Сяргей Сяргеевіч Пракоф'еў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Сяргей Пракоф'еў
фота
Пракоф'еў у 1918 годзе
Асноўная інфармацыя
Поўнае імя

Сяргей Сяргеевіч Пракоф'еў

Дата нараджэння

27 красавіка 1891({{padleft:1891|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})

Месца нараджэння

маёнтак Сонцаўка, Бахмуцкі павет,
Екацярынаслаўская губерня,
Расійская імперыя цяпер Данецкая вобласць

Дата смерці

5 сакавіка 1953({{padleft:1953|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:5|2|0}}) (61 год)

Месца смерці

Масква, СССР

Прафесіі

кампазітар, дырыжор

Узнагароды
Сталінская прэмія — 1943 Сталінская прэмія — 1946 Сталінская прэмія — 1946 Сталінская прэмія — 1946 Сталінская прэмія — 1947 Сталінская прэмія — 1952

Ленінская прэмія Народны артыст РСФСР— 1947 Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга

Commons-logo.svg Сяргей Пракоф'еў на Вікісховішчы

Сярге́й Сяргеевіч Прако́ф'еў (руск.: Сергей Сергеевич Прокофьев) (11 (23 красавіка) 1891, маёнтак Санцоўка Бахмуцкага павета Кацярынаслаўскай губерні (цяпер сяло Краснае Чырвонаармейскага раёна Данецкай вобласці, Украіна) — 5 сакавіка 1953, Масква) — рускі і савецкі кампазітар і піяніст. Лічыцца аднім найвялікшых кампазітараў ХХ стагоддзя.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Пачатковы перыяд[правіць | правіць зыходнік]

Пракоф'еў пачаў праяўляць свой надзвычайны талент у раннім узросце. У пяць год ён скампанаваў першы твор, Індыйскі галоп, занатаваць які яму дапамагла маці. У сямігадовым узросце ён навучыўся гуляць у шахматы, якія сталі яго захапленнем на ўсё жыццё. Пракоф'еў часта браў удзел у шахматных турнірах і быў добра знаёмы з Капабланкам і Бацвіннікам.

Сапраўдны вундэркінд, Пракоф'еў напісаў сваю першую оперу, Велікан, у дзевяць гадоў.

У 1902 годзе, калі пачаліся прыватныя ўрокі з кампазіцыі, ён меў напісанымі ўжо некалькі даволі наватарскіх твораў. Авалодаўшы тэхнікай кампазіцыі, Пракоф'еў хутка пачаў экcперыментаваць у пошуках новых гучанняў і ўласнага стылю.

У 1904 годзе Пракоф'еў паступіў у Санкт-Пецярбургскую кансерваторыю, будучы на некалькі гадоў маладзейшы за бальшыню сваіх аднакурснікаў. Ён рабіў уражанне эксцэнтрычнай і высакамернай асобы. Ён меў характар, ідучы па калідоры, крочыць заўсёды ў цэнтры, не саступаючы дарогі анікому. Яго педагогам па фартэпіяна была Ганна Есіпава, па інструментоўцы — Мікалай Рымскі-Корсакаў, па кампазіцыі — Анатоль Лядаў. Пракоф'еў хутка набываў вядомасць як кампазітар і піяніст, выклікаючы кантрастныя рэакцыі, ад захаплення да адмаўлення.

У 1910 годзе памёр бацька Сяргея Пракоф'ева, і кампазітар мусіў пачаць самастойна зарабляць на жыццё. У 1913 ён упершыню быў за мяжой, наведаўшы Парыж і Лондан, дзе ўбачыў спектаклі балетнай трупы Сяргея Дзягілева.

У 1914 годзе Пракоф'еў завершыў навучанне ў Кансерваторыі, атрымаўшы найвышэйшы бал і прыз — канцэртны раяль. Хутка пасля гэтага ён зноў трапіў у Лондан, дзе пазнаёміўся з Дзягілевым і Стравінскім.

