Рагвалод

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Паштовая марка Рэспублікі Беларусь (1993)

Рагвалод (Рогъволодъ, Роговолодъ; ? – 1-ая пал. 978), князь полацкі (пасля 9451-ая пал. 978), першы вядомы з крыніц. Вёў незалежную палітыку спрабуючы выкарыстаць супярэчнасці паміж Кіевам і Ноўгарадам. Загінуў пад час захопу Уладзімірам Святаславічам Полацка. Бацька Рагнеды.

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Высновы пра паходжанне Рагвалода грунтуюцца на паведамленні «Аповесці мінулых гадоў» «Рагвалод прышоў з замор'я» і на пашыраных сярод тагачасных скандынаваў імёнах Ragnvald і Ragnheiðr (стар.–паўн.). Існуе таксама іншы погляд, прыхільнікі якога лічаць, што прыход з-за мора неабавязкова сведчыць пра скандынаўскае паходжанні, а імёны можна тлумачыці са славянскай мовы — С. Гедэонаў дае чэшскую паралель Rohowlad[1] і сапраўды, сярод прадстаўнікоў аднаго з чэшскіх шляхецкіх родаў была распаўсюджана імя Рагаўлад (Гл. таксама Род Букувак з Букуўкі). Таксама, прыхільнікі гэтага погляду звяратаюць увага на апісаны ў летапісе звычай разуваць жаніха, які не з'яўляецца скандынаўскім і наогул германскім звычаем, а таксама, што ў германцаў не існавала звычаю адвозу нявесты да жаніха. Ставіцца пад сумніў, ці маглі Рагвалод і Рагнеда, калі былі скандынавамі, так хутка засвоіць славянскія звычаі. Аднак вядома, што скандынавы ў Нармандыі, Данелагу і Сіцыліі хутка прымалі мясцовыя звычаі і мову — ужо ў другім і нават першым пакаленні. Выказваееца меркаванне, што Уладзімір не забіў Рагнеду разам з бацькамі і братамі, а ўзяў сабе за жонку, толькі каб атрымаць за ёю спадчанныя правы на Полацк, што быццам сведчыць пра такія правы Рагвалода — князя мясцовага і славянскага паходжання.

Таксама паўстае пытанне пра згаданага побач з Рагвалодам у летапісе Тура, князя тураўскага — некаторыя даследчыкі лічаць іх роднымі братамі і з гэтага выводзяць іх супольны радавод[2]. Сляды Рагвалода і Тура знаходзяць нават ува Францыі, дзе апошні нібыта заснаваў горад Тур. Іншыя даследчыкі адмаўляюць сваяцтва, або не надаюць увагі, што Рагвалод і Тур згаданыя ў летапісе разам.

Жыццяпіс[правіць | правіць зыходнік]

Паводле позняга Маскоўскага летапісу, Рагвалод з'явіўся ў Полацку ў часы Святаслава Ігаравіча (945972), але напэўна не пазней за лета 971, калі Святаслаў пасадзіў Уладзіміра ў Ноўгарадзе, бо ўжо тады «Рагвалод трымае і ўладае і княжа ў Полацкай зямлі». Магчыма, гэта адбылося недзе да 947, бо ў тым годзе Вольга перамогшы ятвягаў, займалася справамі Пскова, паставіла пагосты па рэках Мсце і Лузе, і паводле падання пабудавала ў якасці кіеўскага фарпосту Віцебск — такім чынам наведаўшы амаль ўсе землі акаляючыя Полацк, але не наведаўшы горада — аднаго з буйнейшых ва ўсходнееўрапейскім рэгіёне. Некаторыя даследчыкі на падставе гэтага робяць выснову, што тады ўжо Вольга не валодала Полацкай зямлёй, а ўмацоўвала межы з ёю.

У 2-ой пал. 975 году Яраполк забівае свайго брата, драўлянскага князя Алега. Другі Яраполкаў брат — Уладзімір, спалохаўшыся такога ж лёсу, у кан. 975 году ўцякае з Ноўгарада ў Швецыю. Яраполк прызначае ў Ноўгарад свайго намесніка і пасаднікаў і ўладарыць Руссю адзін. Вяной 978 года Уладзімір вяртаецца з наёмнай дружынай з Швецыі ў Ноўгарад, забівае намесніка і прагнаў пасаднікаў Яраполка, сказаўшы ім: «Ідзіце да майго брата і скажыце: «Уладзімір ідзе на цябе, будзь гатовы з ім біцца». Абодва браты, відавочна, пачалі шукаць саюзнікаў, верагодна таму Яраполк прыслаў сватоў у Полацк, прапаноўваючы полацкаму князю саюз супраць Уладзіміра.

