Персей

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Персей
Placa de terracota amb relleu de Perseu i Gògona, exposició La Bellesa del Cos.JPG
Персей забівае Мядузу (V ст. н. э.)
герой
Міфалогія: Старажытнагрэчаская
Бацька: Зеўс
Маці: Даная
Жонка: Андрамеда
Дзеці: Перс, Алкей, Элей, Гаргафона і інш.

Персе́й (стар.-грэч.: Περσεύς) — герой старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын Зеўса і Данаі. Манарх Тырынфа. Пераможца гаргоны Мядузы і выратавальнік Андрамеды.

Паходжанне імя[правіць | правіць зыходнік]

Лічыцца, што імя Персей паходзіць ад стар.-грэч.: περθω (літаральна "разбураць")[1].

Генеалогія[правіць | правіць зыходнік]

Персей паходзіў з валадарскай дынастыі Аргаса, заснавальникамі якой з'яўляліся Інах і Фараней. Акрысій, валадар Аргаса і родны дзед Персея, з'яўляўся іх нашчадкам ў трынаццатым — чатырнаццатым пакаленні. Тройчы род працягваўся па жаночай лініі (Ніёба, Іо, Лівія), пры гэтым з мужчынскага боку яго працягвальнікамі выступалі багі Зеўс і Пасейдон. Акрысій даведаўся ад аракула, што будзе забіты ўнукам, таму зняволіў сваю дачку Данаю ў падземным палацы. Аднак Зеўс пракраўся да яе ў выглядзе залатога дажджу[2]. Ад іх сувязі нарадзіўся Персей.

Жонкай Персея з'яўлялася выратаваная ім Андрамеда, дачка эфіопскага валадара Кефея і яго жонкі Касіяпеі. Роднай ўнучкай Персея і Андрамеды з'яўлялася Алкмена, маці Геракла[3], а сын Перс лічыўся грэкамі заснавальнікам дынастыі Ахеменідаў.

У класічны перыяд Старажытнай Грэцыі было распаўсюджана паданне, быццам бы жыхары Аргаліды паходзілі ад дарыйцаў, прыведзеных на Пелапанес нашчадкамі Геракла. У гэтай сувязі некаторыя сучасныя даследчыкі мяркуюць, што Персей — герой ужо Мікенскага перыяда[4], але вядомая нам яго генеалогія мае больш позняе паходжанне. Персей і Геракл былі ўключаны ў яе ў першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. кіруючай дынастыяй Аргаса.

Міфалагічны цыкл[правіць | правіць зыходнік]

Персей і Андрамеда, малюнак 1891 г.

Нараджэнне[правіць | правіць зыходнік]

Паводле падання, падчас наведвання Дэльфаў Акрысій, валадар Аргаса, пачуў ад аракула прадвесце, што будзе забіты сваім унукам. Каб пазбегнуць прадказанага лёсу, Акрысій загадаў пасадзіць сваю адзіную дачку Данаю ў глыбокае падзямелле. Але Зеўс, прыцягнуты яе прыгажосцю, пракраўся ў выглядзе залатога дажджу праз шчыліны ў столі да дзяўчыны. У выніку іх сувязі нарадзіўся Персей. Акрысій не мог сам забіць хлопчыка, паколькі гэта магло выклікаць праклён на ўсю Аргаліду, таму загадаў пасадзіць Данаю з сынам у драўляную скрыню і спіхнуў яе з берага ў мора. Нерэіды выратавалі маці з сынам. Скрыня была выцягнута рыбаком з вострава Серыфас. Даная і Персей жылі пры двары мясцовага ўладара. Паводле версіі Вергілія, яны трапілі на італійскія бераг, і Персей выхоўваўся валадаром Лацыя.

Забойства гаргоны Мядузы[правіць | правіць зыходнік]

Палідэкт, валадар Серыфаса, марыў ажаніцца на Данаі. Каб пазбавіцца ад Персея, які мог абараніць яе, і атрымаць доказ таго, што ён — сын самога Зеўса, Палідэкт угаварыў Персея забіць гаргону Мядузу, адзіную смяротную з трох сясцёр-гаргон, такую жахлівую на выгляд, што кожны, хто глядзеў на яе, ператвараўся ў камень. Пасланы Зеўсам Гермес, паведаміў хлопцу, дзе знайсці грай, старэйшых сясцёр гаргон, а таксама падараваў яму востры меч. Афіна перадала Персею адпаліраваны шчыт і параіла не глядзець на Мядузу.

