Сцяг Беларусі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Сцяг Рэспублікі Беларусь
Беларусь

Flag of Belarus.svg

Зацверджаны

7 чэрвеня 1995 (арыгінальны дызайн танчэйшым арнаментам)[1]
10 лютага 2012 (дызайн з таўсцейшым малюнкам арнаменту, які выкарыстоўваецца зараз)[2]

Прапорцыя

1:2[2]

Камп'ютарны
дызайн

Гарызантальны чырвона-зялёны бікалор у суадносінах 2:1, з чырвоным арнаментам на белай вертыкальнай паласе

Дзяржа́ўны сцяг Рэспу́блікі Белару́сь, Дзяржа́ўны Сцяг Белару́січырвона-зялёны сцяг з белым і чырвоным арнаментным малюнкам каля дрэўка. Бягучы дызайн быў уведзены ў 2012 годзе Дзяржаўным камітэтам па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь і адаптаваны з агульным выглядам сцяга, зацверджаным на рэферэндуме мая 1995 года. Ён з'яўляецца мадыфікацыяй сцяга БССР 1951 года, які выкарыстоўваўся ў той час, калі краіна была адной з рэспублік Савецкага Саюза. Зменамі, унесенымі ў сцяг савецкай эпохі былі: выдаленне знакаў камунізму (сярпа, молата(руск.) бел. і чырвонай зоркі) і «пераварочванне» колераў арнаменту з белага на чырвоным да чырвонага на белым. Ад рэферэндума 1995 года некалькі сцягоў, якія выкарыстоўваюцца ўрадавымі чыноўнікамі і ведамствамі, зробленыя па ўзоры дзяржаўнага сцяга.

Гэтая канструкцыя замяніла гістарычны бела-чырвона-белы сцяг, які выкарыстоўваўся Беларускай Народнай Рэспублікай у 1918 годзе, перш чым Беларусь стала адной з савецкіх рэспублік, і быў вернуты пасля аднаўлення незалежнасці ў 1991 годзе. Апазіцыйныя і нацыянальна-патрыятычна накіраваныя групы працягваюць выкарыстоўваць гэты сцяг, хоць яго пашырэнне ў Беларусі было абмежавана ўрадам Беларусі, які сцвярджае, што сцяг быў павязаны з калабарацыянізмам і супрацоўніцтвам з нацыстамі падчас Другой сусветнай вайны. Пры гэтым варта адзначыць, што афіцыйнай забароны ўрада на выкарыстанне бела-чырвона-белага сцяга не існуе. Бела-чырвона-белы сцяг выкарыстоўваецца нацыянальна накіраванай часткай грамадства Беларусі, шэрагам грамадскіх арганізацый, у акцыях пратэсту супраць урада, а таксама беларускай дыяспарай.

Кампазіцыя

Будова беларускага дзяржаўнага сцяга.

Асноўная будова дзяржаўнага сцяга Беларусі была ўпершыню апісана ва Указе Прэзідэнта № 214 ад 7 чэрвеня 1995 года. Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое складаецца з дзвюх гарызантальных палос: чырвоная верхняя паласа пакрывае дзве траціны вышыні сцяга, а зялёная ніжняя паласа пакрывае адну ніжнюю траціну. Вертыкальны беларускі арнамент (чырвоны на белым), які займае адну дзявятую частку даўжыні сцяга, змяшчаецца каля флагштока, паралельна яго кірунку. Суадносіны шырыні да даўжыні сцяга — 1:2[1].

Сцяг не вельмі адрозніваецца ад сцяга Беларускай ССР, акрамя выдалення сярпа, молата і чырвонай зоркі і перамены чырвонага колера на белы ў арнаменце[3]. Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка патлумачыў, што чырвоны азначае свабоду і ахвяры продкаў беларусаў у барацьбе за незалежнасць, а зялёны сімвалізуе жыццё[4][5]. Існуе трохі іншае тлумачэнне: чырвоны колер на сцягу Беларусі сімвалізуе штандары пераможнай Грунвальдскай бітвы беларускіх палкоў з крыжакамі, колер сцягоў Чырвонай Арміі і беларускіх партызанскіх брыгад. Зялёны колер — надзею, вясну і адраджэнне, лясы і палі. Беларускі арнамент — старажытную культуру народа, духоўнае багацце, адзінства[6].

У дадатак да ўказа 1995 года ў 2008 годзе Дзяржаўным камітэтам па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь быў апублікаваны «СТБ 911—2008: Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь». Там былі прыведзеныя тэхнічныя характарыстыкі дзяржаўнага сцяга, напрыклад, падрабязная інфармацыя аб колерах і арнаменце. Арнамент на дзяржаўным сцягу да 2012 года займаў 112 частку шырыні сцяга, і знаходзіўся пасярэдзіне белага поля, якое займала 19 частку ўсяго палатна. Па стане на 2014 год чырвоны ўзор быў пашыраны на ўсё белае поле і стаў займаць 19 частку ўсяго палатна[2].

Колеры

Колеры нацыянальнага сцяга рэгулююцца ў адпаведнасці з «СТБ 911—2008: Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь» і пералічаныя ў CIE D65[2].

Стандартны колер ўзору Дзяржаўнага сцяга[2]
Колер Колеравыя каардынаты Y10
x10 y10
Чырвоны 0.553 ± 0.010 0.318 ± 0.010 14.8 ± 1.0
Зялёны 0.297 ± 0.010 0.481 ± 0.010 29.6 ± 1.0

Арнамент

Арнамент на дзяржаўным сцягу Беларусі.

