Сулейман I

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Сулейман Кануні
асман. سليمانا اول
Сулейман Кануні
сцяг
10-ы Асманскі султан
15201566
Папярэднік: Селім I
Пераемнік: Селім II
 
Веравызнанне: Іслам, суніцкага толку
Нараджэнне: 6 лістапада 1494(1494-11-06)
Трабзон, Асманская імперыя
Смерць: 5/6 верасня 1566 (71 год)
Сігетвар, Асманская імперыя
Пахаваны: Мячэць Сулейманіе, Стамбул
Бацька: Селім I
Маці: Айшэ Султан Хафса
Жонка: 1) Фюланэ
2) Гюльфем Хатун
3) Махідэўран Султан
4) Раксалана (Хюрэм Султан)
Дзеці: сыны: Мустафа, Мехмед, Селім, Баязід, Абдала і Джыхангір
дочкі: Міхрымах Султан, Разіе Султан
 
Тугра: Тугра

Сулейман І Пышны (27 красавіка 14946 верасня 1566) — асманскі султан з 1520 года да сваёй смерці ў 1566 годзе. Вядомы на Захадзе як Сулейман Цудоўны[1], і на Усходзе, так як «Заканадавец», з-за яго поўнай рэканструкцыі асманскай прававой сістэмы. Сулейман стаў адным з самых выбітным кіраўнікоў XVI стагоддзя ў Еўропе, з'яўляючыся кіраўніком ваенным, палітычным і эканамічным кіраўніком Асманскай імперыі. У часы яго панавання Асманская імперыя дасягнула піка сваёй магутнасці. Сулейман асабіста ўзначалваў сваё войска падчас заваёваў хрысціянскіх крэпасцей, як Бялград, Родас, таксама прымаў удзел у няўдалай аблогі Вены ў 1529 годзе. Сулейман здолеў захапіць большую частку Блізкага Усходу ў вайне супраць Сефевідаў, а таксама вялікія тэрыторыі Паўночнай Афрыцы на захад да Алжыра. Падчас яго панавання асманскі флот дамінаваў у моры ад Міжземнага мора да Чырвонага мора і Персідскага заліва[2].

З'яўляючыся на чале пашырэння імперыі Сулейман асабіста распачынаў заканадаўчыя змены, якія тычыліся грамадства, адукацыі, падаткаабкладання і крымінальнага права. Яго кананічнае права ўсталявала форму імперыі на працягу стагоддзяў пасля яго смерці. Мала таго, Сулейман быў выбітным паэтам і вялікім апекуном культуры, што стала пачаткам залатога стагоддзя мастацтва ў Асманскай імперыі, ейнаму літаратурнага і архітэктурнага развіцця[3]. Паводле дадзеных Сулейман валодаў пяццю мовамі, як турэцкай, арабскай, чагатайскай (дыялект цюркскай мовы звязанай з уйгурскай мовай), фарсі і сербскай.

Насуперак асманскім традыцыям Сулейман ажаніўся з дзяўчынай са свайго гарэма, Раксаланай, якая аказала на яго велізарны ўплыў. Іх сын Селім II, атрымаўшы ўладу пасля смерці Сулейман панаваў імперыяй 46 гадоў. Тытулы Сулеймана — султан султанаў, Цень Бога на Зямлі, Цэзар усіх земляў Рыма (пасля ўзяцця Канстанцінопаля, Асманскія султаны ўзялі сабе тытул «рымскага імператара»).

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Дзяцінства[правіць | правіць зыходнік]

У момант з'яўлення на свет Сулеймана яго бацька, Селім І Грозны, быў трэцім па чарзе пераемнікам трона (за братамі: Ахмедам і Каркучам). Невядомае паходжанне маці Сулеймана Хафізы (14791453), вядома тое, што перад нараджэннем Сулеймана яна ўваходзіла ў гарэма Селіма. Нараджэнне сына зрабіла яе другой жонкай у гарэме (першай была татарская князёўна Айша).

Ва ўзросце сямі гадоў Сулеймана паслалі да двара султана Баязіда II у Канстанцінопаль. Ён вучыўся асновам ваеннай справы, права і фехтавання, вывучаў навукі, у асноўным гісторыю і філасофію. Вывучыў таксама замежныя мовы: ведаў сербскую, арабскую і персідскую.

