Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі
Flag of Belarus (1991-1995).svg
 
Flag of the Lithuanian-Byelorussian SSR.svg
1919 – 1919

1920 – 1922

Flag of the Lithuanian-Byelorussian SSR.svg
 
Flag of Byelorussian SSR (1919-1927).svg
Flag of Byelorussian SSR (1919-1927).svg Bssr gerb 1919.gif
Сцяг Герб
PL-RU war 1919 phase III.svg
ССРБ на карце савецка-польскай вайны
Сталіца Смаленск, Мінск
Мова беларуская, руская
Форма кіравання савецкая сацыялістычная рэспубліка
Гісторыя Беларусі
Coat of arms of Belarus.svg

Старажытная Беларусь
Усходнія славяне
(Полацкае княства · Тураўскае княства · Менскае княства)
Кіеўская Русь
Вялікае Княства Літоўскае
Рэч Паспалітая
Расійская імперыя
Беларуская Народная Рэспубліка
ССР Беларусі
Літбел
Беларуская ССР
Генеральная акруга Беларусь
Беларуская ССР
Рэспубліка Беларусь·

Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі (ССРБ), Беларуская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка (БССР) — дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала ў студзені-лютым 1919 пад кантролем бальшавіцкага ўрада.

Уздым нацыянальна-вызваленчага руху на Беларусі, абвяшчэнне 25 сакавіка 1918 Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР) і дзейнасць яе кіруючых органаў падштурхнулі бальшавіцкі ўрад у Маскве да фармальнага прызнання права беларускага народа на самавызначэнне і нацыянальную дзяржаўнасць.

Па пытанні самавызначэння Беларусi сярод партыйных i савецкiх работнiкаў не было адзiнага меркавання. А. Чарвякоў, З. Жылуновiч i iншыя лiдэры выступалi за стварэнне Беларускай Савецкай Сацыялiстычнай Рэспублiкi i ўваходжанне яе ў склад РСФСР на правах аўтаномii. Кiраўнiкi Паўночна-Заходняга абкама РКП(б) i Заходняй вобласцi А. Мяснiкоў, В. Кнорын, М. Калмановiч, К. Ландар i iншыя не прызнавалi iснавання беларускага этнасу, і i ажыцяўлення права нацыi на самавызначэнне ва ўмовах наблiжэння, як iм здавалася, сусветнай рэвалюцыi таксама не прызнавалi.

Пасля заканчэння германскай акупацыi Беларусi ў канцы 1918 i заняцця яе тэрыторыі Чырвонай Армiяй узнiкла неабходнасць тэрмiновага стварэння на гэтых землях савецкай дзяржаўнасцi. Ліквідаваўшы войскамі Чырвонай Арміі БНР, у снежні 1918 ЦК РКП(б) прыняў рашэнне пра стварэнне беларускай савецкай рэспублікі.

30-31 снежня 6-я Паўночна-Заходняя канферэнцыя РКП(б) (гл. Першы з'езд КП(б)Б), якая адбылася ў Смаленску, прыняла рэзалюцыю пра абвяшчэнне самастойнай Савецай Рэспублікі Беларусь. У склад гэтага ўтварэння ўвайшлі Віцебская, Гродзенская, Магілёўская, Мінская губерні, заходнія паветы Смаленскай, беларускія паветы Віленскай, Ковенскай і Чарнігаўскай губерняў. Сфарміраваны Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі (старшыня З. Жылуновіч), маніфестам якога 1 студзеня 1919 Беларусь абвешчана Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікай, а Рада і ўрад БНР аб'яўлены па-за законам. Такім чынам, партыйная канферэнцыя ўзяла на сябе функцыі ўстаноўчага сходу і парламента Беларусі.

Існаванню беларускай дзяржаўнасці працівіліся прыхільнікі ідэі ўнітарнай камуністычнай дзяржавы, як у Маскве, гэтак і на месцах.

На Першым Усебеларускім з'ездзе Саветаў, які адбыўся ў Мінску 2-3 лютага 1919, была прынята Канстытуцыя ССРБ, выбраны Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР, з'езд пацвердзіў адрыў ад ССРБ тэрыторый Смаленскай, Магілёўкай і Віцебскай губерняў, якія перайшлі ў склад РСФСР. Старшыня ВЦВК Я. Свярдлоў, што прыбыў на з'езд, патрабаваў аб'яднання Беларусі з савецкім урадам Паўднёвай Літвы, каб «засцерагчы гэтыя рэспублікі ад ад небяспекі праяўлення ў іх нацыяналістычных імкненняў». Усебеларускі з'езд Саветаў прыняў і гэта патрабаванне.

27 лютага 1919 на аб'яднаным пасяджэнні ЦВК Літоўскай ССР і ЦВК БССР у Вільні было аформлена стварэнне Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялітычнай Рэспублікі (Літбел) у складзе Мінскай і Віцебскай губерняў. Фактычна ССРБ — БССР перастала існаваць.

ССРБ як самастойная дзяржава праіснавала не больш як месяц. Невялікі час гісторыя адвяла і адзінай Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы. Ужо вясной 1919 яе тэрыторыю захапілі легіёны «начальніка дзяржавы Польскай» Ю. Пілсудскага. Пасля іх выгнання 31.7.1920 у Мінску адбылося па сутнасці другое абвяшчэнне ССРБ на прынцыпах Маніфеста студзеня 1919 года. Толькі цяпер яна працягвала адлік гісторыі ва «ўрэзаным стане». Спатрэбіўся значны час, каб вярнуць у склад Беларусі тэрыторыі, страчаныя ў час грамадзянскай вайны, ваеннай інтэрвенцыі 1918—20 гадоў і польскай акупацыі.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Платонаў Р. Утварэнне БССР // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. ІІ. Мн., 2003.