Палушнік азёрны

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Палушнік азёрны
IsoetesLacustris.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Isoëtes lacustris L., 1753

Сінонімы
Isoetes tuckermani harveyi (Eaton) Clute
Isoetes morei D. Moore
Isoetes leiospora Klinggraff.
Isoetes lacustris vulgaris Casp.
Isoetes lacustris terrestris Motel. & Vendr.
Isoetes lacustris tenuifolia A. Br. ex Milde
Isoetes lacustris stricta (Gay) Mer
Isoetes lacustris setacea Leman
Isoetes lacustris recurva Motel. & Vendr.
Isoetes lacustris rectifolia Caspary
Isoetes lacustris morei (Moore) Hook.
Isoetes lacustris leiospora Klinggraff.
Isoetes lacustris lacustris J. D. Hook.
Isoetes lacustris intermedia Mer
Isoetes lacustris humilis Mer
Isoetes lacustris humilior Motel. & Vendr.
Isoetes lacustris hieroglyphica (A. A. Eat.) Taylor & Luebke
Isoetes lacustris falcata Gay
Isoetes lacustris curvifolia Caspary
Isoetes hieroglyphica A. A. Eat.
Isoetes brochonii Moteley
Isoetes atrovirens Th. Fr.
Calamaria lacustris (L.) Kuntze
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на ВікіСховішчы
ITIS   17131
NCBI   50271
EOL   597780
IPNI   1042662-2
TPL   tro-26602046

Палушнік азёрны (Isoëtes lacustris) — водная расліна, від роду Палушнік (Isoetes) сямейства Палушнікавыя (Isoеtaceae).

Біялагічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Illustration Isoetes lacustris0.jpg
Палушнік азёрны. Батанічная ілюстрацыя з кнігі О. В. Тамэ «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885

Шматгадовая вечназялёная водная разнаспоравая травяністая расліна вышынёй 8-20 см з укарочаным сцяблом і клубнепадобным карэнішчам са шматлікімі каранямі. Расце зараснікамі або групамі на пяшчаным або пясчана-глейкім грунце па дне алігатрофных азёр на глыбіні да 4 метраў і больш. Размнажаецца спорамі, адзначана апаспарыя(руск.) бел.. Вельмі патрабавальны да чысціні вады.

Ад сцябла адыходзіць пучком жорсткае цёмна-зялёнае шылападобнае лісце (філоіды): унутранае лісце (трафафілы) стэрыльнае, вонкавае (спарафілы) з расшыранай асновай — фертыльнае. У пазухах лісця ўтвараюцца сядзячыя макра- і мікраспарангіі, прыкрытыя пакрывалам (вэлюмам). Мегаспоры (50-100) бугорчата-маршчакаватыя. Сперматазоіды шматжгуцікавыя.

Распаўсюджанне[правіць | правіць зыходнік]

Isoetes lacustris NRCS-4x3.jpg
Палушнік азёрны пад тоўшчай вады

Арэал уключае Паўночную Амерыку, Еўропу (Скандынавія, Цэнтральная, Атлантычная і Усходняя Еўропа) і нешматлікія ізаляваныя папуляцыі на Урале і ў Заходняй Сібіры.

На Беларусі трапляецца пераважна ў Паазер'і. Месцы росту: пясчаныя літаралі алігатрофных і мезатрофных з прыкметамі алігатрафіі азёр з вельмі нізкай мінералізацыяй вады. Утварае чыстыя або мяшаныя (з лабеліяй Дортмана (Lobelia dortmanna) і эладэяй канадскай (Elodea canadensis)) прыбярэжныя зараснікі («палушнікавыя лугі») шырынёй 20-50 м.

Ва Украіна сустракаецца ў Заходнім Палессі: Валынская, Ровенская вобласці. Утварае монадамінантныя зараснікі, папуляцыі прадстаўлены ў выглядзе шырокіх шчыльных палос на плыткаводдзі азёр (азёры Белае(руск.) бел. (Валадзімірацкі раён(укр.) бел.), возера Лукі(укр.) бел. Ратнеўскага раёна, Варанкі Валадзімерацкага раёна, азёры Вялікае і Сярэдняе Зарычненскага раёна), таксама сустракаецца асобнымі плямамі (азёры Свіцязь і Пясочнае(укр.) бел. Шацкага нацыянальнага прыроднага парку і на возеры Любча Ковельскага раёна(укр.) бел.).

У Расіі сустракаецца ў Мурманскай вобласці, Карэліі, Ленінградскай, Пскоўскай, Наўгародскай, Цвярской, Яраслаўскай, Іванаўскай, Маскоўскай (возера Белае-Бардукоўскае(руск.) бел. ў Шатурскім раёне(руск.) бел.), Уладзімірскай (ля вёскі Дваязёры(руск.) бел. Мелянскоўскага раёна(руск.) бел.), Разанскай (Светлае возера(руск.) бел.), Ніжагародскай (азёры Святое-Дзедаўскае, Святое-Сцяпурынскае , Вялікае Плотава і Малое Плотава), Свярдлоўскай (блізу Екацярынбурга), Чалябінскай (у азёрах Кундравы(руск.) бел. і Тургаяк(руск.) бел..

