Райніс

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці

Ян Ра́йніс (латышск.: Rainis) — псеўданім; сапраўднае імя і прозвішча Яніс Пліекшанс, (латышск.: Jānis Pliekšāns), 30 жніўня 1865) 1865, хутар Варславаны, цяпер Рубенскі сельсавет Екабпілсскага раёна, — 12 верасня 1929, Юрмала; пахаваны ў Рызе) — латышскі паэт, драматург, грамадскі дзеяч. Народны паэт Латвійскай ССР (1940).

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт (1888). Працаваў у Віленскім судзе (1889—91), рэдактарам газеты «» («Штодзённы лісток»). У 1897 за ўдзел у рэвалюцыйным руху сасланы ў Пскоў, у 1899 — у Вяцкую губерню. Вярнуўся ў 1903, у 1905 эмігрыраваў у Швейцарыю. 3 1920 у Латвіі; з 1921 дырэктар Нацыянальнага тэатра ў Рызе, у 1926—28 міністр асветы. Арганізатар (1929) і першы старшыня Таварыства культурных сувязі з народамі СССР.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Друкаваўся з 1887. Бунтарскі настрой, вера ў перамогу дабра і прыгажосці ў яго п'есах «Паўідэаліст» (1904), «Агонь і ноч» (1905), «Залаты конь» (1910), «Ветрык, вей» (1913), трагедыі «Ілья Мурамец» (1922). Аўтар зб-каў вершаў «Далёкія водгукі ў сінім вечары» (1903), «Пасеў буры» (1905), «Новая сіла» (1907), «Тыя, што не забываюць» (1911), «Канец і пачатак» (1912), філасофскай паэмы «Ave sol!» (1910). У творчасці Я. Райніса арганічна спалучаюцца вобразная метафарычная форма з глыбокай філасофскай сімволікай, рэалізм з тонкім лірызмам, фальклорныя матывы. Перакладаў з рускай, нямецкай і англійскай моў. Ведаў беларускую мову, беларускія народныя песні. У 1921 пры яго падтрымцы створаны Беларускі аддзел пры Міністэрстве асветы Латвіі. Абараняў у сейме інтарэсы беларусаў Латвіі. Садзейнічаў адкрыццю беларускіх гімназій у Дзвінску і Лудзе. У лістападзе 1926 наведаў Беларусь. На беларускую мову творы Я. Райніса перакладалі Э. Агняцвет, М. Арочка, А. Астапенка, Р. Барадулін, П. Броўка, А. Вольскі, С. Гаўрусёў, Н. Гілевіч, С. Грахоўскі, С. Дзяргай, Я. Дыла, К. Кірэенка, П. Масальскі (П. Сакол), П. Панчанка, В. Сёмуха.

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Беларускія пераклады[правіць | правіць зыходнік]

  • Гірт з Воўчага логу. — Мн., 1930.
  • Выбранае / Склаў А.Вольскі. — Мн.: Дзяржвыд БССР.Рэд.мастац.літ., 1956.
  • Агонь і ноч / Пер.з латыш. мовы В. Сёмухі: Даўняя песня ў новым гучанні. — Мн.: Юнацтва, 1988.
  • Выбранае: З латыш. / Уклад.,прадм.і камент. М. Абалы. — Мн.: Маст.літ., 1993. — 463 с. — (Скарбы сусвет.літ.).

Прыжыццёвыя творы на мове арыгінала[правіць | правіць зыходнік]

  • 1897 — «Фаўст» — пераклад на латышскую мову
  • 1903 — Tālas noskaņas zilā vakarā
  • 1905 — Vētras sēja
  • 1909 — Zelta zirgs
  • 1909 — Klusā grāmata
  • 1910 — Ave sol!
  • 1911 — Tie, kas neaizmirst
  • 1911 — Indulis un Ārija
  • 1913 — Pūt, vējiņi!
  • 1919 — Jāzeps un viņa brāļi
  • 1919 — Daugava
  • 1919 (publ.) — Spēlēju, dancoju
  • 1922 — Iļja Muromietis

Зборы твораў[правіць | правіць зыходнік]

  • Dzīve un darbi, sej. 1—11, Riga, 1925—31;
  • Kopoti raksti, sej. 1—14, Riga, 1947—51;
  • Kopoti raksti, sej. 1—30, Riga, 1977—90;

Літаратура пра Яніса Райніса[правіць | правіць зыходнік]

  • Александровіч С. Гісторыя і сучаснасць. Мн., 1968;
  • Кулеша Т. Сустрэчы з Янам Райнісам // Беларускае мастацтва. Мн., 1962. Вып. 3.;
  • Дауге П., Ян Райнис. Певец борьбы, солнца и любви. М., 1920;
  • Краулинь К., Ян Райнис, М., 1957:
  • Сокол Э., Жизнь и творчество Яна Райниса, Рига, 1957;
  • Kraulinš К., Raiņa dzīve un darbība, Riga, 1953;
  • Sokols E., Rainis, Riga, 1962;
  • Hausmanis V., Tautas dzejnieks Rainis, Riga, 1968;
  • Hausmanis V., Raiņa daiļrades process, Riga, 1971;
  • Hausmanis V., Raiņa dramaturģija, Riga, 1973.

У гонар Паэта[правіць | правіць зыходнік]

У Ерэване і ў Мінску яго імем названа вуліца. На планеце Меркурый адзін з кратараў.

Яніс Райніс і Беларусь[правіць | правіць зыходнік]

У Віцебску на Старасямёнаўскіх могілках пахавана маці паэта Дартэ Пліекшанс, ёй усталяваны памятны знак. Неаднаразова Яніс Райніс наведваў Беларусь.

Яму свае вершы прысвяцілі Р. Барадулін, П. Броўка, В. Вітка, В. Вольскі, С. Грахоўскі, В. Зуёнак, М. Калачьшскі, П. Прыходзька, А. Пысін, Ю. Свірка, М. Танк, С. Шушкевіч, экслібрысы Я. Ціхановіч.