Стаўбцоўскі раён

Стаўбцоўскі раён

Герб	Сцяг
Краіна	Беларусь
Уваходзіць у	Мінская вобласць
Адміністрацыйны цэнтр	Стоўбцы
Афіцыйныя мовы	Родная мова: беларуская 80,75 %, руская 18,36 % Размаўляюць дома: беларуская 55,53 %, руская 42,59 %
Насельніцтва (2009)	42 007 чал. (10-е месца)
Шчыльнасць	22,32 чал./км²
Нацыянальны склад	беларусы — 75,1 %, палякі — 16,41 %, рускія — 5,84 %, украінцы — 1,15 %, іншыя — 1,5 %
Плошча	1 884,52 км² (12-е месца)
Вышыня над узр-м мора  - Найвышэйшая кропка	340 м
Часавы пояс	UTC+2

Стаўбцоўскі раён — адміністрацыйная адзінка ў складзе Мінскай вобласці. Утвораны 15 студзеня 1940. Пасля ліквідацыі Баранавіцкай вобласці ў студзені 1954 г. ўвайшоў у склад Мінскай вобласці. У сучасных граніцах існуе з 1965 г. Падзелены на 16 сельскіх саветаў.

Геаграфічнае становішча

Раён на захадзе Мінскай вобласці. Мяжуе з Валожынскім, Дзяржынскім, Уздзенскім, Нясвіжскім і Капыльскім раёнамі Мінскай вобласці, з Карэліцкім, Навагрудскім і Іўеўскім раёнамі Гродзенскай вобласці.

Прырода

Значная частка раёна занятая Стаўбцоўскай раўнінай, якая на паўночным захадзе пераходзіць у Верхнянёманскую нізіну, на паўночным усходзе размешчаная частка Мінскага ўзвышша. Пераважаюць вышыні 180—200 м, максімальная 340 м (гара Дубовая каля вёскі Вірлавічы).

Галоўная рака — Нёман з прытокамі Сула, Уса і Альхоўка. Найвялікшае возера — Кромань.

Беларускімі геолагамі адкрыта Аколаўскае радовішча жалезных руд, таксама распрацоўваюцца радовішчы будаўнічага пяску і гліны.

Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня -6,4 °С, ліпеня 17,7 °С. Сярэднягадавая колькасць ападкаў складае 635 мм. Вегетацыйны перыяд — 190 дзён.

Лясы (44% тэрыторыі раёна) хваёвыя, яловыя, бярозавыя, чорнаалешнікавыя. На паўночным захадзе раёна частка Налібоцкай пушчы. Ландшафтны заказнік дзяржаўнага значэння Налібоцкі (частка).

Насельніцтва

Стаўбцоўскі раён налічвае 201 населены пункт, у якіх пражывае 43,7 тыс. чал. (2008). Гарадское насельніцтва складае 35%, сельскае — 65%. Статыстыка мінулых гадоў:

• 2006 — 44,5 тыс. чал.

Гаспадарчая дзейнасць

Сельская гаспадарка спецыялізуецца на мяса-малочнай жывёлагадоўлі і вырошчванні буракоў. Вырошчваюцца зерневыя і кармавыя культуры, бульба. Працуюць прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай, паліўнай, машынабудаўнічай прамысловасці.

Транспарт

Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгунка і аўтамабільная дарога Мінск — Брэст, аўтадарога Івянец — Стоўбцы - Нясвіж, газаправоды Таржок (Расія) — Мінск — Івацэвічы (з адгалінаваннямі на Стоўбцы, Новы і Стары Свержань), Ямал (Расія) — Заходняя Еўропа.

Сродкі масавай інфармацыі

Мясцовая прэса прадстаўлена праз грамадска-палітычную і інфармацыйна-рэкламную газету "Прамень". Наклад - каля 6 тыс. асобнікаў, заснавальнік - Стаўбцоўскі раённы выканаўчы камітэт. Падпісны індэкс - 64334.

У эфір выходзіць праграма радыёвяшчання "Радыё Стоўбцы".

Выдатныя мясціны

На Стаўбцоўшчыне знаходзіцца 17 помнікаў архітэктуры, 70 помнікаў гісторыі і культуры, у тым ліку Двор Свержань.