Біялогія[правіць | правіць зыходнік]

Расце зараснікамі або групамі на чыстых празрыстых плыткаводдзях (глыбіня 0,7-2 м, часам да 4 метраў і больш) мезатрофных і алігамезатрофных замкнёных або слабапратокавых азёр з пясчаным або пясчана-глейкім грунтам з нязначным узроўнем вады. Зараснікі ставяцца да класа Isoëto-Nanojuncetea. Гідрафіт.

Размнажэнне спорамі, адзначана апаспорыя. Спараносіць у жніўні-верасні. Жаночы спарафіт жыве за кошт пажыўных рэчываў мегаспоры.

Вельмі патрабавальны да чысціні вады.

Абмежавальныя фактары і ахова[правіць | правіць зыходнік]

Венерын чаравічак Гэты від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі і ахоўваецца законам.
III катэгорыя (VU) 


Від знаходзіцца пад пагрозай знікнення. Прычынамі змены колькасці віду становіцца парушэнне гідралагічнага рэжыму азёр, іх забруджванне бытавымі і прамысловымі сцёкамі (антрапагенная эўтрафікацыя), вытоптванне плыткаводдзя скатом.

Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, Украіны(руск.) бел. і Расіі(руск.) бел.. Ахоўваецца таксама ў Літве, Латвіі і Польшчы[1].

Неабходныя меры па абмежаванні рэкрэацыйнай нагрузкі на ўзбярэжжа азёр, дзе расце гэта расліна, даследаванне стану ўсіх раней вядомых папуляцый віду і стварэнне асабліва ахоўных прыродных тэрыторый ва ўразлівых месцах яго арэалу.

У Беларусі мае ўразлівы прыродаахоўны статус. Ахоўваецца ў Нацыянальным парку «Нарачанскі» і гідралагічных заказніках(укр.) бел. «Глыбокае — Вялікае Астравіта», «Крывое», «Рычы», «Свіцязянскі»[1].

Ва Украіне мае ўразлівы прыродаахоўны статус. Ахоўваюць у Чарэмскім(руск.) бел., Ровенскім(руск.) бел. (Белаазёрская дзялянка) прыродных запаведніках(руск.) бел., у Шацкім нацыянальным прыродным парку, батанічным заказніку(укр.) бел. мясцовага значэння «Любча» (Валынская вобласць). Забаронена парушэнне ўмоў росту.

У Чалябінскай вобласці ахоўваецца на тэрыторыі помніка прыроды «Возера Тургаяк(руск.) бел.».

Выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Мае гаспадарчае і камерцыйнае значэнне як прыдатная для аквакультуры дэкаратыўная, кармавая расліна. Месца нерасту рыб. Замацоўвае дно вадаёмаў.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5
  • Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 41. Isoëtes lacustris L. — Полушник озёрный // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2002. — Т. 1. Папоротники, хвощи, плауны, голосеменные, покрытосеменные (однодольные). — С. 115. — ISBN 8-87317-091-6.
  • Андрієнко Т. Л., Прядко О. І., Онищенко В. А. Раритетна компонента флори Рівненського природного заповідника // Український ботанічний журнал(укр.) бел. — 2006 — 63, № 2. — С. 220—228.
  • Гелюта В. П.(укр.) бел., Вакаренко Л. П., Дубина Д. В. та ін. Заказник «Любче». Природні умови, біорізноманітність, збереження та управління. — К.: 2001. — 222 с.
  • Екофлора України. Том І / Я. П. Дідух, П. Г. Плюта, В. В. Протопопова та ін. / Відпов. ред. Я. П. Дідух. — К.: Фітосоціоцентр, 2000. — 284 c.
  • Зуб Л. М., Карпова Г. О. Рідкісні види водяних рослин та умови їх збереження у Шацькому національному природному парку // Шацький національний природний парк. Наук. дослідж. 1994—2004. — Світязь, 2004. — С. 70-71.
  • Каталог раритетного біорізноманіття заповідників і національних природних парків України. Фітогенетичний фонд, мікогенетичний фонд, фітоценотичний фонд / Під наук. ред. д.б.н. С. Ю. Поповича. — К.: Фітосоціоцентр, 2002. — 276 с.
  • Терлецький В. К., Охримович В. М., Кудрик В. В. Поширення деяких видів рідкісних рослин на Західному Поліссі // Український ботанічний журнал — 1985. — 42, № 2. — С. 24-27.
  • Фіторізноманіття Українського Полісся та його охорона / Під заг. ред. Т. Л. Андрієнко. — К.: Фітосоціоцентр, 2006. — 316 с.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]