У часe Першай сусветнай вайны Пракоф'еў зноў паступіў у Кансерваторыю, гэтым разам у клас аргана. Ён напісаў оперу Ігрок паводле рамана Дастаеўскага, але яе прэм'ера ў 1917 годзе не адбылася праз Лютаўскую рэвалюцыю. Летам гэтага года Пракоф'еў сачыніў Першую сімфонію, Класічную, у стылі, на думку кампазітара, у якім бы напісаў яе Іосіф Гайдн, калі б жыў у той час. У 1918 годзе Пракоф'еў эмігрыраваў у ЗША, ратуючыся ад бальшавіцкай рэвалюцыі.

Замежны перыяд[правіць | правіць зыходнік]

Пракоф'еў прыбыў у Сан-Францыска і, на пачатку сваёй сольнай і кампазітарскай кар'еры ў Амерыцы, быў непазбежным канкурэнтам для іншых эмігрантаў з Расіі (напрыклад, для Сяргея Рахманінава). Ён распачаў выступленні як піяніст з сольнага канцэрта ў Нью-Ёрку, пасля чаго даў яшчэ серыю канцэртаў у розных гарадах. Прэм'ера яго новай оперы Любоў да трох апэльсінаў не адбылася праз хваробу і смерць дырыжора. Гэтая няўдача сапсавала Пракоф'еву таксама і сольную кар'еру, бо падрыхтоўка опернай пастаноўкі вымагала многа часу і ўвагі. У 1920 годзе кампазітар быў у цяжкай фінансавай сітуацыі і ў красавіку гэтага года пераехаў у Парыж.

Парыжская публіка была значна больш гатовая да пракоф'еўскай музыкі. Ён узнавіў кантакты з Дзягілевым і Стравінскім і прадоўжыў працу над некаторымі незавершанымі творамі, уключаючы Трэці фартэпіянны канцэрт. У снежні 1920 года Любоў да трох апэльсынаў была нарэшце пастаўленая ў Чыкага, але без поспеху. Пракоф'еў пераехаў з сваёй маці ў Баварскія Альпы і займаўся там выключна кампазіцыяй. Цэнтральным творам гэтага перыяду стала опера Вогненны Ангел. У 1923 годзе Пракоф'еў ажаніўся з іспанскай спявачкай Лінай Кадына (псеўданім Ліна Любера) і неўзабаве вярнуўся ў Парыж.

Ад 1927 года Пракоф'еў пачынае рэгулярна наведваць Расію з канцэртнымі турамі, яго візіты сустракаюцца з захапленнем. Ён усё больш і больш сумаваў па роднай краіне, выказваючыся пра яе надзвычай патрыятычна. Адзін з найбольш вядомых твораў Пракоф'ева — балет Рамэа і Джульета — быў замоўлены кампазітару Кіраўскім тэатрам у Ленінградзе.

Савецкі перыяд[правіць | правіць зыходнік]

У 1934 годзе Пракоф'еў назусім вярнуўся ў Савецкі Саюз, яго сям'я пераехала туды годам пазней. У гэтыя часы быў створаны Саюз кампазітараў, які шчыльна кантраляваў кампазітарскую дзейнасць і рэгуляваў нават стылістычнымі кірункамі тагачаснай музыкі. Пракоф'еў напісаў серыю масавых песняў (тв. 66, 79, 89) на словы найбольш добранадзейных савецкіх паэтаў, а таксама араторыю Здравіца, тв.85, якая ўслаўляла Сталіна. Гэта ўзмацняла яго становішча як савецкага кампазітара. У гэты час Пракоф'еў таксама напісаў многа дзіцячай музыкі і грандыёзную кантату Да 20-годдзя Кастрычніка, якая ані разу не была выканана пры жыцці кампазітара. Прэм'ера оперы Сямён Катко мусіла быць адкладзеная праз арышт і расстрэл рэжысёра Усевалада Меерхольда.