Персей выправіўся на захад у краіну ночы. Ён выхапіў у грай іх адзінае вока і паабяцаў разбіць яго аб скалу, калі тыя не адкрыюць месца пражывання гаргон. Спужаныя граі былі вымушаны пакарыцца Персею. Востраў гаргон знаходзіўся далёка ў моры, але герою дапамаглі нэрэіды. Яны ўручылі яму шлем, што рабіў яго нябачным, сандалі з крыламі і торбу, якая прымала памеры і форму ў залежнасці ад таго, што ў ёй знаходзілася. Персей дабраўся да вострава гаргон і ўзляцеў над ім на сандалях. З вышыні ён убачыў мноства статуй людзей, ператвораных Мядузай у камень. Гаргоны спалі не далёка ад берага. Гермес падказаў Персею, якая з трох гаргон — Мядуза. Каб самому не стаць камнем, герой быў вымушаны глядзець на яе праз адпаліраваны шчыт. Ён адсёк галаву Мядузы, і з яе цела выляцеў Пегас. Гаргоны прачнуліся і сталі шукаць забойцу сястры, але Персея выратаваў шлем нерэід. Ён пакінуў востраў гаргон, паклаўшы галаву Мядузы ў торбу.

Калі хлопец пралятаў над Лівіяй, некалькі кропель крыві Мядузы трапілі на зямлю і ператварыліся ў змеяў. Яны размножыліся, знішчылі ўсё жывое і стварылі пустыню.

Персей і Атлант[правіць | правіць зыходнік]

Па дарозе да дому з вострава гаргон Персей спыніўся каля сада гесперыд. Тытан Атлант вырашыў, што ён з'явіўся, каб выкрасці залатыя яблыкі з сада. Каб абараніцца ад Атланта, Персей паказаў яму галаву гаргоны Мядузы. Атлас скамянеў і ператварыўся ў гару, якая трымае неба.

Выратаванне Андрамеды[правіць | правіць зыходнік]

Калі Персей пралятаў над краінай эфіопаў, то ўбачыў прыкаваную ланцугамі да скалы Андрамеду, дачку мясцовага валадара Кефея, жонка якога Касіяпея пахвалялася сваёю прыгажосцю і гэтым абразіла нерэід. Марскія німфы паскардзіліся на эфіопскую валадарку свайму бацьку Пасейдону, і той наслаў на эфіопаў страшэнную марскую пачвару Кіта. Кіт руйнаваў краіну і пагражаў загубіць увесь народ. Каб ўласкавіць Пасейдона, Кефей і Касіяпея пагадзіліся аддаць на з'ядзенне пачвары сваю адзіную дачку Андрамеду.

Зачараваны дзяўчынай, Персей вырашыў дапамагчы ёй. З дапамогай чароўных сандаляў ён апусціўся на спіну Кіта і ўсадзіў у яго меч. Параненая пачвара стала біцца аб ваду. Пырскі намачылі крылы на сандалях. Каб пазбегнуць смерці, Персей быў вымушаны паказаць Кіту галаву Мядузы. Жывёліна скамянела і ператварылася ў востраў. Хлопец вызваліў Андрамеду і разам з ёй прыйшоў у палац да Кефея і Касіяпеі. Бацькі ўзрадаваліся шчасліваму выратаванню дачкі і пагадзіліся аддаць яе выратавальніку ў жоны. Падчас вяселля ў палац разам са сваякамі ўварваўся ўзброены жаніх Андрамеды, Фінэй. Персей зноў выкарыстаў галаву Мядузы і ператварыў нападнікаў у каменне.

Персей, Андрамеда, Кефей, Касіяпея і Кіт пазней былі ўзнесены на неба і ператвораны ў сузор'і Персея, Андрамеды, Цэфея і Кіта.

Пакаранне Палідэкта[правіць | правіць зыходнік]

Пасля вяртання на Серыфас Персей даведаўся, што валадар Палідэкт у яго адсутнасць дамагаўся Данаі, якая была вымушана схавацца ў храме. Ён з'явіўся перад валадаром вострава, калі той рыхтаваўся да вяселля, і заявіў, што не дасць дазволу на шлюб маці. Палідэкт пачаў высмейваць Персея і нават абвінаваціў у невыкананні свайго задання. Тады Персей прад'явіў валадару галаву гаргоны Мядузы. Палідэкт толькі раз зірнуў на яе і скамянеў. Такім чынам, Даная была выратавана. Аднак Персею і яго маці прыйшлося пакінуць Серыфас і вярнуцца ў Аргаліду. Чароўныя рэчы ён вярнуў багам, а галаву Мядузы падараваў багіне Афіне.

Забойства Акрысія[правіць | правіць зыходнік]

Калі Акрысій даведаўся, што яго ўнук вяртаецца, ён спужаўся і збёг з Аргаса да пеласгаў. Праз некаторы час валадар пеласгаў наладзіў спаборніцтва, на якія запрасіў герояў з усёй Элады. Прыехаў і Персей. Акрысій патаемна з'явіўся на гульні, каб пабачыць унука. Калі Персей кідаў дыск, то знянацку трапіў ім у галаву дзеда і забіў яго на месцы. Так спраўдзілася прароцтва аракула.

Пасля ненаўмыснага забойства Акрысія, Персей не здолеў кіраваць Аргасам, таму перасяліўся ў Тырынф, дзе валадарыў да самой смерці. Персею прыпісваецца заснаванне Мікенаў.

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons