Міхал Вішнявецкі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Міхал Вішнявецкі
Daniel Schultz d. J. 005.jpg
Міхал Карыбут Вішнявецкі. Карціна Даніэля Шульца(руск.) бел.
сцяг
кароль польскі
19 чэрвеня 1669 — 10 лістапада 1673
Каранацыя: 29 верасня 1669
Папярэднік: Ян II Казімір Ваза
Пераемнік: Ян Сабескі
сцяг
вялікі князь літоўскі
19 чэрвеня 1669 — 10 лістапада 1673
Каранацыя: 29 верасня 1669
Папярэднік: Ян II Казімір Ваза
Пераемнік: Ян Сабескі
 
Нараджэнне: 31 ліпеня 1640({{padleft:1640|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})
Палац Вішнявец(руск.) бел.
Смерць: 10 лістапада 1673({{padleft:1673|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:10|2|0}}) (33 гадоў)
Львоў
Пахаваны: Сабор Святых Станіслава і Вацлава, Кракаў, Польшча
Дынастыя: Вішнявецкія Вішнявецкія
Бацька: Іерамія Міхал Міхайлавіч Вішнявецкі
Маці: Грызельда Вішнявецкая(укр.) бел.
Жонка: Элеанора Марыя Аўстрыйская
 
Аўтограф: Аўтограф

Міхал Карыбут-Вішнявецкі (польск.: Michał Korybut Wiśniowiecki; 31 ліпеня 1640, Палац Вішнявец(руск.) бел. — 10 лістапада 1673, Львоў) — кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1669-1673)[1]. Апошні прадстаўнік малодшай лініі княжаскага роду Вішнявецкіх гербу Карыбут (Гедзімінавічы). Абраны на пасад 19 чэрвеня 1669 пасля адрачэння Яна II Казіміра.

Тытул[правіць | правіць зыходнік]

Поўны тытул: Божай ласкай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі, прускі, мазавецкі, жамойцкі, інфлянцкі, смаленскі, северскі, чарнігаўскі і іншае, і іншае[2].

Сям'я і дзяцінства[правіць | правіць зыходнік]

Сын Іераміі Вішнявецкага і Грызельды(укр.) бел. з Замойскіх. Асноўныя маёнткі роду знаходзіліся на Левабярэжнай Украіне і складалі цэлую латыфундыю з 56 гарадоў, мястэчак і вёсак з насельніцтвам да 288 тысяч чалавек[1]. Сталіцай яе быў горад Лубны (цяпер Палтаўская вобласць). У афіцыйных дакумэнтах гэтае суцэльнае ўладанне называлася «панствам», «дзяржавай»[3].

Да 1642 годзе ён рос у Замасці. Пазней трапіў пад апеку свайго дзядзькі, ваяводы сандамірскага Яна Замойскага(руск.) бел..

Адукацыя і маладыя гады[правіць | правіць зыходнік]

Пачатковую адукацыю атрымаў у езуіцкай школе. У 1656 - 1660 гг пры падтрымцы каралевы і жонкі караля Яна ІІ Казіміра - Марыі Луізы, пачаў вучыцца ва ўніверсітэце у Празе. Таксама вучыўся ў Дрэздэне і Вене. Ведаў некалькі замежных моў: французскую, нямецкую, італьянскую, турэцкую, татарскую і лацінскую.

У лістападзе 1663 узяў удзел у вайсковай кампаніі караля Яна Казімера на Украіну супраць маскоўскіх войскаў. Камандаваў уласным палком пяхоты з 600 чалавек.

У 1668 кароль і вялікі князь Ян Казімер Ваза адмовіўся ад стальца. У часе выбараў новага караля прадстаўнікі ваяводстваў і паветаў Вялікага Княства Літоўскага, нягледзячы на супраціў магнацкіх сем'яў Радзівілаў і Пацаў, выказаліся за кандыдатуру Міхала Вішнявецкага.

На абранне Міхаіла аказаў ўплыў уплыў аўтарытэт яго бацькі, на той час ужо нябожчыка. Іерамія Вішнявецкі быў палкаводцам, які ўдала супрацьстаў Багдану Хмяльніцкаму.

Праўленне[правіць | правіць зыходнік]

Абраны на сталец 19 чэрвеня пасля адрачэння Яна Казіміра. 29 верасня 1669 года ў Кракаве адбылася ўрачыстая каранацыя.

Да абрання Міхала Вішнявецкага варожа паставіліся магнацкія групоўкі, а прафранцузская партыя на чале з гетманам вялікім каронным Янам Сабескім перайшла ў адкрытую апазіцыю.

Істотна ўзмацніліся фэадальныя міжусобіцы (шляхецкія дэпутаты праз ліберум вета сарвалі 4 з 6 соймаў) і толькі напад Асманскай імперыі ўвесну 1672 і захоп турэцкім войскам Камянца-Падольскага прадухілілі грамадзянскую вайну[1][4].

Улетку 1672 года ўкраінска-турэцкая армія, захапіўшы крэпасць Хацін(руск.) бел., уступіла ў Галічыну. Пасля кароткачасовай аблогі Львоў Міхал быў вымушаны заключыць ганебны Бучацкі мір(руск.) бел. (1672)[1], па ўмовах якога Украіна станавілася незалежнай дзяржавай пад пратэктаратам Турцыі, а Падолле адыходзіла да Асманскай імперыі.

Але сойм Рэчы Паспалітай не зацвердзіў мірнай дамовы, і вайна аднавілася[1]. Па дарозе ў войска, якое збіралася каля Хаціна(руск.) бел., Міхал Вішнявецкі памёр у Львове. Месцам смерці стаў Палац лацінскіх архіепіскапаў(укр.) бел., цяпер Плошча Рынак, 9(укр.) бел., дзе ён павінен быў атрымаць прычасце перад Хацінскай бітвай(укр.) бел..

Як паказала ўскрыццё, прычынай смерці стала язва стрававода, узмоцненая нервовымі стрэсамі.

Вынікі праўлення[правіць | правіць зыходнік]

Кароткае валадаранне маладога і неспрактыкаванага Міхала Вішнявецкага было не ўдалым для Рэчы Паспалітай.

Пры ім у Рэчы Паспалітай аслабла каралеўская ўлада. Рэч Паспалітая, спрабуючы захапіць правабярэжную Украіну, падтрымлівала прэтэндэнта на гетманства Міхаіла Ханенку(руск.) бел. і вяла вайну супраць Пятра Дарашэнкі(руск.) бел..

Дзяржава прайграла вайну(руск.) бел. з Асманскай імперыяй, саступіла ёй Падолле з Камянцом-Падольскім.

Асабістае жыццё[правіць | правіць зыходнік]

27 лютага 1670 года ён ажаніўся з Элеанорай Марыяй Аўстрыйскай. Каралева была цяжарная, але 29 лістапада 1670 здарыўся выкідак у выніку няшчаснага выпадку.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Вишневецкие//Михал // Биографический справочник — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 116. — 737 с.
  2. Па-польску: Z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, smoleński, siewierski, czernihowski etc.
  3. Анатоль Грыцкевіч. Міхал Карыбут Вішнявецкі // Старонкі нашай мінуўшчыны. — Мн.: Кнігазбор, 2009.
  4. Анатоль Грыцкевіч. Міхал Вішнявецкі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 317.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Kuczman K. Kościoł parafialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Białym Kamieniu // Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. Praca zbiorowa.— Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, Drukarnia narodowa, 1996, tom. 4. 211 s., 402 il. seria: Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. ISBN 83-85739-34-3. (польск.) 

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]