Сафійскі сабор, Полацк

Праваслаўны сабор
Сабор Сафіі Прамудрасці Божай
Сафійскі сабор
55.485833, 28.75833355°29′09″ пн. ш. 28°45′30″ у. д.55.485833° пн. ш. 28.758333° у. д.
Краіна	Беларусь
Горад	Полацк
Канфесія	Праваслаўе
Тып будынка	Сабор
Архітэктурны стыль	віленскае барока
Будаўніцтва	1030—1060 гады
Асноўныя даты	1710 — выбух парахавога склада, які зруйнаваў сабор 1738—1750 — аднаўленне сабора з руін
Стан	музей, у адным з прыдзелаў па святах адбываюцца набажэнствы

Полацкі Сафійскі сабор — помнік сакральнага дойлідства XI—XVIII ст. у г. Полацк.

Сафійскі сабор у Полацку быў пабудаваны ў XI ст. Яго ўзводзілі з арыентацыяй на візантыйскія ўзоры і на такія ж храмы ў Кіеве і Ноўгарадзе. У плане сабор уяўляў сабой чатырохвугольнік з пяццю нефамі і трыма апсідамі гранёнай формы. Тры сярэднія нефы вылучаліся, што стварала ўражанне выцягнутасці і набліжала крыжова-купальны храм да базілікальнага тыпу. Памеры Полацкай Сафіі з поўначы на поўдзень — 26,2 м, з захаду на ўсход — 25,5 м. Сцены храма былі выкладзены з цэглы ў тэхніцы візантыйскай кладкі «са схаваным радам». Аснову яе складала чаргаванне радоў цэглы (плінфы) — адзін супадаў знадворку з плоскасцю сцяны, другі ўтопліваўся на невялікую глыбіню адносна верхняга і ніжняга. Ніша, якая ўтваралася, запаўнялася вапняковым растворам з цагляным крошывам (цамянкай). Такі спосаб кладкі надаваў будынку маляўнічы выгляд. У некаторых месцах сістэмная кладка «са схаваным радам» чаргавалася ўстаўкамі з апрацаваных камянёў.

Макет сабора XI ст.

Алтарная частка

Сабор быў значна перабудаваны. Ад будынка XI ст. захаваліся фрагменты слупоў, апсіды і сцен. У выніку работ, праведзеных у саборы ў сярэдзіне XVIII ст., з паўднёвага боку была прыбудавана новая апсіда, на поўдні размешчаны ўваход і дзве вежы. Гэта прывяло да пераарыентацыі падоўжнай восі храма перпендыкулярна першапачатковаму выгляду.

Літаратура

• Арлоў У. А.. Таямніцы Полацкай гісторыі. — Мінск: «Беларусь», 1994. — 463 с. — ISBN 5-338-01005-4 (перавыданні 2000 і 2002).
• Лазука Б. А. Беларускае барока. — Мінск: «Беларусь», 2001.
• Страчаная спадчына / Уклад. Габрусь Т. В. — Мінск: «Беларусь», 2003.
• Комеч, А. И. Древнерусское зодчество конца Х — начала XII веков : Византийское наследие и становление самостоятельной традиции / А. И. Комеч. — М: Наука, 1987. — 319 с.
• Раппопорт, П. А. Зодчество Древней Руси / П. А. Раппопорт. — Л: Наука, Ленинградское отделение, 1986. — 160 с.
• Слюнченко, В. Г. Полоцкий Софийский собор : историко-архитектурный очерк / В. Г. Слюнченко. — Минск : Полымя, 1987. — 48 с.

Спасылкі

• На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сафійскі сабор, Полацк
• Здымкі на Radzima.org
• Здымкі на Globus.tut.by