Прастрэл шыракалісты

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Прастрэл шыракалісты
Pulsatilla patens in Belarus.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Anemone patens L.

Сінонімы
гл. тэкст
Ахоўны статус
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на ВікіСховішчы
ITIS   18799
NCBI   387931
EOL   596368
GRIN   t:318689
IPNI   306901-2
TPL   kew-2638552

Прастрэл шыракалісты, Сон раскрыты, Сон-трава (Anemone patens, Pulsatilla patens ці Pulsatilla latifolia[3]) — від кветкавых раслін з роду Кураслеп, сямейства Казяльцовыя (Ranunculaceae).

Паводле The Plant List на 2013 год, від адносіцца да роду кураслеп, адпаведна мае назву: Anemone patens L.[4].

Батанічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Anemone spp Sturm42.jpg
Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796
2 — Pulsatilla patens

Расліна 7-15 см вышынёй. Карэнішча магутнае, вертыкальнае, цёмна-карычневае, шматгаловае.

Каранёвае лісце на доўгіх, не густа валасістых хвосціках, у абрысе круглява-сэрцападобныя, дланепадобна-трохрассечаныя з ромбавымі глыбока-двух-трохраздзельнымі сегментамі і з клінаватымі, дзвюх-чатырохнадрэзанымі ці зубчастымі дзелькамі з вострымі, часта некалькі выгнутымі лопасцямі, у маладосці, асабліва ўнізе валасістымі, якія пазней робяцца голымі, з'яўляюцца пасля цвіцення і адміраюць восенню.

Сцеблы стромкія, апранутыя густымі, адтапыранымі, мяккімі валасінкамі.

Лісточкі пакрывала стромкія, падзеленыя на вузкалінейныя долі, моцна валасістыя. Кветканосы прамыя; кветкі стромкія, спачатку шыроказваночкавыя, пазней зоркава раскрытыя; калякветнік просты, шасцілісточкавы, з лісточкамі 3-4 см даўжынёй, вузка яйкападобна-завостранымі, простымі, сіне-фіялетавымі, звонку валасістымі; тычынкі шматлікія, у шмат разоў карацей лісточкаў калякветніка, жоўтыя, з іх вонкавыя ператвораныя ў стамінодзіі (нектарнікі); песцікаў шмат, з доўгім пухнатым слупком 3-5 см даўжынёй. Цвіце ў красавіку — маі. Формула кветкі: \ast P_{6}\; A_{\infty}\;  G_{\infty}[5].

Плодзікі даўгаватыя, як і слупкі моцна валасістыя.

Pulsatilla patens Прострел раскрытый IMG 3206.jpg
Pulsatilla patens IMG 3238.jpg
Pulsatilla patens2.JPG
Злева направа: бутоны, квітнеючая расліна, кветка

Арэал[правіць | правіць зыходнік]

Паўночная Еўропа: Фінляндыя (поўдзень), Швецыя (усход); Цэнтральная Еўропа: Чэхія, Германія, Венгрыя, Польшча, Славакія; Паўднёвая Еўропа: Румынія; тэрыторыя былога СССР: Беларусь, Эстонія, Латвія, Літва, Еўрапейская частка Расіі, Украіна, Казахстан, Заходняя Сібір, Усходняя Сібір (поўдзень), Далёкі Усход; Азія: Кітай, Манголія; Паўночная Амерыка: Канада (захад Паўночна-Заходняй Тэрыторыі, Юкан, захад Антарыа, Альберта, Брытанская Калумбія, Манітоба, Саскачэван), ЗША (поўнач Ілінойса, Аёва, Мінесота, Небраска , Паўночная Дакота, Паўднёвая Дакота, Вісконсін, Каларада, Айдаха, Мантана, Вашынгтон, Ваёмінг, Нью-Мехіка, Тэхас, поўнач Юты[6].

Расце на дзярнова-падзолістай глебе ў хваёвых, хваёва-дубовых, хваёва-бярозавых лясах верасовага, бруснічнага, арляковага, імшыстага і травянога тыпаў, на верасовых пустках, баравінных схілах і ў хмызняках[7].

На Палессі і ў лесастэпе Украіны сустракаецца ў хваёвых і мяшаных лясах.

Хімічны склад[правіць | правіць зыходнік]

У свежай траве змяшчаецца протаанеманін, у сухой — біцыклічны лактан (анеманін), сапаніны[7].