У 1938 годзе Пракоф'еў напісаў музыку да кінафільму Аляксандр Неўскі (рэжысёр — Сяргей Эйзенштэйн). Пазней кампазітар перарабіў гэты твор як кантату, якая стала папулярнай для выкананняў і запісаў.

У 1941 у кампазітара пачаліся сур'ёзныя праблемы са здароўем, выкліканыя слабым сэрцам. З пачаткам вайны ён быў некалькі разоў у эвакуацыі на поўдні краіны.

У 1948 годзе быў падвергнуты нападкам савецкай крытыкі за фармалізм (разам з Шастаковічам, Мяскоўскім і іншымі)

Пракоф'еў памёр 5 сакавіка 1953 года, ва ўзросце 61 года, у адзін дзень з Сталінам (таму некалькі дзён яго родныя не маглі яго пахаваць). Маскоўская кватэра, у якой памёр Пракоф'еў, знаходзілася зусім побач з Чырвонай Плошчай, і яго цела немагчыма было вынесці на паніхіду на працягу трох дзён. Пахаваны на Навадзевічавых могілках у Маскве.

Аўтабіяграфія[правіць | правіць зыходнік]

У 2006 годзе надрукаваны поўны Дзённік Пракоф'ева па-руску, які ахоплівае перыяд жыцця кампазітара ад юнацтва да яго вяртання ў Савецкую Расію ў 1934 годзе. Існуе таксама грунтоўная Аўтабіяграфія, напісаная з аглядкаю на савецкую цэнзуру[Крыніца?]. Пракоф'еў валодаў яскравым і хвосткім стылем пісання і меў вялікі літаратурны талент. У рукапісах часта скарачаў словы, пішучы толькі іх зычныя (напрыклад — «Пркфв»).

Стыль[правіць | правіць зыходнік]

У творчасці Пракоф'ева спалучаюцца рысы мадэрнізму, неаклясіцызму і рамантызму. Гарманічная мова яго твораў засталася даволі традыцыйнай, у параўнанні з многімі яго сучаснікамі (Скрабін, Шонберг, Берг, Хіндэміт). Рэзкасць і сакаватая яскравасць гармоніяў робяць яго блізкім да Стравінскага і Пуленка. Аднак такія больш традыцыйныя кампазітары, як Сяргей Рахманінаў або Мікалай Рымскі-Корсакаў, ставіліся досыць адмоўна да стылістычных навацыяў мадэрновага Пракоф'ева. Яго музыка звычайна вельмі кантрастная: агрэсіўныя, магутныя, брутальныя такатныя эпізоды суседнічаюць з павольнымі лірычнымі выказваннямі, унікальнымі ў сваёй кранальнасці і інтымнай чысціні. Пракоф'еўскі меладычны дар у натуральнасці і невычарпальнасці можна параўнаць з Моцартам, Шапенам і Чайкоўскім. У творах для фартэпіяна зазвычай адчуваецца аркестрaвае мысленне кампазітара.

Конкурс[правіць | правіць зыходнік]

Міжнародны конкурс імя Сяргея Пракоф'ева рэгулярна праводзіцца ў Санкт-Пецярбургу. Ён адбываецца ў трох спецыяльнасцях: кампазіцыя, сімфанічнае дырыжыраванне і фартэпіяна сола. На першым конкурсе, які праходзіў у 1992 годзе, першую прэмію сярод піяністаў атрымаў беларус[Крыніца?] Юрый Бліноў.

