Паўночныя крыжовыя паходы

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Паўночныя крыжовыя паходы
Крыжовыя паходы
Дата 11981411
Месца Прыбалтыка, паўночны захад Русі
Вынік разгром і гвалтоўная хрысціянізацыя прусаў і палабскіх славян, захоп крыжакамі прыбалтыйскіх земляў да межаў Русі, Польшчы і Літвы. Правал спроб далейшых захопаў.
Cупраціўнікі
Insignia Germany Order Teutonic.svg Тэўтонскі ордэн,
LivonianShield.svg Лівонскі ордэн,
Zakon Kawalerów Mieczowych COA.svg Ордэн мечнікаў,
Dobrzynski braty.svg Добрынскі ордэн,
Coat of Arms of Sweden Lesser.svg Каралеўства Швецыя,
National Coat of arms of Denmark.svg Каралеўства Данія
народы Прыбалтыкі,
абадрыты,
Herb Lytwa (Alex K).svg Вялікае Княства Літоўскае,
прусы,
Nowogród.svg Наўгародская рэспубліка,
POL Przemysł II 1295 COA.svg Каралеўства Польскае,
Alex K Halych-Volhynia.svg Галіцка-Валынскае княства,
Полацкае княства,
Coat of Arms of Pskov.png Пскоўская рэспубліка
Richard coeur de lion.jpg
Крыжовыя паходы
1-ы крыжовы паход
Сялянскі крыжовы паход
Германскі крыжовы паход
Нарвежскі крыжовы паход
2-гі крыжовы паход
3-ці крыжовы паход
4-ы крыжовы паход
Альбігойскі крыжовы паход
Крыжовы паход дзяцей
5-ы крыжовы паход
6-ы крыжовы паход
7-ы крыжовы паход
Крыжовыя паходы пастушкоў
8-ы крыжовы паход
Паўночныя крыжовыя паходы
Крыжовыя паходы супраць гусітаў
Крыжовы паход на Варну

Паўночныя крыжовыя паходы (Балтыйскія крыжовыя паходы) — войны (11981411) нямецкіх, дацкіх і швецкіх рыцараў супраць фінскіх плямёнаў (фінаў, ліваў, эстаў), славян (бодрычаў, памаран, люцічаў), балтыйскіх народаў (прусаў, літоўцаў, куршаў, земгалаў і жамойтаў) з мэтай распаўсюджванню каталіцтва і выкаранення паганства, а часам і саміх паганаў. Часам да Паўночных крыжовых паходаў адносяць ваенныя кампаніі швецкіх і нямецкіх рыцараў супраць праваслаўных рускіх княстваў. Паўночны крыжовы паход афіцыйна пачаўся ў 1193 годзе, калі Папа Рымскі Цэлестын III заклікаў да хрысціянізацыі паганаў Паўночнай Еўропы, хоць яшчэ да гэтага скандынаўскія каралеўствы і Свяшчэнная Рымская імперыя ўжо вялі ваенныя дзеянні супраць паўночных народаў Усходняй Еўропы.

Захопленыя землі ў славянскім Памор'і, Прусіі, Паўднёва-Заходняй Фінляндыі, Заходняй Карэліі актыўна каланізаваліся, на іх утвараліся новыя дзяржаўныя структуры, як, напрыклад, нямецкія герцагства Мекленбургскае, маркграфства Брандэнбургскае, валодання Тэўтонскага і Лівонскага духоўна-рыцарскіх ордэнаў, актыўна якія ўдзельнічалі ў заваёвах. Карэннае насельніцтва падвяргалася гвалтоўнай хрысціянізацыі і нярэдка прамому знішчэнню. На заваяваных крыжакамі тэрыторыях, часам на месцы ранейшых паселішчаў, узнікалі новыя гарады і ўмацаванні: Рыга, Берлін, заснаваныя немцамі, Рэвель — датчанамі, Выбарг — шведамі і інш. Некаторыя з іх, як, напрыклад, Рыга, былі важнымі фарпостамі каталіцкай царквы, рэзідэнцыямі архібіскупаў.

Ня ўсіх сваіх мэтаў крыжакі дасягнулі: Вялікае Княства Літоўскае і Жамойць змаглі абараніць сваю незалежнасць.

Далёка не ўсе ваенныя падзеі Паўночных крыжовых паходаў лічыліся крыжовымі паходамі ў Сярэднявеччы, некаторыя з іх былі названы крыжовымі паходамі толькі ў XIX стагоддзі нацыянальнымі гісторыкамі на хвалі нацыянал-рамантызму.

