Познацвет асенні

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Познацвет асенні
Познацвет асенні
Познацвет асенні ў Каралеўскім батанічным садзе ў Мадрыдзе
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Colchicum autumnale L.

Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS   42907
NCBI   45005
EOL   1086971
GRIN   t:11137
IPNI   533232
TPL   kew-302771

Познацвет асенні (Colchicum autumnale) — від травяністых цыбульных атрутных раслін з рода Познацвет сямейства Colchicaceae. Расце звычайна на сырых лугах. Натуральны арэал віду — амаль уся Еўропа (без Скандынавіі).

Colchicum autumnale. Батанічная ілюстрацыя з даведніка Köhler's Medizinal-Pflanzen, 1887

Познацвет асенні зімуе ў выглядзе падземнага клубня (сцябла), апранутага сухімі похвамі адмерлых лісцеў; вясною клубень, пракапваючы похвы, выцягваецца ў даўжыню і развівае над паверхняй зямлі зялёнае лісце, а аплодненая завязь спее, ператвараючыся ў плод — скрыначку.

Пры аснаванні клубня знаходзіцца пупышка, якая разрастаецца ў парасткі бягучага года; гэты парастак дае пачатак клубню, квітнеючаму наступнай восенню, а стары клубень, разам з выцягнуўшыся сцяблом, пасля паспявання плоду да восені адмірае. Унізе на растучых і квітнеючых парастках знаходзяцца два недаразвітых ліста (похвы), а над імі ўтоена некалькі зялёных яшчэ недаразвітых лісцеў; ў пазусе ніжняга (першага) з іх знаходзіцца вельмі маленькая пупышка, якая развіваецца ў парасткі будучага года; сцябловае ж калена паміж першым і другім зялёным лістом патаўшчаецца ў клубень.

Кветка (большай часткай адна) развіваецца ў пазусе верхняга ліста, а вярхушка парасткаў адмірае. Калякветнік без плям (а калі слаба плямісты, то пылавікі жоўтыя). Рыльца на адным баку слупка, выразнае. Слупкі некалькі патоўшчаны. Па выспяванні пладоў ўсё квітнеючае сцябло высыхае, за выключэннем аднаго з ніжніх яго каленаў (міжвузляў), які прыняў выгляд тоўстай шышкі.

Значэнне і ўжыванне[правіць | правіць зыходнік]

Цыбуліны і насенне, а ў меншай меры і кветкі дзікарослага пазнацвета асенняга выкарыстоўваюцца для медыцынскіх мэтаў, у прыватнасці, як лекі ад лейкеміі, пасляінфекцыйнага нефрыту, астмы і ракавых пухлін.

Калхіцын, здабываецца з расліны, выкарыстоўваецца для даследаванняў поліплаідыі ў раслін.

У Грэцыі і Германіі, а таксама — у выглядзе эксперымента — у Францыі і Інданезіі вырошчваецца штучна, як лекавая сыравіна[3].

Шырока культывуецца як дэкаратыўная расліна, характэрнае сваім познім красаваннем, калі ў садах і парках ўжо амаль не застаецца яркіх квітнеючых раслін. У сувязі з гэтым інтрадуцыраваная амаль паўсюль у свеце ў зоне ўмеранага клімату. Варта, аднак, памятаць, што ўсе часткі расліны, асабліва пашкоджаныя цыбуліны — атрутныя, і звяртацца з імі кветкаводам варта з асцярожнасцю, працуючы абавязкова ў пальчатках.

Сінонімы[правіць | правіць зыходнік]

Паводле Royal Botanic Garden Edinburgh(англ.) .

Зноскі

  1. Выкарыстоўваецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
  3. Hanelt, P. & Institute of Plant Genetics and Crop Plant Research (Eds.) 2001: Mansfeld's Encyclopedia of Agricultural and Horticultural Crops. 1-6: 3716 pp. (англ.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Аксёнова Л. Безвременник // Цветоводство. — 2007. — № 6.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]