Міхал Эльвіра Андрыёлі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Міхал Эльвіра Андрыёлі
Бюст Андрыёлі ў Наленчуве
Бюст Андрыёлі ў Наленчуве
Імя пры нараджэнні:

Michał Elwiro Andriolli

Дата нараджэння:

14 лістапада 1836({{padleft:1836|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})

Месца нараджэння:

Вільня

Дата смерці:

23 жніўня 1893({{padleft:1893|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:23|2|0}}) (56 гадоў)

Месца смерці:

Наленчуў Люблінскае ваяводства

Жанр:

графіка, жывапіс

Стыль:

рамантызм

Commons-logo.svg Працы на Вікісховішчы

Міхал Эльвіра АНДРЫЁЛІ (італ.: Michael Elviro Andriolli, польск.: Michał Elwiro Andriolli, літ.: Mykolas Elvyras Andriollis; 2 лістапада 1836, Вільнюс23 жніўня 1895) — мастак (жывапісец і графік) і ілюстратар, які працаваў у Літве, Польшчы, Францыі; прадстаўнік рамантызму. Удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Бацька Міхала Эльвіра Андрыёлі, італьянец Франчэска Андрыёлі (17941861), служыў у арміі Напалеона і, патрапіўшы ў палон да рускіх, пасяліўся ў Вільні. Жывапісец, разьбяр і дойлід, ён працаваў скульптарам (рэстаўраваў скульптуры кафедральнага сабора).

Свайго сына ён адправіў у Маскву вучыцца медыцыне (1855). Але Міхал Эльвіра супраць волі бацькі перайшоў у Вучылішча жывапісу і скульптуры Маскоўскага мастацкага грамадства[1]. У 18571859 гадах вучыўся ў імператарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу, затым удасканальваўся ў Акадэміі святога Лукі ў Рыме (18601861).

«Атака паўстанцаў» (1895))

Вярнуўся ў Літву і ўдзельнічаў у Паўстанне 1863 года[1], ваяваў у атрадзе Людвіка Нарбута. Пасля паразы паўстання хаваўся ў Вільні, Коўна, Маскве, але быў арыштаваны[1] і пасля суда адпраўлены адбываць заключэнне ў Рыгу. Здолеў выбрацца за мяжу і праз Швецыю і ў Данію з'ехаў у Англію. Абгрунтаваўся ў Лондане, затым перабраўся ў Парыж.

На радзіму вярнуўся як эмісар Камітэта польскай эміграцыі, у 1866 у быў схоплены і сасланы ў Вятку. У Вятцы прабыў з 1868 па 1871; жыў у доме Новікавай (цяпер вуліца Валадарскага, 85)[2]. Распісваў кафедральны сабор; памочнікам у яго быў будучы вядомы рускі мастак В. М. Васняцоў[3]. У Вятцы Андрыёлі напісаў некалькі партрэтаў (у тым ліку ўладыкі Апалоса).

У Вятцы Андрыёлі пастаянна быў чым-небудзь заняты: распісваў кафедральны сабор, пісаў партрэты архірэяў, купцоў і шляхетных вяцічаў, гравіраваных свае малюнкі, змайстраваў ветразную лодку і г. д. «Я ніколі не бачыў яго сумным або без справы», — успамінаў Л. М. Васняцоў[4].

Даваў прыватныя ўрокі малявання. Сярод яго вучняў быў малодшы брат Віктара Васняцова А. М. Васняцоў[5].

Са ўласцівым Андрыёлі энтузіязмам ён прымаў актыўны ўдзел у лёсе будучага мастака, завіхаўся пра пасылку юнака ў Пецярбург для навучання жывапісу на ахвяраванні духоўных асоб або губернатара, раячы яму кінуць вучэнне ў духоўным вучылішчы. Аднак паездка за кошт «дабрачынцаў» не адбылася[4].

Памілаваны ў 1871 годзе, пераехаў у Варшаву, дзе працаваў ілюстратарам для часопісаў «Тыгоднік Ілюстраваны» («Tygodnik Ilustrowany»), «Kłosów» і іншых выданняў; ілюстраваў творы Адама Міцкевіча, Юльюша Славацкага, У. Сыракомлі, Э. Ажэшкі, Ю. Крашэўскага і іншых польскіх пісьменнікаў і паэтаў[1]. Яго ілюстрацыі, створаныя пад уплывам рамантызму, адметныя тэхнічнай виртуознасцю, багаццем фантазіі[1].