Творы[правіць | правіць зыходнік]

Оперы[правіць | правіць зыходнік]

Арыя Кутузава з оперы Вайна і мір
  • Маддалена, тв.13 (1911, другая рэдакцыя 1913)
  • Ігрок, тв.24 (паводле Ф.Дастаеўскага, 1929)
  • Любоў да трох апельсінаў, тв.33 (паводле К.Гоццы, 1919)
  • Вогненны Ангел, тв.37 (паводле В.Брусава, 1919-27)
  • Сямён Катко, тв.81 (1940)
  • Заручыны ў манастыры, 86 (1940-41)
  • Вайна і мір, тв.91 (паводле Л.Талстоя, 1941-52)
  • Аповесць пра сапраўднага чалавека, тв.117 (паводле Б.Палявога, 1947-48)

Балеты[правіць | правіць зыходнік]

  • Казка пра блазна, які сямёх блазноў абдурыў / Chout, тв.21 (1915, 1920)
  • Стальны скок / Le Pas d'acier, 41 (1925-26)
  • Блудны сын, тв.46 (1928-29)
  • На Дняпры / Sur le Borysthene, тв.51 (1930-31)
  • Рамэа і Джульета, тв.64 (паводле У.Шэкспіра, 1935-36)
  • Папялушка / Cinderella, тв.87 (1940-44)
  • Сказ пра каменную кветку, 118 (паводле П.Бажова, 1948-53)

Вакальна-сімфанічныя творы[правіць | правіць зыходнік]

  • Два вершы для жаночага хору на словы Бальмонта, тв.7 (1909—1910)
  • Сямёра іх (К.Бальмонт, Поклічы даўніны (Зовы древности)), кантата для драматычнага тэнару, мяшанага хору і вялікага сімфанічнага аркестра, тв.30 (1917—1918)
  • Пеця і воўк, сімфанічная казка для дзяцей, словы С.Пракоф'ева, тв.67 (1936)
  • Песні нашых дзён, для салістаў, мяшанага хору і сімфанічнага аркестра, тв.76 (1937)
  • Аляксандр Неўскі, кантата для меца-сапрана сола, мяшанага хору і аркестру, тв.78 (1939)
  • Здравіца, тв.85 (1939)
  • Балада пра хлопчыка, які застаўся невядомы, кантата дла сапрана, тэнара, хору і аркестру. Словы П.Антокальскага. Тв.93 (1942—1943)
  • Квітней, магутны край, кантата да 30-годдзя Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі, для мяшанага хору і аркестру, словы І.Далматоўскага, тв.114 (1947)
  • Зімовае вогнішча, сюіта для чытальнікаў, хору хлопчыкаў і сімфанічнага аркестра на словы С.Маршака, тв.122 (1949)
  • На варце міра, араторыя для салісткі (меца-сапрана), чытальнікаў, мяшанага хору, хору хлопчыкаў і сімфанічнага аркестра на словы С.Маршака, тв.124 (1950)

Творы для аркестра[правіць | правіць зыходнік]

Сімфоніі[правіць | правіць зыходнік]

  • Сімфонія № 1, Рэ мажор, класічная, тв.25 (1916-17)
  • Сімфонія № 2, рэ мінор, тв.40 (1924-25)
  • Сімфонія № 3, до мінор, тв.44 (1928)
  • Сімфонія № 4, До мажор (першая версія), тв.47 (1929-30)
  • Сімфонія № 5, Сі-бемоль мажор, тв.100 (1944)
  • Сімфонія № 6, мі-бемоль мінор, тв.111 (1945-47)
  • Сімфонія № 4, До мажор (другая версія), тв.112 (1947)
  • Сімфонія № 7, до-дыез мінор, тв.131 (1951-52)

Аркестравыя сюіты[правіць | правіць зыходнік]