Арнамент, выкананы ў 1917 годзе Матронай Маркевіч, адлюстроўваецца на левым баку сцяга, як гэта было раней на сцягу 1951 года[7]. Арнамент з'яўляецца традыцыйным для Беларусі. Падобныя арнаменты часам выкарыстоўваюцца ў тканых вырабах, як то народнае адзенне, ручнікі (выкарыстоўваюцца ў штодзённым ужытку і ва ўрачыстых мерапрыемствах: рэлігійныя службы, пахавальныя абрады, хлеб-соль(руск.) бел. і інш.)[8].

Выкарыстанне сцяга

Сцяг лунае на ўрадавым будынку ў Мінску.
Наканечнік дрэўка сцяга.

Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь падымаецца або ўстанаўлiваецца:

  • на будынку рэзідэнцыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — пастаянна, за выключэннем выпадкаў, калі ў адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь на будынку рэзідэнцыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь падымаецца дублікат штандара (сцяга) Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь;
  • на будынку Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і на будынку Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь — пастаянна;
  • на будынку Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь — пастаянна;
  • на будынках органаў Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь і іншых дзяржаўных органаў, падпарадкаваных Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, — пастаянна;
  • на будынках рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання і іншых дзяржаўных арганізацый, падпарадкаваных Ураду Рэспублікі Беларусь, — пастаянна;
  • на будынках Канстытуцыйнага Суда Рэспублiкi Беларусь, агульных i гаспадарчых судоў Рэспублiкi Беларусь, органаў пракуратуры Рэспублікі Беларусь, устаноў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, мясцовых Саветаў дэпутатаў, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў — пастаянна, а на будынках, у якіх праводзяцца пасяджэнні мясцовых Саветаў дэпутатаў, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, — на час правядзення пасяджэнняў;
  • на будынках і (або) тэрыторыях дыпламатычных прадстаўніцтваў (уключаючы рэзiдэнцыi кiраўнiкоў дыпламатычных прадстаўніцтваў), консульскіх устаноў, прадстаўнiцтваў Рэспублiкi Беларусь пры міжнародных арганізацыях, а таксама спецыяльных мiсiй Рэспублiкi Беларусь — у адпаведнасці з нормамі міжнароднага права, правiламi дыпламатычнага пратакола, законамi, правіламі і звычаямі дзяржавы знаходжання;
  • на транспартных сродках кiраўнiкоў дзяржаў, урадаў і парламентаў, якія прыбылі з афіцыйнымі або працоўнымі візітамі ў Рэспубліку Беларусь, у выпадку, калі іх суправаджае афіцыйная асоба, якая прадстаўляе Рэспублiку Беларусь;
  • на марскіх суднах і суднах рачнога флоту, зарэгістраваных у Рэспубліцы Беларусь, — на флагштоку або гафелi;
  • на транспартных сродках кiраўнiкоў дыпламатычных прадстаўніцтваў, консульскіх устаноў, прадстаўнiцтваў Рэспублiкi Беларусь пры міжнародных арганізацыях, а таксама спецыяльных мiсiй Рэспублiкi Беларусь — у адпаведнасці з нормамі міжнароднага права, правiламi дыпламатычнага пратакола, законамi, правіламі і звычаямі дзяржавы знаходжання;
  • на транспартных сродках, марскіх судах (на топе пярэдняй мачты або на сігнальнай мачце) і іншых сродках перамяшчэння, на якіх у якасці афіцыйных асоб знаходзяцца Старшыня Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Старшыня Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Прэм'ер-міністр Рэспублікі Беларусь або асобы, якiя выконваюць iх абавязкi, — у выпадку знаходжання гэтых асоб у службовых камандзiроўках за мяжой, кіраўнік дэлегацыі, накіраванай ва ўстаноўленым парадку Нацыянальным сходам Рэспублікі Беларусь або Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь, пасол, кіраўнік консульскай установы Рэспублiкi Беларусь, пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь пры міжнародных арганізацыях або кiраўнiк цi прадстаўнік спецыяльнай місіі Рэспублікі Беларусь — са згоды гэтых асоб;
  • на будынках i ў памяшканнях, у якіх праводзіцца галасаванне, — у дні выбараў і рэферэндумаў;
  • на будынках i ў памяшканнях, у якіх праводзяцца рэспубліканскія сходы, — у дні правядзення такіх сходаў;
  • у аб'яднаннях, злучэннях і воінскіх часцях Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, іншых войскаў і воінскіх фарміраванняў, якiя ствараюцца ў адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь, — у адпаведнасці з агульнавайсковымi статутамi Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь;
  • у пунктах пропуску праз Дзяржаўную мяжу Рэспублікі Беларусь, на памежных заставах, пагранічных пасадах, у іншых падраздзяленнях органаў пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь, якія нясуць службу па ахове Дзяржаўнай мяжы Рэспублікі Беларусь;
  • на спартыўных арэнах — у час правядзення чэмпіянатаў і першынстваў Рэспублікі Беларусь, міжнародных спартыўных спаборніцтваў з удзелам нацыянальных зборных каманд і падчас ўзнагароджання беларускіх спартсменаў — пераможцаў міжнародных спаборніцтваў;
  • у службовых кабiнетах Прэзiдэнта Рэспублiкi Беларусь, Старшыні Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Старшыні Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь, Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь і кіраўнікоў іншых дзяржаўных органаў, падпарадкаваных Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, кіраўнікоў рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання і іншых дзяржаўных арганізацый, падпарадкаваных Ураду Рэспублікі Беларусь, суддзяў Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь, агульных i гаспадарчых судоў Рэспублiкi Беларусь, Генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь, пракурораў абласцей, горада Мiнска, раёнаў (гарадоў) i прыраўнаваных да iх пракурораў, старшынь абласных, горада Мінска i мiжраённых камiтэтаў дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь, Старшыні Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, начальнікаў галоўных упраўленняў па абласцях і горадзе Мінску, кiраўнiкоў аддзяленняў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь у гарадах, старшынь мясцовых Саветаў дэпутатаў, кіраўнікоў мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, іншых дзяржаўных арганізацый, камандзіраў аб'яднанняў, злучэнняў, воінскіх часцей Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, іншых войскаў і воінскіх фарміраванняў, якiя ствараюцца ў адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь, у памяшканнях пасяджэнняў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь, мясцовых Саветаў дэпутатаў, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, у залах судовых пасяджэнняў агульных i гаспадарчых судоў Рэспублiкi Беларусь, у памяшканнях воiнскiх часцей, памяшканнях органаў запiсу актаў грамадзянскага стану, памяшканнях урачыстай рэгiстрацыi нараджэння i шлюбу, памяшканнях дзяржаўных натарыяльных кантор, памяшканнях дзяржаўных навуковых арганізацый і ўстаноў адукацыі, іншых дзяржаўных арганізацый, памяшканнях, у якiх дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, дэпутаты мясцовых Саветаў дэпутатаў пастаянна прымаюць выбаршчыкаў;
  • на іншых аб'ектах у адпаведнасці з заканадаўчымі актамі Рэспублікі Беларусь[9].

Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь можа выкарыстоўвацца падчас дзяржаўных свят i святочных дзён, а таксама пры ўрачыстых мерапрыемствах, якія праводзяцца дзяржаўнымі органамі і іншымі арганізацыямі, грамадзянамі падчас народных, працоўных, сямейных святаў і ў іншыя памятныя даты, у тым ліку і без выкарыстання дрэўка (флагштока), пры забеспячэннi неабходнай павагi да Дзяржаўнага сцяга Рэспублікі Беларусь. Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь, выраблены ў настольным варыянце, можа быць устаноўлены ў памяшканнях, якія выкарыстоўваюцца арганізацыямі і грамадзянамі Рэспублікі Беларусь.

Наканечнік дрэўка сцяга

Паводле прэзідэнцкага ўказа 1995 года, дзяржаўны сцяг павінен вывешвацца на кіі, пафарбаваным у залацісты (вохравы) колер[1]. У іншых частках пратакола ўказана, што наканечнік (металічнае ўпрыгажэнне на флагштоку) мае ромбападобную форму і пафарбаваны ў жоўты колер. У наканечнік уключана пяціканцовая зорка, падобная да зоркі з дзяржаўнага герба[1]. Такая форма наканечніка таксама з'яўляецца працягам традыцый савецкага сцяга[10]. Да 2004 года наканечнікі выкарыстоўваліся толькі пры правядзенні цырымоній і іншых ўрачыстых мерапрыемстваў[11]; пасля 2004 года таксама сталі ўсталёўвацца ў службовых кабінетах буйных беларускіх дзяржаўных служачых (прэзідэнта, старшыні Палаты Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, прэм'ер-міністра, старшынь Канстытуцыйнага, Вярхоўнага і Вышэйшага Гаспадарчага Судоў і інш.).

Для бела-чырвона-белага сцяга таксама выкарыстоўваўся наканечнік аналагічны таму, які стаў выкарыстоўвацца з 1995 года, за выключэннем таго, што замест зоркі выкарыстоўваўся крыж з беларускага варыянта герба «Пагоня»[12] (патрыяршы крыж з дзвюма перакладзінамі, які вядомы ў Беларусі найперш як Ефрасіннеўскі крыж).

Крымінальная адказнасць за здзек са сцяга

Крымінальнай адказнасці за здзек з дзяржаўных сімвалаў Рэспублікі Беларусь (у прыватнасці, са сцяга) прысвечаны артыкул 370 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь. У ім гаворыцца, што здзек са сцяга цягне за сабой грамадскія работы, або штрафы, або папраўчыя работы на тэрмін да двух гадоў, або арышт на тэрмін да трох месяцаў, або абмежаванне волі на тэрмін да аднаго года[13].

Першы выпадак здзеку з дзяржаўнага сцяга Беларусі, які меў шырокі грамадскі рэзананс, быў выкананы тагачасным кіраўніком справамі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Іванам Іванавічам Ціцянковым: 16 мая 1995 г. (праз 2 дні пасля рэферэндуму 1995 г., на які выносілася пытанне аб замене дзяржаўных сімвалаў) Ціцянкоў зняў з будынка Рэзідэнцыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь бела-чырвона-белы сцяг (на той момант вынікі рэферэндуму яшчэ не набылі законную моц, таму сцяг працягваў заставацца дзяржаўным), парваў яго на кавалкі, паставіўшы на кожным свой аўтограф і час з датай, пасля чаго ўзняў па-над Рэзідэнцыяй чырвона-зялёны сцяг, які з'яўляецца дзяржаўным на сённяшні дзень[14][15]. Падчас крымінальнай справы Ціцянкоў абараняўся, сцвярджаючы, што рабіў гэта без злых намераў, але «каб былі сувеніры на памяць», у выніку чаго быў апраўданы[16].