Вендскі крыжовы паход[правіць | правіць зыходнік]

Ваенная кампанія супраць палабскіх славян (якіх немцы звалі вендамі), якія засялялі паўночныя і ўсходнія часткі сучаснай Германіі, пачалася ў 1147 годзе, і працягвалася, фактычна, да XVI стагоддзя.

Лівонскі крыжовы паход[правіць | правіць зыходнік]

У XII стагоддзі землі сучасных Эстоніі, Латвіі і Літвы былі паганскім клінам паміж тэрыторыямі, на якіх панавала хрысціянства. У 1192 годзе Папа Цэлестын III абвясціў крыжовы паход супраць балтыйскіх паганаў. У выніку на ўсходніх берагах Балтыйскага мора з'явіліся дзяржавы рыцарскіх ордэнаў.

Лівы, якія засялялі Прыбалтыку, плацілі даніну Полацкаму княству, эсты — наўгародцам, і з'яўленне крыжакоў на гэтых землях пагражала ўплыву рускіх князёў. У 1203 годзе пачаліся ваенныя сутыкненні паміж Нямецкім Ордэнам і Полацкам, у 1217 — паміж Ордэнам і Ноўгарадам. Рускім войскам не атрымоўвалася браць нямецкія крэпасці, а крыжакі паступова авалодалі рускімі Кукейнос, Герсікам, Вільядзі і Юр'евым. У 1232 Папа Рымскі Рыгор IX заклікаў крыжакоў да наступу на наўгародскія землі ў мэтах перашкаджэння каланізацыі наўгародцамі Фінляндыі. У адказ на нямецкія набегі Яраслаў Усеваладавіч Наўгародскі ўварваўся ў землі ордэна і разбіў яго ў бітве на Амоўжы (1234).

Прускі крыжовы паход[правіць | правіць зыходнік]

Набыцці Тэўтонскага ордэна ў Прусіі, у 1237 годзе пры яго аб'яднанні з Лівонскім ордэнам у Курляндыі і Лівоніі, і ў 1260 (зацененым пазначаны раёны якія змагаюцца за тэрыторыі ў Прусіі і Жамойці)

У 1217 годзе Папам Рымскім Ганорыем III быў абвешчаны крыжовы паход супраць прускіх паганцаў, на землі якіх прэтэндаваў Конрад I Мазавецкі. У 1225 годзе князь папытаў дапамогі ў тэўтонскіх рыцараў, пабяцаўшы ім валоданне гарадамі Кульм і Добрынь, а таксама захаванне за імі захопленых тэрыторый. У выніку на паўднёвым узбярэжжы Балтыйскага мора зацвердзіўся Тэўтонскі ордэн.

Крыжовы паход на Літву (другі балтыйскі паход)[правіць | правіць зыходнік]

19 лютага 1236 годзе Папа абвясціў другі крыжовы паход супраць Літвы. У Лівонію прыбыло магутнае падмацаванне — 2000 саксонскіх рыцараў і 200 дружыннікаў з Пскова. Паход скончыўся разгромам пры Сауле.

Лівонскі паход на Русь[правіць | правіць зыходнік]

Пасля аб'яднання мечнікаў з Тэўтонскім ордэнам (1237) і паслаблення Уладзіміра-Суздальскага княства падчас мангольскага нашэсця (12381239) быў прадпрыняты паход Андрэаса фон Вельвена, Дзітрыха фон Грунынгена, Германа фон Буксгеўдэна і іншых военачальнікаў ордэна на Ноўгарад і Пскоў. Рыцары захапілі Ізборск і Пскоў і пацярпелі паражэнне ў 1242 годзе на лёдзе Чудскага возера ад князя Аляксандра Яраславіча.

Вялікая вайна[правіць | правіць зыходнік]

Дзяржава Тэўтонскага ордэна і яе межы з Вялікім Княствам Літоўскім 12601455

6 жніўня 1409 года вялікі магістр ордэна Ульрых фон Юнгінгэн абвясціў вайну Польскаму Каралеўству і Вялікаму Княству Літоўскаму. Да пачатку 1410 года ордэнскія войскі налічвалі 51 харугву, польская армія налічвала 42 польскіх харугвы, 7 рускіх і 2 харугвы наймітаў, літоўская — 40 харугваў. 15 ліпеня 1410 года адбылася вырашальная бітва Вялікай вайны — Грунвальдская бітва, якая рашыла зыход вайны на карысць саюзнікаўў. У лютым 1411 года ў горадзе Торунь Польшча і Вялікае Княства Літоўскае склалі з Тэўтонскім ордэнам мірны дагавор, паводле якой ордэн вяртаў усе занятыя раней у Польшчы і Літвы тэрыторыі і выплачваў кантрыбуцыю.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]