Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі
| Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі |
|||||||||
|
|||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||
 ССРБ на карце савецка-польскай вайны |
|||||||||
| Сталіца | Смаленск, Мінск | ||||||||
| Мова | беларуская, руская | ||||||||
| Форма кіравання | савецкая сацыялістычная рэспубліка | ||||||||
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі (ССРБ), Беларуская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка (БССР) — дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала ў студзені-лютым 1919 пад кантролем бальшавіцкага ўрада.
Уздым нацыянальна-вызваленчага руху на Беларусі, абвяшчэнне 25 сакавіка 1918 Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР) і дзейнасць яе кіруючых органаў падштурхнулі бальшавіцкі ўрад у Маскве да фармальнага прызнання права беларускага народа на самавызначэнне і нацыянальную дзяржаўнасць.
Па пытанню самавызначэння Беларусi сярод партыйных i савецкiх работнiкаў не было адзiнага меркавання. А. Чарвякоў, З. Жылуновiч i iншыя лiдэры выступалi за стварэнне Беларускай Савецкай Сацыялiстычнай Рэспублiкi i ўваходжанне яе ў склад РСФСР на правах аўтаномii. Кiраўнiкi Паўночна-Заходняга абкама РКП(б) i Заходняй вобласцi А. Мяснiкоў, В. Кнорын, М. Калмановiч, К. Ландар i iншыя не прызнавалi iснавання беларускага этнасу, і i ажыцяўлення права нацыi на самавызначэнне ва ўмовах наблiжэння, як iм здавалася, сусветнай рэвалюцыi таксама не прызнавалi.
Пасля заканчэння германскай акупацыi Беларусi ў канцы 1918 i заняцця яе тэрыторыі Чырвонай Армiяй узнiкла неабходнасць тэрмiновага стварэння на гэтых землях савецкай дзяржаўнасцi. Ліквідаваўшы войскамі Чырвонай Арміі БНР, у снежні 1918 ЦК РКП(б) прыняў рашэнне пра стварэнне беларускай савецкай рэспублікі.
30-31 снежня 6-я Паўночна-Заходняя канферэнцыя РКП(б) (гл. Першы з'езд КП(б)Б), якая адбылася ў Смаленску, прыняла рэзалюцыю пра абвяшчэнне самастойнай Савецай Рэспублікі Беларусь. У склад гэтага ўтварэння ўвайшлі Віцебская, Гродзенская, Магілёўская, Мінская губерні, заходнія паветы Смаленскай, беларускія паветы Віленскай, Ковенскай і Чарнігаўскай губерняў. Сфарміраваны Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі (старшыня З. Жылуновіч), маніфестам якога 1 студзеня 1919 Беларусь абвешчана Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікай, а Рада і ўрад БНР аб'яўлены па-за законам. Такім чынам, партыйная канферэнцыя ўзяла на сябе функцыі ўстаноўчага сходу і парламента Беларусі.
Існаванню беларускай дзяржаўнасці працівіліся прыхільнікі ідэі ўнітарнай камуністычнай дзяржавы, як у Маскве, гэтак і на месцах.
На Першым Усебеларускім з'ездзе Саветаў, які адбыўся ў Мінску 2-3 лютага 1919, была прынята Канстытуцыя ССРБ, выбраны Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР, з'езд пацвердзіў адрыў ад ССРБ тэрыторый Смаленскай, Магілёўкай і Віцебскай губерняў, якія перайшлі ў склад РСФСР. Старшыня ВЦВК Я. Свярдлоў, што прыбыў на з'езд, патрабаваў аб'яднання Беларусі з савецкім урадам Паўднёвай Літвы, каб "засцерагчы гэтыя рэспублікі ад ад небяспекі праяўлення ў іх нацыяналістычных імкненняў". Усебеларускі з'езд Саветаў прыняў і гэта патрабаванне.
27 лютага 1919 на аб'яднаным пасяджэнні ЦВК Літоўскай ССР і ЦВК БССР у Вільні было аформлена стварэнне Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялітычнай Рэспублікі (Літбел) у складзе Мінскай і Віцебскай губерняў. Фактычна ССРБ — БССР перастала існаваць.
