Райнер Марыя Рыльке

Райнер Марыя Рыльке
Rainer Maria Rilke
Партрэт Рильке. Паўла Мадэрзон-Бекер
Імя пры нараджэнні:	Рэнэ Карл Вільгельм Іаган Ёзеф Марыя Рыльке
Дата нараджэння:	4 снежня 1875(1875-12-04)
Месца нараджэння:	Прага
Дата смерці:	29 снежня 1926(1926-12-29) (51 год)
Месца смерці:	Вальмонт
Грамадзянства:	Аўстрыя
Род дзейнасці:	Паэт, Навеліст
Гады творчасці:	1894—1925
Кірунак:	Сімвалізм
Дэбют:	«Жыццё і песні» (Leben und Lieder) (1984)

Райнер Марыя Рыльке (ням. Rainer Maria Rilke, поўнае імя: René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke — Рэнэ Карл Вільгельм Іаган Іозеф Марыя Рыльке; 4 снежня 1875, Прага — 29 снежня 1926, Вальмонт, Швейцарыя) — аўстрыйскі паэт-сімваліст.

Біяграфія

Нарадзіўся ў сям'і чыноўніка па чыгуначным ведамстве Іозефа Рыльке і Сафі Рыльке. У 1884 годзе скончыў пачатковую пражскую школу, тады ж напісаў першыя вершы. Навучаўся ў кадэцкім і вышэйшым ваенным вучылішчы, пасля – гандлёвым вучылішчыі ў Лінцы і ў 1895 годзе здаў экзамены на атэстат сталасці ў Празе. Першы зборнік вершаў Рыльке "Жыццё і песні" (Leben und Lieder) выходзіць у 1894 годзе. Хутка з'яўляецца наступны зборнік "Ахвяры ларам" (Larenopfer, 1895). У гэты час Рыльке вучыцца ў Пражскім універсітэце на філасофскім, а пасля на юрыдычным факультэце.

У 1896 годзе паэт выдае зборнік вершаў "Вянчаны снамі" (Traumgekrönt), у 1899 – "Дзве пражскія гісторыі" (Zwei Prager Geschichten) і зборнік вершаў "Мне на свята" (Mir zur Feier), у 1900 – зборнік малой прозы "Пра Госпада Бога і іншае" (Vom lieben Gott und Anderes). У гэты час Рыльке шмат падарожнічае, наведвае Італію, Расію, знаёміцца з Львом Талстым, Іллём Рэпіным, Барысам Пастарнакам, перакладае з рускай мовы "Слова пра паход Ігараў".

У 1901 годзе Рыльке жэніцца з мастачкай Кларай Вэстхоф, і ў снежні ў іх нараджаецца дачка Рут. 1902–1903 – выдае зборнік навел "Апошнія" (Die Letzten), драму "Жыццё як жыццё" (Das tägliche Leben), першы варыянт зборніка "Раннія вершы" (Erste Gedichte), першае выданне "Кнігі карцін" (Das Buch der Bilder), пераязджае у Парыж, знаёміцца з Агюстам Радэнам. Выдае дзве кнігі пра мастацтва – "Ворпсвэдэ" і "Агюст Радэн", пачынае ліставацца з Францам Капусам (ліставанне гэтае пасля складзецца ў кнігу "Лісты да маладога паэта"), вандруе па Італіі, пасля пераязджае ў Рым.

1904 – выдае кнігу прозы "Гісторыі пра Госпада Бога" (Geschichten vom lieben Gott), заканчвае працаваць над драмай "Белая княгіня" (Die weiße Fürstin), пераязджае ў Швейцарыю, а пасля ў Данію.

1905 – пераязджае ў Медон, што пад Парыжам, дзе жыве ў Радэна і працуе ў яго сакратаром, выдае "Кнігу гадзінаў" (Das Stunden-Buch).

1906 – пераязджае ў Шартр, пачынае працаваць над цыклам пра Шартрскі сабор, пасля едзе ў Германію; разрывае стасункі з Радэнам (які без папярэджання звальняе Рыльке), пераязджае ў Парыж, працуе над першай часткай "Новых вершаў" (Neue Gedichte), друкуе "Песню пра любоў і смерць карнета Крыстафа Рыльке" (Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke, нап. 1899) і другое выданне "Кнігі карцін".

1907 – пераязджае на Капры, знаёміцца з Максімам Горкім і Рудольфам Каснерам, пасля зноў едзе ў Парыж, выдае першую частку "Новых вершаў" і перавыдае кнігу "Агюст Радэн" з дапаўненнямі.

1908 – едзе ў Італію, вяртаецца ў Парыж, узнаўляе знаёмства з Радэнам, выдае другую частку "Новых вершаў".

1909 – друкуе кнігу "Рэквіем" (Requiem) і другое, перапрацаванае выданне "Ранніх вершаў".

1910 – едзе ў замак Дуіна пад Трыестам, пасля ў Венецыю і Парыж, падарожнічае па Паўночнай Афрыцы і выдае "Запіскі Мальтэ Лаўрыдса Брыге" (Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge).

1911 – вяртаецца ў Парыж, пасля едзе ў Трыест.

1912 – піша паэтычны цыкл "Жыццё Дзевы Марыі" (Das Marien-Leben) і першыя "Дуінскія элегіі" (Duineser Elegien); падарожнічае ў Венецыю і Іспанію.

1913 – выдае "Жыццё Дзевы Марыі". 1914 – стварае паэтычны цыкл "Пяць песняў" (Fünf Lieder). 1915 – пераязджае ў Мюнхен і працуе над "Дуінскімі элегіямі". 1916 – прызваны ў армію, працуе ў Вене ў ваенным архіве.

1920 – стварае паэтычны цыкл "Са спадчыны графа К.В.", выдае драму "Белая княгіня".

1921 – жыве ў замку Мюзо недалёка ад Цюрыха, завяршае "Дуінскія элегіі", стварае "Санэты да Арфея" (Die Sonette an Orpheus), прычым за надзвычай кароткі час: 55 вершаў былі напісаныя за 14 дзён.

1923 – выдае "Дуінскія элегіі" і "Санеты да Арфея"; шмат часу праводзіць у санаторыі Тэрытэ на Жэнеўскім возеры з прычыны пагаршэння здароўя (толькі перад самай смерцю дактары здолелі паставіць паэту дыягназ: лейкемія).

1924 – піша шмат вершаў, у тым ліку па-французску.

1926 – жыве ў Мюзо і Рагацы, шмат лістуецца з Марынай Цвятаевай, выдае кнігу французскіх вершаў "Сады" (Vergers) з дадаткам "Валезанскіх катрэнаў" (Les Quatrains Valaisans), з 30 лістапада ляжыць у клініцы Вальмон і 29 снежня памірае.

Творы

Паэтычныя зборнікі

• Жыццё і песні / Leben und Lieder (1894)
• Ахвяры ларам / Larenopfer (1895)
• Увянчаны снамі / Traumgekrönt (1897)
• Адвент / Advent (1898)
• Першыя вершы / Erste Gedichte (1903)
• Мне на свята / Mir zur Feier (1909)
• Кніга вобразаў / Buch der Bilder (1902)
• Часасловец / Stundenbuch (1905, бел. пераклад В. Сёмухі "Кніга гадзін", 2004)

Беларускія пераклады

• Рыльке Райнер Марыя. Санеты Арфея ў перакладзе Васіля Сёмухі

Спасылкі

• Міжнароднае таварыства Рыльке. (ням.) 
• Вершы, творчасць і біяграфія. (ням.)