Здзекі з дзяржаўнага сцяга не з'яўляюцца ў сучаснай Беларусі рэдкасцю: нягледзячы на суровае пакаранне, асобныя прадстаўнікі апазіцыі, а таксама проста хуліганы даволі часта ажыццяўляюць гэтае злачынства. 15 сакавіка 1997 года ў дзень Канстытуцыі падчас шэсця дэманстрантаў былі сарваны са слупоў дзясяткі дзяржаўных сцягоў, пасля чаго былі распачаты крымінальныя справы супраць некалькіх удзельнікаў акцыі, але да суда яны не дайшлі, бо былі спынены на стадыі следства[17]. 21 ліпеня 1999 года непаўналетняя Надзея Грачуха на Кастрычніцкай плошчы Мінска ў знак пратэсту супраць улады спаліла дзяржаўны сцяг, у выніку чаго суд пакараў яе штрафам[18]. Актывіст апазіцыйнай грамадскай кампаніі «Гавары праўду» Павел Вінаградаў двойчы зневажаў дзяржаўны сцяг: аднойчы ў 2007 г., а потым 19 снежня 2010 г. (ён сарваў яго з будынка Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь і кінуў пад ногі дэманстрантаў падчас масавых пратэстаў пасля прэзідэнцкіх выбараў). Вінаградаў быў пакараны толькі за эпізод 2007 г., бо ў 20102011 гг. паралельна праходзіў абвінавачваным па яшчэ адной крымінальнай справе, у выніку чаго ў здзеку са сцяга скончыўся тэрмін даўнасці[19]. 10 ліпеня 2011 г. дзевятнаццацігадовы рабочы з Маларыты разам са сваім знаёмым сарваў дзяржаўны сцяг з будынка мясцовай дзіцячай музычнай школы, пасля чаго 20 ліпеня 2011 г. спаліў яго на вогнішчы ў лясным масіве, размешчаным каля горада, зняўшы свае дзеянні на мабільны тэлефон. Міліцыя знайшла злачынца па трох здымках, выкладзеных ім у інтэрнэт. 25 жніўня 2011 г. па гэтым факце была распачата крымінальная справа[20][21].

Гісторыя

Дзяржаўныя сцягі Беларусі ў XX—XXI стст.
Выява
Назва дзяржавы
Час
Апісанне
Flag of Belarus (1991-1995).svg
Беларуская Народная Рэспубліка 19181919 гг. Палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, з трох роўных гарызантальных палос — дзвюх белых і адной чырвонай між імі
Flag of Byelorussian SSR (1919-1927).svg
ССРБ 1919 г. Прамавугольнае чырвонае (пунцовае) палотнішча з залатымі літарамі ў верхнім вугле ля тронка ССРБ або надпісам «Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь»
Flag of the Lithuanian-Byelorussian SSR.svg
ЛітБел 19191920 гг. Чырвонае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2
Flag of Byelorussian SSR (1919-1927).svg
ССРБ 19201924 гг. Прамавугольнае чырвонае (пунцовае) палотнішча з залатымі літарамі ў верхнім вугле ля тронка ССРБ або надпісам «Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь»
БССР 19241927 гг. Афіцыйнага сцяга фактычна не было
Flag of the Byelorussian SSR (1927).svg
19271937 гг. Чырвонае або пунцовае палотнішча, у верхнім вугле якога ля тронка змяшчаюцца залатыя літары «БССР» або надпіс «Беларуская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка»
1937-1940
19371951 гг. Чырвонае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2 з выявай у яго верхнім вугле, ля тронка залатых сярпа і молата і над імі — чырвонай пяціканцовай зоркі, аблямаванай залатым шлякам, а ўнізе сярпа і молата залатыя літары — БССР
Flag of Byelorussian SSR.svg
БССР 19511991 гг. Палотнішча з дзвюх гарызантальна размешчаных палос: верхняй чырвонага колеру і ніжняй зялёнага колеру ў адносінах 2/3:1/3 з выявай у верхнім левым вугле чырвонай паласы залатых сярпа і молата і над імі чырвонай пяціканцовай зоркі, аблямаванай залатым шлякам. Ля трока вертыкальна размяшчаецца арнамент белага колеру на чырвоным полі, які складае 19 даўжыні сцяга
Flag of Belarus (1991-1995).svg
Рэспубліка Беларусь 19911995 гг. Палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзвюх белых і адной чырвонай між імі
Flag of Belarus (1995-2012).svg
Рэспубліка Беларусь 19952012 гг. Палотнішча памерамі 1:2, падзеленае гарызантальна на чырвоную і зялёную палосы ў прапорцыі адпаведна 2:1. Уздоўж тронка размяшчаецца арнамент, чырвоны на белым фоне.
Flag of Belarus.svg
Рэспубліка Беларусь 2012—… гг. Палотнішча памерамі 1:2, падзеленае гарызантальна на чырвоную і зялёную палосы ў прапорцыі адпаведна 2:1. Уздоўж тронка размяшчаецца арнамент, чырвоны на белым фоне.

Бела-чырвона-белы сцяг

FIAV 111000.svg Былы сцяг выкарыстоўваўся ў 1918 годзе, неафіцыйна ў Заходняй Беларусі да 1939 года, паміж 1942 і 1944 гг. (падчас нямецкай акупацыі), а таксама ў перыяд з 19 верасня 1991 г. па 5 чэрвеня 1995 г.