Прымяненне[правіць | правіць зыходнік]

Вельмі дэкаратыўная расліна як пры цвіценні, так і ў пладах. Культывуецца ў кветніках (разам з іншымі відамі прастрэлу). Расліна мае лекавыя і фарбавальныя ўласцівасці.

Прэпараты расліны ўжываюць як заспакаяльны і снатворны сродак[7].

У народнай медыцыне сон-трава ўжываецца ад многіх хвароб. Водны экстракт травы прастрэлу аказвае моцнае бактэрыцыднае і фунгіцыднае дзеянне і выкарыстоўваецца вонкава для найхуткага гаення ран і пры грыбковых захворваннях скуры. Адвар травы п'юць у малых дозах пры кашлю і жаночых захворваннях. Настойка травы на гарэлцы ўжываецца ў якасці расцірання пры рэўматызме. Свежую траву вараць у рускай печцы без вады і сокам, які выдзяляецца, лечаць апёкі[7].

Сінонімы[правіць | правіць зыходнік]

  • Anemone hirsutissima MacMill.
  • Anemone intermedia G.Don
  • Anemone longipetala Schleich. ex Steud.
  • Anemone ludoviciana Nutt.
  • Anemone nuttalliana DC.
  • Anemone nuttallii Nutt.
  • Anemone patens var. hirsutissima (Britton) Hitchc.
  • Anemone patens var. nuttalliana (DC.) A.Gray
  • Anemone patens var. rosea Cockerell
  • Anemone patens f. stevensonis B.Boivin
  • Anemone patens var. wolfgangiana (Besser) Koch
  • Anemone pulsatilla var. patens (L.) Finet & Gagnep.
  • Anemone wolfgangiana Besser
  • Pulsatilla bauhinii Tausch ex Pritz.
  • Pulsatilla kioviensis Wissjul.
  • Pulsatilla nuttalliana (DC.) Spreng.
  • Pulsatilla patens (L.) Mill.
  • Pulsatilla patens f. albiflora X.F.Zhao ex Y.Z.Zhao
  • Pulsatilla patens subsp. hirsutissima Zämelis
  • Pulsatilla patens var. kioviensis (Wissjul.) Tzvelev
  • Pulsatilla patens var. wolfgangiana (Besser) Trautv. & C.A.Mey.
  • Pulsatilla pseudopatens Schur
  • Pulsatilla teklae Zämelis
  • Pulsatilla wolfgangiana (Besser) Rupr.[4]

Ахова[правіць | правіць зыходнік]

Занесены ў Чырвоныя кнігі Беларусі[8], Казахстана, Латвіі, Літвы, Украіны(укр.) бел., Эстоніі, вялікага ліку суб'ектаў Расійскай Федэрацыі, шэрагу абласцей Украіны[9][10].

Ва Украіне ахоўваюць у прыродным запаведніку(руск.) бел. «Медаборы(руск.) бел.», Нацыянальных прыродных парках «Падольскія Тоўтры(руск.) бел.», «Дзяснянска-Старагуцкім(руск.) бел.», рэгіянальных ландшафтных парках(руск.) бел. «Міжрэчанскім(руск.) бел.», «Днястроўскі каньён(бел. (тар.)) бел.», шматлікіх заказніках(руск.) бел. і помніках прыроды(руск.) бел..

Колькасць памяншаецца з прычыны чалавечай дзейнасці (узворванне стэпаў, терасаванне схілаў, выпас жывёлы, зрыванне на букеты і г. д.).

Зноскі

  1. Выкарыстоўваецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
  3. Прострел раскрытый (сон-трава) — Сон расчынены — Pulsatilla patens (руск.) 
  4. 4,0 4,1 Anemone patens L.. The Plant List. Праверана 17 мая 2014.
  5. Экофлора Украины = Екофлора України (укр.) / Відпов. редактор Я. П. Дідух — Київ: Фітосоціоцентр, 2004. — Т. 2. — 480 с.
  6. Паводле дадзеных GRIN. Гл. раздзел «Спасылкі»
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Белов Н. В. Календула, алтей, чистотел и другие народные лекарственные растения в большой энциклопедии траволечения — М., Мн.: АСТ, Харвест, 2005. — С. 226—227. — 464 с. — ISBN 5-17-031-498-1.
  8. В Красную книгу Беларуси внесено 19 новых видов дикорастущих растений (руск.) 
  9. Прастрэл шыракалісты: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў).  Праверана 3 жніўня 2014
  10. Червона книга Донецької області: Рослинний світ

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Венерын чаравічак Гэты від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі і ахоўваецца законам.
статус віду не вызначаны