  • Сюіты з балету Рамэа і Джульета
    • Сюіта № 1, тв.64bis
    • Сюіта № 2, тв.64ter
    • Сюіта № 3, тв.101
  • Сюіты з балету Папялушка
    • Сюіта № 1, тв.107
    • Сюіта № 2, тв.108
    • Сюіта № 3, тв.109
  • Сюіты з балету Сказ пра каменную кветку
    • Вясельная сюіта, тв.126
    • Цыганская фантазія, тв.127
    • Уральская рапсодыя, тв.128
  • Ала і Лолі, скіфская сюіта, тв.20
  • Сюіта з балету Блазан, тв.21bis
  • Сіюта з оперы Любоў да трох апэльсынаў, тв.33bis
  • Сюіта з оперы Вогненны Ангел, тв.37bis
  • Сюіта з балету Стальны скок, тв.41bis
  • Сюіта з балету Блудны сын, тв.46bis
  • Чатыры партрэты і развязка, сюіта з оперы Ігрок, тв.49
  • Сюіта з балету На Дняпры, тв.51bis
  • Сюіта з музыкі да кінафільму Паручнік Кіжэ, тв.60
  • Егіпецкія ночы, сюіта з музыкі да спектаклю, тв.61
  • Сюіта з оперы Сямён Катко, тв.81bis
  • Вальсы, сюіта для сімфанічнага аркестра, тв.110
  • Летняя ноч, сюіта з оперы Заручыны ў манастыры, тв.123

Іншыя творы для аркестра[правіць | правіць зыходнік]

  • Сімфаніэта Ля мажор, першая версія, тв.5 (1909)
  • Сны, тв.6 (1910)
  • Восеньскае, тв.8 (1910)
  • Андантэ з Чацвертай фартэпіяннай санаты, транскрыпцыя для аркестра, тв.29bis (1925-29)
  • Уверцюра на яўрэйскай тэмы, транскрыпцыя для сімфанічнага аркестра, тв.34bis
  • Уверцюра Сі-бемоль мажор для камернага аркестра, тв.42 (1926) і 42bis (версія для сімфанічнага аркестра) (1928)
  • Дывертысмент, тв.43 (1925-29)
  • Сімфаніэта Ля мажор, другая версія, тв.48 (1929)
  • Андантэ з Першага cтруннага квартэту, для струннага квінтэту або струннага аркестра, тв.50bis (1930)
  • Сімфанічная песня, тв.57 (1933)
  • Руская ўверцюра, тв.72 (1936)
  • Сімфанічны марш, тв.88 (1941)
  • Ода на заканчэнне вайны, тв.105 (1945), для 8 арфаў, 4 фартэпіянаў, аркестру духавых і ўдарных інструментаў і кантрабасаў
  • Святочная паэма «Трыццаць гадоў», тв.113 (1947)
  • Пушкінскія вальсы, тв.120 (1949)
  • Святочная паэма «Сустрэча Волгі з Донам», тв.130 (1951)

Музыка для кіно[правіць | правіць зыходнік]

Інструментальныя канцэрты[правіць | правіць зыходнік]

Фартэпіянныя канцэрты[правіць | правіць зыходнік]

  • Канцэрт № 1, Рэ-бемоль мажор, тв.10 (1911-12)
  • Канцэрт № 2, соль мінор, тв.16 (1912-13, згублены, перанапісаны ў 1923)
  • Канцэрт № 3, До мажор, тв.26 (1917-21)
  • Канцэрт № 4, Сі-бемоль мажор, (1931), для левай рукі (напісаны для Паўля Вітгенштайна)
  • Канцэрт № 5, Соль мажор (1932)
  • Канцэрт № 6, тв.134 (1953, незавершаны)

Скрыпічныя канцэрты[правіць | правіць зыходнік]

  • Канцэрт № 1, Рэ мажор, тв.19 (1916-17)
  • Канцэрт № 2, соль мінор, тв.63 (1935)

Віяланчэльныя канцэрты[правіць | правіць зыходнік]

  • Канцэрт мі мінор, тв.58 (1933-38)
  • Сімфонія-канцэрт для віяланчэлі і аркестру, тв.125 (1950-52)
  • Кацэртына соль мінор, тв.132 (1952)

Камерна-інструментальныя ансамблі[правіць | правіць зыходнік]