Сцяг, які быў афіцыйным ў перыяд з 19 верасня 1991 года па 5 чэрвеня 1995 года, першапачаткова выкарыстоўваўся Беларускай Народнай Рэспублікай (сакавік—снежань 1918 г.)[22]. Мяркуецца, што аўтарам сцяга быў Клаўдзій Сцяпанавіч Дуж-Душэўскі, таксама ёсць тэорыі, што сцяг быў распрацаваны да 1917 года[23]. Чырвоны і белы колеры традыцыйна выкарыстоўваліся ў дзяржаўнай геральдыцы Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай. Яны былі такія ж, як на гербе «Пагоня», які быў традыцыйным гербам беларускіх зямель і ўяўляў сабой белага вершніка на чырвоным фоне[24]. Ёсць некалькі іншых тэорый, якія тлумачаць паходжанне сцяга. Паводле адной з версій, такія колеры намякаюць на назву краіны: Белая Русь[25]. Іншая тэорыя кажа, што сцяг вядзе сваё паходжанне ад Грунвальдскай бітвы ў 1410 годзе, калі аб'яднаныя арміі Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага нанеслі паражэнне немцам Тэўтонскага ордэна. Згодна з гэтай традыцыяй, паранены беларускі рыцар адарваў замочаную ў крыві павязку і падняў яе як сцяг перамогі; гэтая гісторыя падобная да гісторый паходжання сцягоў Аўстрыі і Латвіі, якія абодва маюць чырвоны і белы колеры.

Нацыяналісты з бела-чырвона-белымі сцягамі.

Варыянты гэтага сцяга выкарыстоўваліся ў Беларускай Народнай Рэспубліцы ў 19181919 гадах. Бела-чырвона-белы сцяг дагэтуль выкарыстоўваецца ўрадам БНР у выгнанні. З 1919 па 1925 гг. сцяг БНР захоўваў белы, чырвоны і белы колеры, але з даданнем чорных палос уверсе і чырвонай паласы ўнізе. Паміж 1921 і 1939 гадамі бела-чырвона-белы сцяг выкарыстоўваўся беларускім нацыянальным рухам ў Заходняй Беларусі (частка Міжваеннай Польшчы): як палітычнымі арганізацыямі, такімі як Беларуская сялянска-работніцкая грамада або Беларуская хрысціянская дэмакратыя; гэтак і непалітычнымі арганізацыямі, як Таварыства беларускай школы[26]. Сцяг таксама выкарыстоўваўся Беларускім спецыяльным батальёнам ў арміі Літоўскай Рэспублікі. Пасля паходу Чырвонай Арміі ў заходнебеларускія землі і ўз'яднання Беларусі ў 1939 годзе сцяг быў забаронены савецкай адміністрацыяй[25].

У 1941 годзе нацысцкая акупацыйная адміністрацыя дазволіла выкарыстоўваць гэты сцяг: ён з'явіўся на нарукаўных нашыўках беларускіх добраахвотнікаў у нямецкай арміі і войскаў СС, выкарыстоўваўся Беларускай цэнтральнай радай — пра-германскім урадам Беларусі ў 19431944 гадах. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны сцяг выкарыстоўваўся беларускай дыяспарай на захадзе і невялікімі групамі антысавецкага супраціўлення ў самой Беларусі. У канцы 1980-х гг. сцяг зноў пачаў выкарыстоўвацца як сімвал нацыянальнага адраджэння і дэмакратычных перамен у Беларусі. Гэты сцяг стаў дзяржаўным сімвалам Беларусі пасля аднаўлення яе незалежнасці ў 1991 годзе[25].

Пасля 1995 года бела-чырвона-белы сцяг выкарыстоўваецца як сімвал апазіцыі да рэжыму Аляксандра Лукашэнкі, найперш у акцыях пратэсту пасля прэзідэнцкіх выбараў 2006 і 2010 гадоў, у масавых акцыях на святкаванні Дня Волі, а таксама падчас мемарыяльных шэсцяў «Дзяды» і «Чарнобыльскі шлях». Сцяг афіцыйна не забаранілі для агульнага карыстання, але ён разглядаецца ўладамі як «незарэгістраваны сімвал». Гэта азначае, што дэманстрацыя яго палітычнымі актывістамі або аматарамі спорту можа прывесці да арышту і канфіскацыі сцягоў[27][28]. У пачатку 2010 года палітычны актывіст Сяргей Каваленка быў затрыманы за размяшчэнне бела-чырвона-белага сцяга на вяршыні ёлкі на цэнтральнай плошчы Віцебска. Суд даў Каваленку тры гады пазбаўлення волі ўмоўна[29].

Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь адмовілася прызнаць сцяг гісторыка-культурнай каштоўнасцю, у адрозненні ад герба «Пагоня»[30].