Да 1880 года Андрыёлі жыў у Стасінуве (цяпер частка Мінска-Мазавецкага), дзе купіў маёнтак з садам у сям'і Тарчыньскіх. Пазней пераехаў на поўнач ад Карчава ў фальварак Анелін, набыты ў Жыгімонта Куртца. У сваім маёнтку над ракой Свідэр выбудаваў, акрамя свайго катэджа, паўтара дзясятка дамоў у арэнду па ўласных праектах, у спецыфічным стылі, які спалучае элементы мазавецкага стылю, традыцыйнага рускага дойлідства і альпійскіх дамоў. Для гэтага стылю распаўсюдзілася вызначэння назву «свідэрмаер» («świdermajer», па аналогіі з бідэрмаерам), прыдуманае паэтам Канстанты Ільдэфонсам Галчынскім. У 18831886 гадах працаваў у Парыжы. У 18911892 наведаў Літву.

Пахаваны на могілках у Налянчуве (Люблінскае ваяводства).

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Ілюстрацыя да «Пана Тадэвуша» (кн. 11; 1881)

Аўтар кардонаў для альбома «Жанчыны рускіх пісьменнікаў» (1876) і вялікага цыклу па матывах твораў Адама Міцкевіча (18821893). Па заказе львоўскага выдаўца Альтэнберга (1881) выканаў 24 старонкі ілюстрацый, 10 віньетак і 24 ініцыяла для рэпрэзентацыйнага выдання паэмы Міцкевіча «Пан Тадэвуш» (гравіраваў іх Анджэй Зайкоўскі), якія неаднаразова перадрукоўваўся ў выданнях паэмы ў розных краінах на розных мовах (напрыклад, на рускай мове ў СССР у 1954 годзе).

Ілюстрацыя да паэмы «Канёўскі замак» Севярына Гашчынскага (1895)
Ілюстрацыя да «Пана Тадэвуша» (кн. 6; 1881)
Дом Перкуна ў Коўна

Вядомасцю карыстаецца, дзякуючы шматлікім рэпрадукцыям у падручніках гісторыі, даведніках і іншых выданнях, гістарычная кампазіцыя «Гедзімін будуе Віленскі замак» (1882). Іншая, меней папулярная гістарычная кампазіцыя Андрыёлі — «Смерць Кейстута».

Стварыў ілюстрацыі да твораў С. Гашчынскага, Ю. І. Крашэўскага, А. Мальчэўскага, Э. Ажэшка, Ю. Славацкага, Уладзіслава Сыракомлі, І. Ходзька і іншых польскіх пісьменнікаў і паэтаў. Апроч ілюстрацый да «Пана Тадэвуша», асабліва вядомыя ілюстрацыі Андрыёлі таксама да паэм Міцкевіча «Гражына» і «Конрад Валенрод», створаныя ў 18791882 гадах. З 1883 па 1886 год працаваў у Парыжы для выдавецтва «Фірман — Дзідо» („Firmin – Didot“) над ілюстрацыямі да твораў Уільяма Шэкспіра і Дж. Ф. Купера (цыкл з 137 ілюстрацый да «Апошняга з магікан»; раман неаднаразова выдаваўся ў СССР і Расіі з ілюстрацыямі Андрыёлі). Ілюстраваў, акрамя таго, раман «Графіня дэ Мансаро» Аляксандра Дзюма, «Гісторыю адной маці» Г. Х. Андэрсана і творы іншых пісьменнікаў.

Андрыёлі таксама аўтар маляўнічых партрэтаў, шматлікіх малюнкаў, рэлігійных кампазіцый, у прыватнасці, карцін для касцёлаў у Коўна, пейзажаў, якія пісаліся ім у Наленчуве. Творчасць мастака адрозніваецца прыкметным уплывам рамантызму, тэхнічнай лёгкасцю, дакладнасцю ў адлюстраванні гістарычных дэталяў, багаццем фантазіі.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Андриолли Михал Эльвиро // Биографический справочник — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с..
  2. ADF Памятники архитектуры: Дом Ярославцевых. ArchiDesignfrom.ru (2008-01-05). Архівавана з першакрыніцы 24 сакавіка 2012. Праверана 16 студзеня 2009.
  3. Лобанов, В. Вятка шестидесятых годов прошлого века была переполнена политическими ссыльными. Виктор Васнецов. Архівавана з першакрыніцы 24 сакавіка 2012. Праверана 15 января 2008.
  4. 4,0 4,1 Беспалова Л. А. Аполлинарий Васнецов. Архівавана з першакрыніцы 25 жніўня 2011. Праверана 16 студзеня 2009.
  5. Апполинарий Михайлович Васнецов

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons