Мінская губерня
Герб |
|
| Краіна | Расійская імперыя |
| Адміністрацыйны цэнтр | Горад Мінск |
| Насельніцтва (пач. ХХ ст.) | 2 539 100 |
| Плошча | 91 213 км² км² |
 |
|
Мінская губерня — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі. Існавала ў складзе Расійскай імперыі ў 1793—1917, а пазней (па інэрцыі) да канца (у 1921) Грамадзянскай вайны на тэрыторыі былой Расійскай імперыі.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 Расійская імперыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі ВКЛ, менавіта з якой і была створана новая губерня — "Мінская губерня" з цэнтрам у Мінску. Афіцыйна губерня як адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка была створана ўказам расійскай імператрыцы Кацярыны ІІ ад 23 красавіка 1793. У ходзе адміністрацыйнай рэформы ў Расійскай імперыі указам расійскай імператрыцы Кацярыны ІІ ад 3 мая 1795 Мінская губерня была перайменавана (што датычылася і іншых губерняў імперыі) у Мінскае намесніцтва, а з пачаткам царавання расійскага імператара Паўла І Мінскае намесніцтва (як і іншыя намесніцтвы імперыі) было перайменавана 12 снежня 1796 назад у «Мінскую губерню».
Афіцыйна адміністрацыйныя ўстановы пачалі працаваць з 22 верасня (2 кастрычніка) 1795, а кіраванне стала ажыццяўляцца па прынятым у 1775 у Расійскай імперыі «Устанаўленні кіравання губерняў Усерасійскай імперыі»: у Мінску адкрыліся Мінскае намесніцкае праўленне, судовыя (угалоўная і грамадзянская) палаты, казённая палата, совесны суд, прыказ грамадскага нагляду, верхні земскі суд, губернскі магістрат і верхняя расправа.
З 1793 па 1801 Мінская губерня ўваходзіла ў склад Мінскага, Ізяслаўскага і Брацлаўскага генерал-губернатарства (і яго пераемнікаў — Мінскага, Валынскага і Брацлаўскага генерал-губернатарства і Мінскага, Валынскага і Падольскага ваеннае губернатарства). У 1801—1816 Мінская губерня ўваходзіла ў склад Кіеўскага ваеннага губернатарства (1801—1832); з 8 студзеня 1831 па 13 красавіка 1831 — уваходзіла ў склад Віцебскага генерал-губернатарства (1823—1856). 13 красавіка 1831 Мінская губерня была вылучана са складу Віцебскага генерал-губернатарства і перайшла (13 красавіка 1831 — 31 ліпеня 1831) пад уладу Галоўнакамандуючага Рэзервовай арміяй, а пасля (31 ліпеня 1831 — 6 кастрычніка 1831) Галоўнакамандуючага Дзеючай арміяй. Паралельна было створана таксама Мінскае часовае ваеннае губернатарства (31 красавіка 1831 — 22 студзеня 1832) для задушэння паўстання ў Мінскай губерні і далейшага арышта і прыцягнення да следства яго удзельнікаў. У 1834—1856 і 1862—1870 Мінская губерня ўваходзіла ў склад Віленскага ваеннага генерал-губернатарства (1832—1864), перайменаванага 24 лютага 1864 у Віленскае генерал-губернатарства (1864—1912).
У пачатку XX стагоддзі плошча яе тэрыторыі складала каля 91 213 км², а колькасць насельніцтва — 2 539 100 чалавек.
Змест |
Паветы Мінскай губерні [правіць]
З 1793 па 1843 павятовы склад Мінскай губерні не раз мяняўся.
- Бабруйскі
- Барысаўскі
- Вілейскі (10 снежня 1843 Вілейскі павет быў уключаны ў склад Віленскай губерні)
- Давыд-Гарадоцкі, (павет быў створаны ў 1793, а 23 снежня 1796 скасаваны — яго тэрыторыя ўвайшла ў склад Пінскага і Мазырскага паветаў Мінскай губерні)
- Дзісненскі (10 снежня 1842 Дзісненскі павет быў уключаны ў склад Віленскай губерні)
- Докшыцкі (павет быў створаны ў 1793, а 23 снежня 1796 скасаваны — яго тэрыторыя ўвайшла ў склад Барысаўскага і Вілейскага паветаў Мінскай губерні)
- Ігуменскі
- Мазырскі
- Мінскі
- Навагрудскі (у 1843 павет быў вылучаны са складу Гродзенскай губерні і ўключаны ў склад Мінскай губерні)
- Нясвіжскі (павет быў створаны ў 1793, а 23 снежня 1796 скасаваны — яго тэрыторыя ўвайшла ў склад Слуцкага павета і часткова Мінскага павета Мінскай губерні)
- Пастаўскі (павет быў створаны ў 1793, а 23 снежня 1796 скасаваны — яго тэрыторыя ўвайшла ў склад Дзісненскага павета і Вілейскага паветаў Мінскай губерні)
- Пінскі
- Рэчыцкі (павет быў створаны 29 кастрычніка 1796 у складзе Чарнігаўскай губерні, якая 12 снежня 1796 цалкам была ўключана ў склад Маларасійскай губерні; а 29 жніўня 1797 Рэчыцкі павет быў вылучаны са складу Маларасійскай губерні і ўключаны ў склад Мінскай губерні)
- Слуцкі
Адукацыя [правіць]
23 красавіка 1913 года мінскі губернатар Аляксей Гірс выдаў сакрэтны ўказ, каб вучыць рэлігіі беларускамоўных дзяцей толькі на рускай мове.[1]
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі ў "заходніх губернях" была знятая забарона польскамоўнай асветы. У школьным годзе 1917/1918 у Мінскай губерні зявіліся 243 польскамоўныя школы, у тым ліку сярэднія ў Койданове і Нясвіжы. Паводле афіцыйных звестак у іх навучалася 11 199 дзяцей, значыць амаль 1/4 усіх навучэнцаў на тэрыторыі гэтай губерні. Па-за Мінскам адукацыя на польскай мове асабліва развівалася у паветах: Ігуменскім, Слуцкім і Барысаўскім.[2]
Выдатныя асобы [правіць]
- Вінцэнт Янавіч Гечэвіч (1770—1840), мінскі губернатар (1818—1831)
- Канстанцін Акаловіч — дэпутат IV Дзяржаўнай Думы ад Мінскай губерні
- Андрэй Данілавіч Юрашкевіч
Зноскі
Літаратура [правіць]
- Минская губерния: государственные, религиозные и общественные учреждения (1793—1917) / Сост. Т.Е. Леонтьева. — Мн : Бел НИИДАД, 2006. — 392 с.
- Dariusz Tarasiuk: Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 211. ISBN 978-83-227-2629-7.
Гл. таксама [правіць]
- Губернатары Мінскай губерні
- Віцэ-губернатары Мінскай губерні
- Прадвадзiцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні
- Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства
- Мінскае часовае ваеннае губернатарства
У Сеціве [правіць]
|
Паветы Мінскай губерні |
|
|---|---|
| Бабруйскі • Барысаўскі • Вілейскі (да 1843) • Дзісенскі (да 1843) • Ігуменскі • Менскі • Мазырскі • Навагрудскі (з 1840) • Пінскі • Рэчыцкі (з 1796) • Слуцкі | |
| У 1793-1796 гадах: | Давыд-Гарадоцкі • Докшыцкі • Нясвіжскі • Пастаўскі |