Першыя савецкія сцягі

Да 1951 года выкарыстоўваліся некалькі розных сцягоў. Самы ранні сцяг быў просты чырвоны. Ён выкарыстоўваўся ў 1919 годзе ў перыяд існавання літоўска-беларускай ССР. Пасля ўтварэння Беларускай ССР быў дададзены надпіс «ССРБ» залацістым колерам у верхнім правым вугле. Гэтая канструкцыя была створана на падставе першай Канстытуцыі Беларускай ССР[31]. Далейшыя змены сцяга былі замацаваныя ў Канстытуцыі 1927 года, дзе літары былі заменены на «БССР», але агульны выгляд застаўся тым жа[32]. Будова сцяга ў чарговы раз была зменена ў 1937 годзе, калі серп, молат і чырвоная зорка былі размешчаны па-над літарамі. Нарматыў таксама ўпершыню афіцыйна ўсталяваў суадносіны сцяга — 1:2[33]. Гэты сцяг заставаўся ва ўжытку да прыняцця ў 1951 годзе новага сцяга.

Сцяг Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі 1951 года

Сцяг Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі быў прыняты указам 25 снежня 1951 года[34]. Сцяг быў трохі зменены ў 1956 годзе, калі да чырвонай зоркі былі дададзеныя залатыя серп і молат. Характарыстыкі сцяга былі устаноўленыя ў артыкуле 120 Канстытуцыі Беларускай ССР і былі вельмі падобныя да цяперашняга беларускага сцяга. Сцяг меў суадносіны даўжыні да шырыні 1:2, гэтак жа, як сцяг Савецкага Саюза(бел. (тар.)) бел. і сцягі іншых чатырнаццаці саюзных рэспублік[35]. Асноўная частка сцяга была чырвонай (сімвалізавала рэвалюцыю), а астатняя — зялёнай (азначала беларускія лясы). Белы арнамент знаходзіўся на чырвоным фоне (падобны арнамент часта выкарыстоўваецца на беларускіх нацыянальных строях). У верхнім вугле сцяга ў чырвонай частцы былі дададзеныя залатыя серп і молат з чырвонаю зоркаю, размешчанай над імі і акрэсленай золатам. Молат сімвалізаваў пралетарыят, а серп — сялянства (у адпаведнасці з савецкай ідэалогіяй гэтыя два знакі разам сімвалізавалі супрацоўніцтва паміж двума сацыяльнымі класамі). Чырвоная зорка жа і дагэтуль звычайна выкарыстоўваецца камуністычнымі партыямі. Яна значыць пяць асноўных (на думку камуністаў) сацыяльных груп: пралетарыят, моладзь, сялянства, вайскоўцаў, навукоўцаў; пяць вядомых кантынентаў; пяць пальцаў рукі працоўнага. Молат, серп і зорка часам не адлюстроўваліся на адваротным баку сцяга. Мэта увядзення асобнага сцяга для БССР была наступнай: Беларуская ССР разам з Савецкім Саюзам і УССР у 1945 годзе сталі аднымі з краін-заснавальніц Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, таму ім былі патрэбныя розныя сцягі. Распрацоўшчыкам сцяга быў Міхаіл Гусеў[7].

Гісторыя зацвярджэння на рэферэндуме 1995 года

Сцяг, прыняты паводле вынікаў рэферэндуму 1995 года. Трохі зменены ў 2012 годзе.
Праект сцяга, прапанаваны Аляксандрам Лукашэнкам 21 сакавіка 1995 года.

Пасля атрымання Беларуссю незалежнасці ад СССР у 1991 г. дзяржаўным сцягам быў абвешчаны гістарычны нацыянальны бела-чырвона-белы сцяг. Рэферэндум, дзе прапанавалася прыняць новыя дзяржаўныя сімвалы, адбыўся 14 мая 1995 года. Яўка выбаршчыкаў склала 64,7 %. Новы сцяг быў ухвалены большасцю ў суадносінах 3:1 (75,1 % да 24,9 %). Астатнія тры пытанні таксама былі падтрыманыя выбаршчыкамі[36]. Спосаб правядзення рэферэндуму, а таксама законнасць апытання па нацыянальных сімвалах на рэферэндуме раз'юшана крытыкаваліся апазіцыяй і нацыянальна скіраванай часткай беларускага грамадства[37][38]. Калі ўлічыць яўку ў 64 %, то ў параўнанні з агульнай колькасцю выбаршчыкаў (насельніцтва з правам голасу) толькі 48,7 % выказаліся за прыняцце мадыфікаванай савецкай сімволікі[39]. Апазіцыйныя партыі, а таксама шэраг грамадскіх арганізацый лічаць, што рэферэндум праваліўся і прызнанне яго вынікаў супярэчыць закону, але паводле беларускага заканадаўства для прызнання вынікаў рэферэндуму дастаткова простая большасць галасоў[40]. Гаворачы пра ўдалыя для яго вынікі рэферэндуму, прэзідэнт Лукашэнка сказаў, што вяртанне сцяга ў савецкім стылі прынесла нацыі пачуццё маладосці і прыемных успамінаў[41].

Прэзідэнт Лукашэнка спрабаваў правесці аналагічны рэферэндум раней, у 1993 годзе, але не змог атрымаць падтрымку ў парламенце. 21 сакавіка 1995 года, за два месяцы да майскага рэферэндуму 1995 года, Лукашэнка прапанаваў сцяг, які складаўся з двух невялікіх прамавугольнікаў зялёнага і аднаго шырокага прамавугольніка чырвонага колеру. Лёс прапановы на дадзены момант застаецца невядомым. Праз некалькі дзён былі прапанаваныя новыя праекты, якія потым і былі вынесеныя на галасаванне рэферэндуму[42].

Звязаныя сцягі

Штандар прэзідэнта.

З моманту ўвядзення сцяга ў 1995 годзе на яго аснове былі зроблены некалькі дадатковых сцягоў, прынятыя дзяржаўнымі органамі.

Прэзідэнцкі штандар, які выкарыстоўваецца з 1997 года, быў прыняты ўказам пад назвай «Аб Штандарце Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь». Штандар выглядае наступным чынам: дзяржаўны сцяг з даданнем беларускага дзяржаўнага герба ў залатым і чырвоным колерах. Суадносіны бакоў штандара (5:6) адрозніваюцца ад дзяржаўнага сцяга, таму штандар амаль квадратны. Ён выкарыстоўваецца на будынках і на транспартных сродках, каб пазначыць прысутнасць прэзідэнта[43].

У 2001 годзе прэзідэнт Лукашэнка выдаў указ аб стварэнні сцяга Узброеных сіл Беларусі. Сцяг (суадносіны — 1:1,7) мае нацыянальны арнамент па сваёй даўжыні. На пярэдняй частцы сцяга знаходзіцца беларускі герб з надпісам «УЗБРОЕНЫЯ СІЛЫ» (вышэй) і «РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ» (ніжэй); тэкст напісаны залацістым колерам. На адваротным баку сцяга цэнтр утрымлівае сімвал узброеных сіл, а іменна чырвоную зорку, вакол яе вянок з дуба і лаўра. Над сімвалам знаходзіцца фраза «ЗА НАШУ РАДЗІМУ», а ніжэй — поўная назва вайсковай часткі[44].

Плошча Дзяржаўнага Сцяга

У Мінску існуе плошча, названая ў гонар Дзяржаўнага Сцяга[45]. Яна знаходзіцца на перакрыжаванні пр. Пераможцаў і вул. Арлоўскай насупраць Нацыянальнага выставачнага цэнтра «БелЭкспа»(фін.) бел. і дапаўняе архітэктурна-паркавы ансамбль, створаны з Палаца Незалежнасці, выставачнага цэнтра і парка Перамогі. Пад размяшчэнне плошчы разглядаліся таксама пляцоўкі каля Палаца Рэспублікі і на ўездзе ў горад[46]. Плошча была адкрытая 2 ліпеня 2013 года.

Флагшток

Да пачатку рэканструкцыі тэрыторыі на гэтым месцы размяшчалася бетонная стэла з гадзіннікам і постаццю бога гандлю Меркурыя, якая была заменена на велізарны флагшток з нержавеючай сталі для Дзяржаўнага Сцяга Рэспублікі Беларусь. Дыяметр флагштока складае 30 сантыметраў уверсе і паўтара метра ля падножжа. Вышыня — 70 метраў, верхавіна флагштока з надыходам цемры міргае, выконваючы ролю гарадскога маяка, а таксама падсвечваецца пражэктарамі[46].

Плошча самога сцяга, выкананага са спецыяльнай воданепранікальнай і невыгаральнай тканіны, складае 100 м кв. і важыць 25 кг. Палатно сцяга ўздымаецца і апускаецца як аўтаматычна, гэтак і з дапамогай дыстанцыйнага кіравання[46].

Падобныя сцягі

Flag of Madagascar.svg Flag of Oman (bordered).svg Flag of Lithuanian SSR.svg Flag of the Chechen Republic.svg Flag of Tatarstan.svg Flag of Kazakhstan.svg Flag of Turkmenistan.svg
Сцяг Мадагаскара Сцяг Амана Сцяг Літоўскай ССР Сцяг Чачні Сцяг Татарстана Сцяг Казахстана Сцяг Туркменістана

