Месяцовае мора

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці

Месяцовае мора — (візуальна) цёмная пляма на паверхні месяцовага дыска.

Агульнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Упершыню месяцовыя моры з'явіліся на карце Месяца, складзенай ў 1651 г. італьянскім астраномам Джавані Рычолі і італьянскім фізікам Франчэска Грымальдзі. Вады, як высветлілася пазней, у іх не было, але тэрмін «мора» і прыведзеныя на карце назвы мораў захаваліся па гэты дзень.

Месяцовыя моры з'яўляюцца самымі буйнымі дэталямі рэльефу Месяца. Моры ўяўляюць сабой нізіны (напрыклад, Мора Дажджоў размешчана на 3 км ніжэй навакольнай мясцовасці) з роўным дном, залітыя зацвярдзелай лавай. Застылая лава характарызуецца больш цёмнай афарбоўкай, чым астатняя паверхня Месяца, і менавіта гэтым тлумачыцца шаравата-карычняватае адценне, характэрнае для месяцовых мораў. Моры пакрытыя вулканічнымі пародамі — базальтамі, узрост якіх ацэньваюць у 3 — 4,5 млрд гадоў. Абрысы межаў месяцовых мораў ў пераважнай колькасці выпадкаў круглявыя. Памер вагаецца ад 200 да 1100 кіламетраў у папярочніку. На паверхні месяцовых марскіх раўнін сустракаюцца зморшчыны і невялікія горныя вяршыні больш светлага колеру, якія выступаюць з-пад пласта базальту. Кратэраў на паверхні месяцовых мораў істотна менш, чым на светлых ўзнёслых абласцях — месяцовых мацерыках .

Самая вялікая нізіна названая Акіянам Бур. Яго працягласць за 2000 км. Краявым зонам мораў, якія нагадваюць залівы, а таксама цёмным западзіны ў выглядзе азёр, былі дадзены адпаведныя іх выгляду назвы[1]. Вакол мораў размешчаны кольцападобныя горныя хрыбты. Мора Дажджоў атачаюць Альпы, Каўказ, Апеніны, Карпаты, Юра. Мора Нектару — горы Алтай і Пірэнеі. Мора Усходняе акружана Кардыльерамі і гарамі Рук. У морах часам сустракаюцца ўступы — скіды; самы вядомы ўступ — Прамая Сцяна знаходзіцца каля Мора Аблокаў.

На адваротным баку Месяца мораў значна менш, чым на бачным і яны невялікага памеру. Ёсць здагадка, што марскія фармацыі на Месяцы сфарміраваліся ў выніку толькі некалькіх сутыкненняў. Кратэры, якія ўтварыліся ў выніку удараў, запоўніліся лавай і спарадзілі масконы. Лававыя пароды цяжэй мацерыковых, што магло выклікаць асіметрыю ў размеркаванні месяцовай масы, з прычыны чаго прыцягненне Зямлі назаўжды замацавала «марское» паўшар'е Месяца ў напрамку нашай планеты[2]. Адваротным баку Месяца уласцівыя «басейны» — вельмі буйныя колцавыя структуры, дыяметрам больш за 300 км. Мора Усходняе, Мора Масквы і іншыя маюць два колцавых вала — знешні і ўнутраны, з суадносінамі дыяметраў 21. Часам ўнутраныя кольцы моцна разбураны[3]

Некаторыя факты аб месяцовых морах[правіць | правіць зыходнік]

  • Мора Пазнанае атрымала сваю назву пасля таго, як ў 1964 годзе туды апусціўся амерыканскі зонд «Рэйнджар-7», які ўпершыню атрымаў здымкі месяцовай паверхні з блізкай адлегласці, значна больш падрабязныя, чым выгляд у тэлескоп з Зямлі.
  • Мора Спакою адметнаю тым , што менавіта тут чалавек упершыню ступіў на месяцовую паверхню 20 ліпеня 1969. Гэта быў амерыканскі астранаўт Нэйл Армстранг.
  • Каля Мора Дастатку савецкі зонд «Луна-16» (1970) узяў пробу месяцовага грунту і даставіў яе на Зямлю.
  • Да поўдня ад Заліва Вясёлкі праводзіў даследаванні першы планетаход «Месяцаход-1» (1970-1971).
  • На мяжы Мора Яснасці праводзіў даследаванні планетаход «Месяцаход-2» (1973)[4].

Назвы мораў, заліваў, азёр і балот на бачным баку Месяца[правіць | правіць зыходнік]

Моры і Залівы на Месяцы.

Беларуская назва — лацінская назва[5].

Моры[правіць | правіць зыходнік]

Залівы[правіць | правіць зыходнік]

Азёры[правіць | правіць зыходнік]

Балоты[правіць | правіць зыходнік]

Назвы мораў і азёр на адваротным баку Месяца[правіць | правіць зыходнік]

Беларуская назва — лацінская назва[5].

Выключаныя назвы мораў, балот і заліваў[правіць | правіць зыходнік]

Беларуская назва — лацінская назва.

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]