У веку 14 гадоў пачаў выконваць дзяржаўныя абавязкі (кіраўнік Кафы ў Крыму). Калі яго бацька стаў падышахам, атрымаў кіраванне над правінцыяй Меніса, ажыццяўляў таксама функцыі кіраўніка еўрапейскіх правінцый падчас ваенных паходаў Селіма.

21 верасня 1520 г. памёр Селім I (Сулейман меў на той час 25 гадоў). Безуладдзем хацеў скарыстацца намеснік сірыйскай правінцыі Dżanberdi Gazâlî. Спадзеючыся на падтрымку персідскага шаха Ізмаіла (заснавальніка дынастыі Сафавідаў), вырашыў атрымаць тытул асманскага султана. Сулейман здушыў сілаю бунт і ўзяў уладу ў цэлай Асманскай імперыі ў свае рукі.

Султанства[правіць | правіць зыходнік]

У часы праўлення Сулеймана Асманская імперыя значна пашырыла свае межы. Галоўным кірункам экспансіі была Еўропа. Аднак заваяванні Сулеймана распаўсюдзіліся таксама на Азію і Афрыку. Сам Сулейман асабіста прымаў удзел у 13 ваенных кампаніях.

Смерць[правіць | правіць зыходнік]

Сулейман памёр у ноч з 5 на 6 верасня 1566 г. падчас пахода на Венгрыю. Яго смерць хавалі ад жаўнераў на працягу 40 дзён. Цела султана (без сэрца і вантроб) было перавезена ў Канстанцінопаль і пахаванае ў маўзалеі, пабудаваным у двары мячэці Сулеймана.

У 1599 г. ў Лондане з'явіўся першы ў Еўропе літаратурны твор, прысвечаны гэтаму кіраўніку: The Tragedie of Soliman.

Сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Як мусульманін Сулейман мог мець 4 жонкі (і гэтулькі наложніц, колькі мог утрымоўваць). Імя яго першай жонкі невядома. Ажаніўся на ёй у 1511, падчас знаходжання ў Кафы. Яна нарадзіла яму сына Махмуда, які памёр падчас эпідэміі воспы 29 лістапада 1521 У жыцці Сулеймана яна не згуляла значнай ролі, памерла ў 1500 Другая яго жонка - Гюфем Султан (Gufem Sultan). Яе сынам быў Мюрад. Ён таксама памёр падчас эпідэміі воспы 10 лістапада 1521 Гюфем была задушаная па загаду Сулеймана ў 1562. Трэцяя - Махідеўран, была больш вядомая як Гюлбахар (Вясновая ружа). Пасля смерці Махмуда яе сын Мустафа (кіраўнік правінцыі Меніса з 1533) першапачаткова быў названы пераемнікам Сулеймана. Ён быў пакараны па загаду султана, калі Сулейман пачаў асцерагацца яго папулярнасці і ўплыву на войска. Чацвёртай жонкай Сулеймана была Хурэм Султан (Hurrem Sultan), у Еўропе вядомая як Раксалана.

Дзеці[правіць | правіць зыходнік]

Сулейман меў у цэлым мінімум 11 дзяцей, з якіх большасць памерла ў дзяцінстве. Дарослага веку дажылі:

  • Мустафа (Mustafa) (15151553)
  • Мехмед (Mehmed) (15221543)
  • Мірыям (Mihrimah) (1522 - 1578)
  • Селім (Selim) (15241574)
  • Баязід (Bajezid) (15251562)
  • Джангір (15331553)

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Merriman, Roger Bigelow (1944). «Suleiman the Magnificent, 1520–1566». Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 1-4067-7272-0. OCLC 784228.
  2. Mansel, Phillip (1998). «Constantinople : City of the World's Desire, 1453–1924». New York: St. Martin's Griffin. p. 61, ISBN 978-0-312-18708-8.
  3. Atıl, Esin (July/August 1987). «The Golden Age of Ottoman Art». Saudi Aramco World (Houston, Texas: Aramco Services Co) 38 (4): 24–33. ISSN 1530-5821.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]