Заўвагі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Указ Президента Республики Беларусь Об утверждении Положения о Государственном флаге Республики Беларусь | Геральдика.ру. Geraldika.ru. Праверана 15 жніўня 2012.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 СТБ 911–2008: Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Беларусь. Тэхнічныя характарыстыкі. (руская). Дзяржаўны камітэт па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь (2008). Праверана 5 жніўня 2010.
  3. «Нацыянальныя сімвалы» Старонка на афіцыйным сайце Прэзідэнта Беларусі
  4. Глава государства Александр Лукашенко поздравил соотечественников с Днём Государственного герба и Государственного флага Республики Беларусь. (9 мая 2010). Праверана 8 чэрвеня 2014.
  5. Рекомендации по использованию государственной символики в учреждениях образования. Министерство образованния Республики Беларусь.
  6. Флаг БЕЛАРУСИ - история, значение, цвета, фото (9 мая 2010).
  7. 7,0 7,1 Басаў А. Н., Куркоў І. М. Флагі Беларусі ўчора і сёння / Пер. А. Н. Найдовіч. — Мн.: Полымя, 1994. С. 24.
  8. «Belarusian Textiles» і «Belarusian Ruchnik» pages on the Virtual Guide to Belarus website
  9. Закон Рэспублікі Беларусь 5 ліпеня 2004 г. № 301-З «О государственных символах Республики Беларусь», Артыкул 5.
  10. Еремеев Б. Гордо реют боевые стяги! (руск.)  // Российское военное обозрение : Часопіс. — М.: Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі, верасень 2007. — В. 44. — № 9. Архівавана з першакрыніцы 2 ліпеня 2014.
  11. Указ Президента Республики Беларусь от 7 июня 1995 года № 214 «Об утверждении Положения о Государственном флаге Республики Беларусь» (руск.) . Bankzakonov.com. Архівавана з першакрыніцы 26 жніўня 2011. Праверана 8 жніўня 2010.
  12. Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 11 декабря 1991 года № 1302-XII «Об утверждении Положения о Государственном флаге Республики Беларусь» (руск.) . www.pravo.kulichki.com. Архівавана з першакрыніцы 26 жніўня 2011. Праверана 8 жніўня 2010.
  13. Уголовный кодекс Республики Беларусь от 9 июня 1999 года № 275-З (руск.) . Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2011. Праверана 8 жніўня 2010.
  14. Ціцянкоў рве бел-чырвона-белы сцяг — архіўнае відэа. Артыкул на сайце газеты «Наша Ніва».
  15. «Чаму мяне адносяць да ворагаў народа, а Ціцянкова — не?» Артыкул на сайце газеты «Народная Воля».
  16. Іван Ціцянкоў мяркуе, што рэфэрэндум 1995 году пра мову і сымболіку быў “правільны”. Артыкул на сайце радыё «Свабода».
  17. «Чаму мяне адносяць да ворагаў народа, а Ціцянкова — не?» Артыкул на сайце газеты «Народная Воля».
  18. «Чаму мяне адносяць да ворагаў народа, а Ціцянкова — не?» Артыкул на сайце газеты «Народная Воля».
  19. Яшчэ пяць удзельнікаў Плошчы асудзілі на зняволенне. Артыкул на сайце тэлеканала «БелСат».
  20. 19-гадовы юнак спаліў у Маларыце дзяржаўны сцяг. Артыкул на сайце газеты «Наша Ніва».
  21. У Маларыце юнак спаліў дзяржаўны сцяг і выклаў фота ў інтэрнэце. Артыкул на сайце радыё «Еўрарадыё».
  22. Understanding Belarus and How Western Foreign Policy Misses the Mark — Grigoriĭ Viktorovich Ioffe — Google Books. Books.google.com. Праверана 26 жніўня 2012.
  23. Наша Ніва. Nn.by. Праверана 26 жніўня 2012.
  24. Belarus: The Last European Dictatorship — Andrew Wilson — Google Books. Books.google.com. Праверана 26 жніўня 2012.
  25. 25,0 25,1 25,2 Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан. Pahonia-plakat.narod.ru. Праверана 26 жніўня 2012.
  26. (бел.) Андрэй Вашкевіч. Нашы сьцягі над Заходняй // Arche, № 4 (55) — 2007
  27. Polskie Radio Esperanto — Затрыманьні на рыцарскім фэсьце. .polskieradio.pl. Праверана 28 чэрвеня 2012.
  28. Congressional Record — Google Books. Books.google.com. Праверана 26 жніўня 2012.
  29. World Report 2011 - Human Rights Watch — Google Books. Books.google.com. Праверана 26 жніўня 2012.
  30. Минкульт отказался признать бело-красно-белый флаг историко-культурной ценностью (руск.) . Интернет-портал Open.by. Архівавана з першакрыніцы 26 жніўня 2011. Праверана 8 жніўня 2010.
  31. Статья 32, Конституция Социалистической Советской Республики Белоруссии (1919). Pravo.by.
  32. Статья 75, Конституция (Основной закон) Белорусской Социалистической Советской Республики. (1927). Pravo.by.
  33. Статья 120, Белорусской Советской Социалистической Республики (1937) — Национальный правовой портал Республики Беларусь «Pravo.by».
  34. Указ Президиума ВС БССР от 25.12.1951 О государственном флаге Белорусской ССР (руск.)  на Рускіх Вікікрыніцах («Указ Прэзідыума ВС БССР аб дзяржаўным сцягу Беларускай ССР»)
  35. Указ Президиума ВС БССР от 8.05.1956 об утверждении Положения о Государственном флаге Белорусской ССР (руск.)  на Рускіх Вікікрыніцах («Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб зацвярджэнні Палажэння аб Дзяржаўным сцягу Беларускай ССР»)
  36. ЦИК РБ::Республиканский референдум 14 мая 1995 года. Web.archive.org (2011-07-20). Архівавана з першакрыніцы 20 ліпеня 2011. Праверана 15 жніўня 2012.
  37. United Nations High Commissioner for Refugees Refworld | Chronology for Poles in Belarus. UNHCR. Праверана 15 жніўня 2012.
  38. One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups — James Minahan — Google Books. Books.google.com. Праверана 15 жніўня 2012.
  39. Belarus: A Denationalized Nation — David Marples — Google Books. Books.google.com. Праверана 15 жніўня 2012.
  40. Выбарчы кодэкс Рэспублікі Беларусь. Раздзел 24, артыкул 121. pravo.by. Праверана 7 чэрвеня 2014.
  41. Nationalisms Today — Tomasz Kamusella, Krzysztof Jaskułowski — Google Books. Books.google.com (2009-06-15). Праверана 26 жніўня 2012.
  42. (руск.)  «Государственный флаг Республики Беларусь» на сайце Vexillographia.ru.
  43. (руск.)  Указ Президента Республики Беларусь 27 марта 1997 г. № 217
  44. (руск.)  «Флаги армии Беларуси» на сайце Vexillographia.ru.
  45. Аб прысваенні найменняў састаўным часткам г. Мінска. Рашэнні 26-га склікання № 359/25/26 — 20 верасня 2013
  46. 46,0 46,1 46,2 Президент Беларуси внес свой вклад в реконструкцию Площади Флага в Минске

Літаратура

  • Басаў, А.Н. Сцягі Беларусі ўчора і сёння / А.Н. Басаў. — Мн.: «Полымя», 1994.

Спасылкі

Гл. таксама