Сіняк звычайны
| Сіняк звычайны | ||||||||||||||
 |
||||||||||||||
| Навуковая класіфікацыя | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Царства: | ||||||||||||||
| Аддзел: | ||||||||||||||
| Клас: | ||||||||||||||
| Парадак: | ||||||||||||||
| Сямейства: | ||||||||||||||
| Род: | ||||||||||||||
| Від: |
Сіняквет звычайны |
|||||||||||||
| Навуковая назва | ||||||||||||||
|
Echium vulgare |
||||||||||||||
|
||||||||||||||
Сіняк звычайны[1], таксама Сіняквет звычайны (Echium vulgare) — двухгадовая травяністая расліна з роду Сіняк, расліна (Echium) сямейства Бурачнікавыя (Boraginaceae).
Змест |
Марфалогія [правіць]
Сіняквет звычайны — двухгадовая расліна (манакарпік), пакрытая калючымі шчацінкамі з прымешкай дробных бялёса-шэрых варсінак[2] на круглым прямостаячым, звычайна простым сцябле, якое дасягае вышыні 35-100 см[3].
Лісце лінейна-ланцетнае, завостраная, да 13 см даўжынёй і 1,5 см шырынёй, з адной добра прыкметнай сярэдняй жылкай, сядзячыя, толькі самыя ніжнія (адміраюць падчас квіцення) звужаныя пры аснаванні ў кароткі хвосцік[3].
Кветкі сядзячыя, размешчаны на кароткіх бакавых галінках, якія ўтвараюць па сцябле вузкамяцельчатае суквецце. Чашачка пяціраздельная, венчык сіні, да распускання чырванаваты, 10-15 мм даўжынёй, з тупымі лопасцямі; трубка венчыка не выдаецца з чашачкі. Песцік двухраздельны. Квітнее летам[3].
Плод з чатырох арэшкаў. Арэшкі бураватыя, тупабугорчатыя[3].
Распаўсюджванне [правіць]
Расце на большай частцы Еўропы, у Крыму, у Заходняй Сібіры і на захадзе Цэнтральнай Азіі. На Беларусі па ўсёй тэрыторыі[3].
Расце па сухіх схілах, па ярах ў пустках ў лясной і стэпавай зонах. Расце як пустазелле на выганах, у пасевах, каля жылля і дарог, часам разводзіцца каля пчальнікоў як меданос.
Хімічны склад [правіць]
Усе часткі расліны атрутныя, бо ўтрымліваюць цынагласін — яд, падобны курарэ, а таксама консалідзін, які таксама з'яўляецца моцным нервовым ядам. У лісці і сцеблах выяўленыя сапаніны, халін і вітамін C[3].
Гаспадарчае значэнне і ўжыванне [правіць]
Квітнеючы сіняквет — вельмі каштоўны меданос[3], з 1 гектара пчолы здабываюць 300—400 кг мёда (на Паўночным Каўказе пры спрыяльных умовах надвор'я да 1000 кг[4]). Бескаляровы і празрысты нектар сіняквета пазбаўлены паху[4]. Мёд — густы і павольна крышталізуецца, адносіцца да першагатункавых мядоў, мае светла-бурштынавы колер, валодае прыемным пахам і вельмі добрымі смакавымі якасцямі.
Сіняквет звычайны хатнія жывёлы не ядуць, як корм для жывёлы не прымяняецца.
У насенні маецца да 28 % тлустага высыхаючага алею, які можна выкарыстаць у лакакрасачнай вытворчасці[3].
Выкарыстанне ў медыцыне [правіць]
Нягледзячы на атрутнасць, сіняквет звычайны шырока ўжываецца ў народнай медыцыне. У траўніках XIX стагоддзя згадваецца яго прымяненне ад падучай і ад укусу змей. Сіняквет звычайны знаходзіць прымяненне ў сучаснай народнай медыцыне Каўказа, Беларусі, раёнах Цэнтральнага чарназем'я, Сярэдняй Азіі і Сібіры. Яго прымаюць унутр як заспакаяльны супрацьсутаргавы сродак пры эпілепсіі і як адхарквальнае пры бранхіце, кохліку і ларынгіце. Вонкава настой або адвар прымаюць у выглядзе кампрэсаў пры сустаўных болях і расцяжэнні сухажылляў, рэўматызме. Адвар каранёў ўжываюць як добры краваачысцяльны сродак.
Зноскі
- ↑ Сіняк звычайны ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.14. Мн., 2002, С.410
- ↑ Ю. В. Никифоров. Алтайские травы-целители. — Горно-Алтайск: Юч-Сумер — Белуха, 1992.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)
- ↑ 4,0 4,1 Абрикосов Х. Н. и др. Словарь-справочник пчеловода / Сост. Федосов Н. Ф. — М.: Сельхозгиз, 1955. — С. 337.
Літаратура [правіць]
- Ю. В. Никифоров. Алтайские травы-целители. Горно-Алтайск: Юч-Сумер — Белуха, 1992.
- Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2004. — Т. 3. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — ISBN 5-87317-163-7.
Спасылкі [правіць]
- Сіняк звычайны: інфармацыя на сайце GRIN(англ.) (Праверана 10 кастрычніка 2009)
- Сіняк звычайны: інфармацыя на сайце «Энцыклапедыя жыцця» (EOL)(англ.) (Праверана 10 кастрычніка 2009)