  • Дзве санаты для скрыпкі і фартэпіяна, тв.80 і 94а
  • Саната для скрыпкі сола, тв.115
  • Саната для віяланчэлі і фартэпіяна, тв.119
  • Саната для віяланчэлі сола, тв.133
  • Саната для флейты і фартэпіяна, тв.94
  • Два струнныя квартэты, тв.50 і 92
  • Квінтэт соль мінор, тв.39 (для габоя, кларнета, скрыпкі, альта і кантрабаса)

Вакальныя творы[правіць | правіць зыходнік]

  • Два вершы, тв.9 (1910)
  • Брыдкае качаня (казка Андэрсэна), тв.18 (1914)
  • Пяць вершаў, тв.23 (1915)
  • Пяць вершаў Ганны Ахматавай, тв.27 (1916)
  • Пяць песняў без словаў, тв.35 (1920)
  • Пяць вершаў К.Бальмонта, тв.36 (1921)
  • Пяць казаскіх песняў (1927)
  • Дзве песні з кінафільма Паручнік Кіжэ, тв.60bis (1934)
  • Тры дзіцячыя песні, тв.68 (1936)
  • Тры рамансы на словы Пушкіна, тв.73 (1936)
  • Tры песні з кінафільма Аляксандр Неўскі, тв.78bis (1939)
  • Сем песняў, тв.79 (1939)
  • Апрацоўкі рускіх народных песняў, тв.104 (1944)
  • Два дуэты, апрацоўка рускіх народных песняў, тв.106 (1944)

Творы для фартэпіяна[правіць | правіць зыходнік]

Санаты[правіць | правіць зыходнік]

  • Саната № 1, Фа мажор, тв.1 (1907-09)
  • Саната № 2, рэ мінор, тв.14 (1914)
  • Cаната № 3, ля мінор, тв.28 (1907-17)
  • Саната № 4, до мінор, тв.29 (1917)
  • Саната № 5, До мажор, першая версія, тв.38 (1923)
  • Саната № 6, Ля мажор, тв.82 (1939-40)
  • Саната № 7, Сі-бемоль мажор, тв.83 (1939-42)
  • Саната № 8, Сі-бемоль мажор, тв.84 (1939-44)
  • Саната № 9, До мажор, тв.103 (1947)
  • Саната № 5, До мажор, другая версія, тв.135 (1952-53)
  • Саната № 10, мі мінор, тв.137, незавершаная

П'есы[правіць | правіць зыходнік]

  • Чатыры эцюды, тв.2 (1909)
  • Чатыры п'есы, тв.3 (1911)
  • Чатыры п'есы, тв.4 (1910-12)
  • Таката рэ мінор, тв.11 (1914)
  • Дзесяць п'есаў для фартэпіяна, тв.12 (1906-13)
  • Сарказмы — пяць п'есаў для фартэпіяна, тв.17 (1912-14)
  • Мімалётнасці — дваццаць п'есаў для фартэпіяна, тв.22 (1915-17)
  • Казкі старой бабулі, тв.31 (1918)
  • Чатыры п'есы, тв.32 (1918)
  • Рэчы ў сабе — дзве п'есы для фартэпіяна, тв.45 (1928)
  • Дзве санатыны для фартэпіяна, тв.54 (1931-32)
  • Тры п'есы, тв.59 (1934)
  • Думкі — тры п'есы для фартэпіяна, тв.62 (1933-34)
  • Дзіцячая музыка — дванаццаць лёгкіх п'есаў, тв.65 (1935)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Нестьев И. Жизнь С. Прокофьева. М., 1973
  • Марцінов И. С. Прокофьев. Жизнь и творчество. М., 1974
  • Прокофьев С. С. Автобиография. М., 1982
  • Савкина Н. П. С. С. Прокофьев. М., 1982
  • Прокофьев о Прокофьеве Статьи и интервью М.,1991
  • Сергей Прокофьев. Дневник. Sprkfv, Paris, 2006

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]