Руаль Амундсен
З пляцоўкі Вікіпедыя.
Руаль Амундсен (нарв. Roald Engelbregt Gravning Amundsen; 16 ліпеня 1872 — 18 чэрвеня 1928) — нарвежскі палярны вандроўца і даследчык.
Руаль Амундсен нарадзіўся ў Борге паблізу Осла. Паступіў на медыцынскі факультэт мясцовага універсітэта, але неўзабаве пакінуў вучобу. У 1897–1899 быў першым памочнікам капітана на караблі «Бельжыка» падчас экспедыцыі ў Антарктыку (узначальваў экспедыцыю бельгійскі марскі афіцэр лейтэнант Адрыен дэ Жэрлаш). 17 чэрвеня 1903 Амундсен адправіўся на судне «Йоа» ў Арктыку. Арганізаваўшы базу ў бухце Йоа, распачаў паходы на санях да Паўночнага геамагнітнага полюса і вызначыў яго размяшчэне, а таксама прайшоў уздоўж берагоў в. Вікторыя. Затым праплыў на «Йоа» праз праліў Сімпсана, знайшоў Паўночна-Заходні марскі шлях і ў 1906 дабраўся да Сан-Францыска.
Наступнай мэтай Амундсена было дасягненне Паўночнага полюса. Калі з'явілася паведамленне аб тым, што гэта здзейсніў Роберт Піры, ён вырашыў дасягнуць Паўднёвага полюса і 9 жніўня 1910 адправіўся ў Антарктыку на «Фраме» – знакамітым караблі Фрыцьёфа Нансена. Брытанская экспедыцыя пад кіраўніцтвам Роберта Скота таксама спрабавала дабрацца да Паўднёвага полюса. Амундсен старанна падрыхтаваўся: удала абраў маршрут, арганізаваў сістэму складоў з харчамі і паспяхова выкарыстаў санкавыя запрэжкі з сабакамі. З чатырма спадарожнікамі дасягнуў Паўднёвага полюса 14 снежня 1911 (Скот з чатырма спадарожнікамі дайшоў да полюса толькі 18 студзеня 1912).
15 ліпеня 1918 Амундсен адправіўся з Аляскі на судне «Мод» Паўночна-Усходнім шляхам, але лядовыя ўмовы перашкодзілі выкананню яго задумы. Тады Амундсен вырашыў даследаваць Арктыку з паветра. 11 мая 1926 Амундсен, амерыканскі даследнік Лінкальн Элсуорт і італьянскі інжынер Умберта Нобіле стартавалі са Шпіцбергена на дырыжаблі «Нор'е» («Нарвегія»), праляцелі над Паўночным полюсам і праз 71 гадзіну прызямліліся ў Тэлеры на Алясцы. 17 чэрвеня 1928 Амундсен ізноў падняўся ў паветра, каб знайсці экіпаж дырыжабля Нобіле, і загінуў у Баранцавым моры.