Археалагічныя помнікі

Назва	Датаванне	Месцазнаходжанне	Катэгорыя
Стаянка перыяду неаліту	3-е тысячагоддзе да н.э.	1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Кругліца, на правым беразе р. Нёман, у лесе, урочышча Лысая Гара	3
Курганны могільнік	X–XIII стагоддзі	2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Кругліца, у лесе, абапал дарогі ў в. Заямнае	3
Курганны могільнік	X–XIII стагоддзі	0,4 км на паўночны захад ад вёскі Кругліца, у лесе, каля дарогі ў в. Жукаў Барок	3
Стаянкі перыяду каменнага і бронзавага вякоў	3–2-е тысячагоддзі да н.э.	0,3–1,5 км на захад, на поўнач і на ўсход ад вёскі Русаковічы	3
Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку	V стагоддзе да н.э. – V стагоддзе н.э.	1 км на паўночны захад ад вёскі Сула, у лесе, на левым беразе р. Сула	3

Вядомыя асобы

• Фабіян Акінчыц — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, рэдактар (нарадзіўся ў засценку Акінчыцы)
• Лявон Белы — беларускі публіцыст
• Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі — беларускі палітык
• Павел Пятровіч Дземідовіч — беларускі этнограф, фалькларыст, краязнавец, педагог.
• Фелікс Дзяржынскі — рэвалюцыянер
• Вольга Зінкевіч — чэмпіёнка Паралімпійскіх гульняў
• Якуб Колас — народны паэт Беларусі (нарадзіўся ў засценку Акінчыцы)
• Аляксандр Міхайлавіч Леонік — адзін з лідараў беларускай дыяспары ў Паўднёвай Амерыцы.
• Язэп Лёсік — акадэмік АН Беларусі, мовазнаўца і пісьменнік (нарадзіўся ў вёсцы Мікалаеўшчына)
• Аляксандр Сянкевіч — дзяржаўны дзеяч (нарадзіўся ў вёсцы Мікалаеўшчына)
• Віктар Чабатарэвіч — дзеяч беларускай эміграцыі

У сяр. XIX ст. ў вёсцы Залучча жыў польскі і беларускі паэт Уладзіслаў Сыракомля. Са Стаўбцоўшчынай цесна звязана дзейнасць паэта і драматурга, вучонага-моваведа Каруся Каганца.

На тэрыторыі раёна нарадзіліся:

• маці народнага паэта Беларусі Янкі Купалы Бянігна Луцэвіч
• бацькі чырвонага камдыва часоў грамадзянскай вайны Мікалая Шчорса.

Тут пачыналі свой творчы шлях такія вядомыя паэты, пісьменнікі і літаратуразнаўцы як Генрых Далідовіч і Казімір Камейша, Алесь Рыбак і Мікола Маляўка, Алесь Камароўскі і Яўген Хвалей, Аляксей Пяткевіч, Уладзімір Мархель і інш.

Стаўбцоўшчына мае 40 заслужаных работнікаў розных галін. Дала 18 дактароў навук і прафесараў, 45 кандыдатаў навук, 4 Герояў Сацыялістычнай Працы, 36 пісьменнікаў і паэтаў, з іх 28 — ураджэнцы раёна.

Гл. таксама

• Рака Залужанка
• Вёска Літва
• Рака Казялец
• Кульская драўніннамасавая і кардонная фабрыка
• Налібоцкі металургічны камбінат

Літаратура

• Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г.П. Пашков [и др.] ; под общ. ред. И.И. Пирожника. — Мн., 2007. — 648с. ISBN 978-985-11-0384-9

У Сеціве

• На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стаўбцоўскі раён
• Стаўбцоўскі раённы выканаўчы камітэт (на рускай мове)
• Стаўбцоўскі раён на сайце Мінскага аблвыканкаму (на рускай мове)
• Мапы і агульныя звесткі на emaps-online
• Гісторыка-культурныя каштоўнасці Стаўбцоўскага раёна на сайце "Дорогами Беларуси"
• Выдатныя мясціны на партале globus.tut.by (на рускай мове)
• Фотаздымкі на сайце Radzima.org
• Гарады Беларусі
• Прыватны сайт vaselys