Смалявіцкі раён

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Смалявіцкі раён
Герб
Coat of Arms of Smalavičy, Belarus.png
Сцяг
Flag of Smalavičy.gif
Краіна Беларусь
Уваходзіць у Мінская вобласць
Адміністрацыйны цэнтр Смалявічы
Афіцыйныя мовы Родная мова: беларуская 73,24 %, руская 23,78 %
Размаўляюць дома: беларуская 34,58 %, руская 58,11 %[1]
Насельніцтва (2009)
42 917 чал.[1] (9-е месца)
Шчыльнасць 30,72 чал./км²
Нацыянальны склад беларусы — 90,72 %,
рускія — 6,58 %,
украінцы — 1,05 %,
іншыя — 1,65 %[1]
Плошча 1 394,14[2] км² (16-е месца)
Смалявіцкі раён на карце
Часавы пояс UTC+2
Афіцыйны сайт

Смаляві́цкі раёнадміністрацыйная адзінка ў складзе Мінскай вобласці. Утвораны 17 ліпеня 1924, скасаваны 25 снежня 1962 г. і зноў утвораны 6 студзеня 1965 г. Падзелены на 9 сельскіх саветаў.

Геаграфічнае становішча[правіць | правіць зыходнік]

Працягласць з поўначы на поўдзень — 43 км, з захада на ўсход — 42 км. Мяжуе з Мінскім, Барысаўскім, Бярэзінскім, Лагойскім раёнамі Мінскай вобласці.

Прырода[правіць | правіць зыходнік]

Значная частка раёна размешчана ў межах Мінскага ўзвышша, на паўднёвым усходзе — Цэнтральнабярэзінская раўніна. Пераважаюць вышыні 170—200 м, максімальная 266 м (каля в. Карпілаўка).

Галоўныя рэкi — Гайна з прытокам Усяжа; Пліса, Вуша, ВолмаГлебкаўкай). Азёры Судобле, Вялікае, Малое. Створаны Пятровіцкае, Смалявіцкае, Жодзінскае, Дуброўскае вадасховішчы.

На тэрыторыі Смалявіцкага раёна выяўлены 7 радовішчаў торфу, 4 — пяскова-жвіровага матэрыялу, 3 — будаўнічых пяскоў. Залягае шмат сыравіны для вытворчасці цэглы.

Возера Судобле мае найвялікшую з беларускіх азёр магутнасць адкладаў сапрапелю (доннага глею) — 30 метраў.

Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −6,9 °C, ліпеня 17,9 °C. Ападкаў 685 мм. Вегетацыйны перыяд — 186 дзён.

Лясы (33 % тэрыторыі раёна) пераважна хваёвыя, яловыя, бярозавыя. Біялагічныя заказнікі дзяржаўнага значэння — Пекалінскі і Валмянскі.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

На тэрыторыі раёна знаходзіцца каля 190 населеных пунктаў.

Колькасць насельніцтва:[3]

2000 — 46 тыс.
2001 — 45,5 тыс.
2008 — 43,2 тыс.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел[правіць | правіць зыходнік]

Раён падзелены на 11 сельскіх саветаў і 1 пасялковы (Зялёнаборскі).

  • г. Смалявічы.
  • Пліскі сельсавет: цэнтр — в. Зарэчча, вёскі Верхняе Возера, Восава, Дзямідава Жэсць, Лаўля, Ліпкі, Малыя Ліпкі, Палявая, Пліса, Сакаўка; пасёлкі Акцябрскі, Пеліка, Цэнтральны, Чарніцкі.
  • Прылепскі сельсавет: цэнтр — в. Усяжа, вёскі Аношкі, Вішня, Высокае, Дуброва, Ізбіцкае, Кавалеўшчына, Кудрышчына, Ляды, Прылепская Усяжка, Прылепы, Прыстрамы, Рудня, Тадуліна.
  • Пятровіцкі сельсавет: цэнтр — в. Пятровічы, вёскі Быкачана, Бярозавая Гара, Волма, Дзяхань, Загор'е, Задвор'е, Зарэчча, Заямнае, Зялёны Лужок, Каліта, Куляшоўка, Лазовы Куст, Лукова, Першамайская, Плюшчай, Узбарогі, Чырвоны Лужок; хутар Самсонаўка.
  • Смалявіцкі райсавет: цэнтр — г. Смалявічы, вёскі Восава, Калюга, Крыніца, Плішчына, Рабы Слуп, Уборкі, Чорны Лес.
  • Усяжскі сельсавет: цэнтр — пасёлак Усяж, вёскі Емяльянава, Каменка, Вялікая Каменка, Крывая Бяроза, Куркава, Малая Каменка, Навадвор'е, Напалкі, Трубічына, Узбярэжжа, Шпакоўшчына.
  • Юр'еўскі сельсавет: цэнтр — в. Юр'ева, вёскі Антаполле, Кальнікі, Мглё, Прудзішча, Сарнацкае, Сутокі, Хаценава, Юзафова.

Гаспадарчая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Сельская гаспадарка спецыялізуецца на мяса-малочнай жывёлагадоўлі, птушкагадоўлі і агародніцтве. Развіта свінагадоўля і авечкагадоўля. Вырошчваюцца зерневыя і кармавыя культуры, а таксама бульба.

Прадпрыемствы машынабудаўнічай, металаапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, паліўнай, харчовай прамысловасці. У Жодзіна працуе РУПП «Беларускі аўтамабільны завод».

Дзейнічае Смалявіцкая ГРЭС. Каля вёскі Емяльянава знаходзіцца станцыя спадарожнікавай сувязі «Тэлепорт».

Транспарт[правіць | правіць зыходнік]

Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгунка і аўтамабільная дарога Мінск — Масква, аўтадарогі на Чэрвень, Лагойск, Мар'іну Горку, Рудзенск.

На поўдні раёна размясціўся Нацыянальны аэрапорт "Мінск".

Культура, адукацыя, друк[правіць | правіць зыходнік]

Мясцовая прэса прадстаўлена газетай "Край Смалявіцкі". Наклад - каля 5 тыс. асобнікаў (2009), гл. Край Смалявіцкі.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Захаваліся помнікі архітэктуры і садова-паркавага мастацтва:

  • будынак бровару (пачатак XX ст.) у в. Алесіна,
  • вадзяны млын (пачатак XX ст.) у в. Высокае,
  • Свята-Янаўская царква (1772) у в. Дамашаны,
  • Свята-Касма-Даміянаўская царква (1850) у в. Драчкава,
  • Свята-Георгіеўская царква (1907) у в. Забалацце,
  • былая ўніяцкая Свята-Дабравешчанская царква і базыльянскі кляштар у в. Ляды,
  • Свята-Нараджэння-Богародзіцкая царква (1905) у в. Пліса,
  • парк (канец XІX ст. — пачатак XX ст.) у в. Шыпяны.

Выбітныя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Вынікі перапісу 2009 года
  2. «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь» (па стане на 1 студзеня 2011 г.)
  3. без Жодзіна
  4. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 22. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 22, 46—47. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]