Рагвалод відаць палічыў такі саюз выгодным і прыняў яго. Паводле Тацішчава, Рагвалод пачаў ваяваць наўгародскія воласці, пытанне якія менавіта застаецца дыскусійным. Тымчасова паміж Полацкай і Наўгародскай зямлёй былі вялікія нічыйныя абшары, адзінае месца дзе яны верагодна межавалі — вярхоўі Ловаці, таму лічыцца, што на гэтыя землі і быў скіраваны напад Рагвалода. Яраполк паслаў на дапамогу Рагвалоду свае войска каб не даць Уладзіміру ваяваць «Крыўскую зямлю». Разам з ваяводамі адправіў і паслоў, каб схіліць брата да міру.

Уладзімір таксама паслаў у Полацк сватоў, але Рагнеда, як вядома, была ўжо змоўлена за Яраполка. Паводле летапісу, Рагвалод запытаўся ў дачкі: «Ці хочаш за Уладзіміра?», — а яна адказала: «Не хачу разуць рабычыча, а хачу Яраполка». Нават калі гэтыя абразлівыя словы і былі насамрэч сказаныя 12-гадовай Рагнедай, наўрадці можна лічыць, што яны належаць самой, а таксама, што менавіта гэтыя словы былі падставай для вайны. Рагвалод у барацьбе паміж Уладзімірам і Яраполкам стаў на бок апошняга, што немінуча вяло да вайны Ноўгарада з Полацкам, якая магчыма фактычна ўжо і вялася Рагвалодам, а адказ Рагнеды быў толькі своеасаблівай дэкларацыяй намераў полацкага князя. Праўда, нельга выключаць, словы прычыніліся да жорсткасці расправы з полацкай княскай сям'ёй.

Манета Рэспублікі Беларусь (2006)

Уладзімір з войскам з варагаў, наўгародцаў, чудзі і крывічоў (ізборска–пскоўскіх) прыйшоў пад Полацк, калі Рагнеду ўжо сабралі да Яраполка. Рагвалод выйшаў супраць Уладзіміра, але быў разбіты і зачыніўся ў горадзе, спадзяючыся дачакацца кіеўскіх войскаў. Уладзімір ўзяў Полацак, недзе ў маі 978 года, «і паланілі Рагвалода і сыноў яго, і жонку яго, і дачку. І зневажаў Дабрыня яго, і прыгадаў Рагнедзе, як назвала князя рабычычам, і загадаў Уладзіміру быць з ёю перад бацькам і маці. Пасля, Уладзімір забіў бацьку, братоў і маці яе, а саму ўзяў у жонкі».

Магчыма, бітва з войскам Рагвалода і ўзяцце горада дорага абышлася войску Уладзіміра, бо ўжо ў Полацку, даведаўшыся што побач кіеўскія войскі пасланыя Яраполкам, Уладзімір спалохаўся і хацеў бегчы ў Ноўгарад. Дабрыня, ведаючы, што Яраполк не падабаецца паганцам, утрымаў пляменніка і паслаў да яраполкавых ваяводаў дары, прапануючы перайсці на свой бок. Ваяводы абяцалі перайсці і выканалі сваё абяцанне ў бітве пры «рацэ Друці, у трох днях шляху ад Смаленска». Такім чынам, магчыма, ваяводы Яраполка спазняліся да Полацка недзе на 5-10 дзён.

Яраполк застаўся без войска, якое часткай перайшло на бок Уладзіміра, а часткай было знішчанае, неўзабаве быў здрадліва забіты. Уладзімір 11 чэрвеня 978 года быў абвешчаны вялікім князям кіеўскім.

Радавод[правіць | правіць зыходнік]

(Гл. таксама: Рагвалод-Барыс, Рагвалод-Васіль).

Зноскі

  1. С. Гедэонаў спасылаецца на Časopis Českého museum. T. VI.
  2. Канавалаў...

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]