Соф'я Аляксандраўна Яноўская

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Соф'я Аляксандраўна Яноўская
Софья Александровна Яновская
Дата нараджэння

31 студзеня 1896({{padleft:1896|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:31|2|0}})

Месца нараджэння

Пружаны, Брэсцкая вобласць

Дата смерці

24 кастрычніка 1966({{padleft:1966|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:24|2|0}}) (70 гадоў)

Месца смерці

Масква

Грамадзянства

Flag of the Soviet Union.svg СССР

Навуковая сфера

асновы матэматыкі, матэматычная логіка, філасофія, гісторыя матэматыкі

Месца працы

Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт

Вядомы як

стваральнік савецкай школы філасофіі матэматыкі

Соф’я Аляксандраўна Яноўская (31 студзеня 1896, Пружаны, Брэсцкая вобласць24 кастрычніка 1966, Масква) — расійскі матэматык, логік, філосаф, педагог, заснавальнік рускай школы філасофіі матэматыкі. Прафесар (1931 г.); Доктар фізіка-матэматычных навук (1935 г.).

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Вучылася на Высшых курсах у Адэсе. У 1918 г. уступіла ў партыю бальшавікоў, удзельнічала ў Грамадзянскай вайне, у 19201923 гг. член Адэскага губкама кампартыі. У 19241929 гг. вучылася ў Інстытуце чырвонай прафесуры ў Маскве. З 1930 г. у Маскоўскім універсітэце: загадчык кафедры высшай алгебры МДУ (у эвакуацыі, Пермь, з 1941 г.); у 19431959 гг. загадчык кафедры гісторыі матэматыкі і матэматычнай логікі МДУ; выкладала гісторыю і філасофію матэматыкі ў МДУ, з 1935 г. кіравала навуковым семінарам па гісторыі і метадалогіі матэматыкі, а таксама семінарам па матэматычнай логіцы (сумесна з яе заснавальнікам І.І.Жыгалкіным). У 1936 г. упершыню ў СССР стала чытаць лекцыі па матэматычнай логіцы.

Навуковая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Яноўская актыўна садзейнічала стварэнню на механіка-матэматычным факультэце МДУ самастойнай кафедры матэматычнай логікі на чале з А.Маркавым і да канца сваіх дзён была яе прафесарам. У 1920 — 1930-я гг. Яноўская — актыўны прапагандыст ідэалагічнай лініі кампартыі сярод маскоўскіх матэматыкаў; крытыкуе «ідэалізм у матэматыцы», прадстаўленай, як яна лічыла, не толькі ў замежнай, але і ў савецкай навуцы (у Маскоўскай матэматычнай школе Лузіна). Але з сярэдзіны 1930-х гг. Яноўская пачынае пераглядаць свае погляды, і ў 1940-я гг. яны карэнным чынам змяняюцца. Зараз афіцыйная фразеалогія выкарыстоўваецца ёю для выраза ўласнай дэыялектычнай філасофска-, гісторыка- і логіка-матэматычнай канцэпцыі. Яна па-новаму тлумачыць пытанні гісторыі дэдукцыйна-аксіяматычнага метаду, паказвае роля матэматычнай і лагічнай строгасці як апасродкаванай формы практыкі, як крытэрый праўды ў дэдукцыйных навуках; асэнсоўваючы праблематыку матэматычнай бясконцасці, яна характарызуе суадносіны класічнай і інтуіцыйнай (канстрыктыўнай) матэматыкі і логікі; адстойвае прыярытэт рускай навукі ў шматлікіх абласцях матэматычнай думкі (Лабачэўскі, Парэцкі, Жэгалкін, Шэйнфінкель, У.І.Шэстакоў і інш.); развівае вывучэнне пра ролю ў пазнанні працэдур уводзін і выключэнні абстракцый, фармулюе канцэпцыю «расшчаплення» паняццяў як сродкі іх удакладнення, паказвае дыялектычную сутнасць антыномій і апорый, фармуе значэнне логікі для тэхнікі; распрацоўвае алгарытм пошуку прапазіцыянальнага лагічнай высновы на аснове дэдукцыйных табліц Бэта; расчыняе сучаснае гучанне спадчыны Лабачэўскага; адкрывае невядомыя раней старонкі гісторыі матэматыкі ў Маскоўскім універсітэце. Яноўская шмат зрабіла для сцверджання ў СССР 40 — 60-х гадоў прынцыпу адзінства лагічнай навукі, якая распрацоўваецца як матэматыкамі, так і філосафамі. Яна арганізавала пераклады на рускую мову класічных лагічных прац Д.Гільберта і В.Акермана (1947), А.Тарскага (1948), С.К.Кліні (1957), Д.Пойя (1957), Р.Карнапа (1959) і інш., у шматлікіх выпадках выступаючы ў іх як аўтар уступных артыкулаў і навуковага кансультанта «Філасофскай энцыклапедыі» (19661967). Апошняя вялікая праца — падрыхтоўка рускага выдання «Матэматычных рукапісаў» К.Маркса, працу над якімі яна пачала яшчэ ў 30-х гг.; у Прадмове да выдання яна расчыніла метадалагічны сэнс Марксавых паняццяў «абвінанне метаду» і «стратэгема дзеяння», бачачы ў іх прадбачанне алгарытмічнага падыходу ў навуцы.

Працы[правіць | правіць зыходнік]

  • Гегель и математика / С.Яновская, Э.Кольман // Под знаменем марксизма. — 1930. — № 11 — 12. — С.
  • Из истории аксиоматики // Историко-математические исследования. Выпуск 11. — М., 1958. — С.
  • Категория количества у Гегеля и сущность математики // Под знаменем марксизма. — 1930. — № 5. — С.
  • Логика матиматическая / С.Яновская, В.Гливенко // БСЭ. Т. 37. — М., 1938.
  • Математическая логика и основания математики // Математика в СССР за 40 лет. Т. 1. — М., 1959.
  • Математические рукописи Маркса // Книга и пролетарская революция. — 1933. — № 2. — С.
  • Методологические проблемы науки. — М., 1972.
  • О так называемых «определениях через абстракцию» // Сборник статей по философии математики. — М., 1936.
  • О философских вопросах математической логики // Проблемы логики. — М., 1963.
  • Основания математики и математическая логика // Математика в СССР за 30 лет. — М., 1949.
  • Предисловие //Маркс К. Математические рукописи. — М., 1968.
  • Преодолены ли в современной науке трудности, известные под названием «апории Зенона»? // Проблемы логики. — М., 1963. — С. 116—136.
  • Проблемы анализа понятий науки и новейший неопозитивизм // Вопросы философии. —1961. — № 6. —

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]