Лужыцкія мовы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Польская мова
Саманазва:

serbšćina

Краіны:

Германія

Афіцыйны статус:

Брандэнбург, Саксонія Flag of Germany.svg Германія
Арганізацыі:
Flag of Europe.svg Еўрапейскі саюз

Класіфікацыя
Катэгорыя:

Мовы Еўразіі

Індаеўрапейская сям'я

Славянская галіна
Заходнеславянская група
Пісьменнасць:

лацінка

Моўныя коды
ISO 639-1:

-

ISO 639-2:

hsb (верхнелужыцкая)
dsb (ніжнелужыцкая)

ISO 639-3:

hsb (верхнелужыцкая)
dsb (ніжнелужыцкая)

Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка

Лужы́цкія мовы (саманазва: serbšćina) — заходнеславянскія мовы індаеўрапейскай моўнай сям'і, родныя мовы лужычан.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Двухмоўны дарожны знак

Лужыцкія мовы сфарміраваліся на заходняй мяжы арэалу славянскіх моў у выніку ізаляцыі часткі заходнеславянскага насельніцтва ад суседзяў, чэхаў і палякаў. У IX - X стст. іх землі былі далучаны да Германіі, пазней да Чэхіі. У 1635 г. большая частка Верхняй і Ніжняй Лужыцы была далучана да Саксоніі.

І нямецкія, і чэшскія ўладары стымулявалі перасяленне на землі лужычан нямецкага насельніцтва, абмяжоўвалі моўныя правы тубыльцаў. У 1293 г. была прынята першая афіцыйная забарона карыстання лужыцкімі мовамі ў нямецкіх гарадскіх судах. Рамесныя карпарацыі таксама патрабавалі ад членаў і падмайстраў ведання нямецкай мовы. У выніку, лужыцкія мовы развіваліся ў сельскай мясцовасці адасоблена ад гарадоў.

Сітуацыя змянілася ў XVI ст. у выніку Рэфармацыі, калі з'явіліся лужыцкія пратэстанцкія школы і пераклады свяшчэнных кніг на славянскія гаворкі. Тады ж была складзена пісьмовасць на аснове лацінкі. Першыя вядомыя пісьмовыя помнікі адносяцца да 1532 г. і 1548 г. Вядомы таксама кароткі запіс у касцёле на ніжнелужыцкай мове, датаваны 1510 г. У XVII - XVIII стст. сфарміравалася арыгінальная лужыцкая рэлігійная літаратура. У XIX ст. пачалося актыўнае навуковае вывучэнне.

У нашы дні лужыцкія мовы маюць афіцыйны статус у Брандэнбургу і Саксоніі, вывучаюцца ў Лейпцыгскім універсітэце.

Асаблівасці[правіць | правіць зыходнік]

Лужыцкія мовы звычайна падзяляюцца на ніжнелужыцкую і верхнелужыцкую. Акрамя таго, часам вылучаюць непісьменную ўсходнелужыцкую гаворку.

Ніжнелужыцкая мова[правіць | правіць зыходнік]

Ніжнелужыцкая мова стала пісьмовай у XVI ст. Выкарыстоўваецца пераважна вакол горада Котбуса, дзе працуюць лужыцкая гімназія і музей, вядзецца праца па яе захаванні. Але гутарковая мова зведала значны ўплыў нямецкай мовы, што адлюстроўваецца ў асаблівасцях вымаўлення.

Літаратурная мова развіта значна лепей, чым верхнелужыцкая. Выкарыстоўваецца ў сродках масавай інфармацыі, школьным навучанні, на ёй выдаюцца літаратурныя творы.

Верхнелужыцкая мова[правіць | правіць зыходнік]

Пісьмовасць на верхнелужыцкай мове з'явілася толькі ў XIX ст. Націск звычайна ставіцца на першы склад. Літары Q, V і X у алфавіце адсутнічаюць і ўжываюцца толькі пры напісанні іншаземных слоў, імёнаў і назваў. Гутарковая верхнелужыцкая мова выкарыстоўваецца рэдка і разглядаецца як выміраючая.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]