Сіняк звычайны

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Сіняк звычайны
Echium vulgare - harilik ussikeel.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Echium vulgare

Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на ВікіСховішчы
ITIS   31899
NCBI   34253
EOL   579910
GRIN   t:14879
IPNI   51082-3
TPL   kew-2784423

Сіняк звычайны[4], таксама Сіняквет звычайны (Echium vulgare) — двухгадовая травяністая расліна з роду Сіняк, расліна (Echium) сямейства Бурачнікавыя (Boraginaceae).

Марфалогія[правіць | правіць зыходнік]

Батанічная ілюстрацыя з кнігі К. А. М. Ліндмана «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926

Сіняквет звычайны — двухгадовая расліна (манакарпік), пакрытая калючымі шчацінкамі з прымешкай дробных бялёса-шэрых варсінак[5] на круглым прямостаячым, звычайна простым сцябле, якое дасягае вышыні 35-100 см[6].

Лісце лінейна-ланцетнае, завостраная, да 13 см даўжынёй і 1,5 см шырынёй, з адной добра прыкметнай сярэдняй жылкай, сядзячыя, толькі самыя ніжнія (адміраюць падчас квіцення) звужаныя пры аснаванні ў кароткі хвосцік[6].

Кветкі сядзячыя, размешчаны на кароткіх бакавых галінках, якія ўтвараюць па сцябле вузкамяцельчатае суквецце. Чашачка пяціраздельная, венчык сіні, да распускання чырванаваты, 10-15 мм даўжынёй, з тупымі лопасцямі; трубка венчыка не выдаецца з чашачкі. Песцік двухраздельны. Квітнее летам[6].

Плод з чатырох арэшкаў. Арэшкі бураватыя, тупабугорчатыя[6].

Распаўсюджванне[правіць | правіць зыходнік]

Расце на большай частцы Еўропы, у Крыму, у Заходняй Сібіры і на захадзе Цэнтральнай Азіі. На Беларусі па ўсёй тэрыторыі[6].

Расце па сухіх схілах, па ярах ў пустках ў лясной і стэпавай зонах. Расце як пустазелле на выганах, у пасевах, каля жылля і дарог, часам разводзіцца каля пчальнікоў як меданос.

Хімічны склад[правіць | правіць зыходнік]

Усе часткі расліны атрутныя, бо ўтрымліваюць цынагласін — яд, падобны курарэ, а таксама консалідзін, які таксама з'яўляецца моцным нервовым ядам. У лісці і сцеблах выяўленыя сапаніны, халін і вітамін C[6].

Гаспадарчае значэнне і ўжыванне[правіць | правіць зыходнік]

Сіняквет звычайны ў Слаўгарадскім раёне

Квітнеючы сіняквет — вельмі каштоўны меданос[6], з 1 гектара пчолы здабываюць 300—400 кг мёда (на Паўночным Каўказе пры спрыяльных умовах надвор'я да 1000 кг[7]). Бескаляровы і празрысты нектар сіняквета пазбаўлены паху[7]. Мёд — густы і павольна крышталізуецца, адносіцца да першагатункавых мядоў, мае светла-бурштынавы колер, валодае прыемным пахам і вельмі добрымі смакавымі якасцямі.

Сіняквет звычайны хатнія жывёлы не ядуць, як корм для жывёлы не прымяняецца.

У насенні маецца да 28 % тлустага высыхаючага алею, які можна выкарыстаць у лакакрасачнай вытворчасці[6].

Выкарыстанне ў медыцыне[правіць | правіць зыходнік]

Нягледзячы на ​​атрутнасць, сіняквет звычайны шырока ўжываецца ў народнай медыцыне. У траўніках XIX стагоддзя згадваецца яго прымяненне ад падучай і ад укусу змей. Сіняквет звычайны знаходзіць прымяненне ў сучаснай народнай медыцыне Каўказа, Беларусі, раёнах Цэнтральнага чарназем'я, Сярэдняй Азіі і Сібіры. Яго прымаюць унутр як заспакаяльны супрацьсутаргавы сродак пры эпілепсіі і як адхарквальнае пры бранхіце, кохліку і ларынгіце. Вонкава настой або адвар прымаюць у выглядзе кампрэсаў пры сустаўных болях і расцяжэнні сухажылляў, рэўматызме. Адвар каранёў ўжываюць як добры краваачысцяльны сродак.

Зноскі

  1. Выкарыстоўваецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
  3. У сістэмах класіфікацыі APG II (2003) і APG III (2009) не ўстаноўлены.
  4. Сіняк звычайны ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.14. Мн., 2002, С.410
  5. Ю. В. Никифоров. Алтайские травы-целители. — Горно-Алтайск: Юч-Сумер — Белуха, 1992.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)
  7. 7,0 7,1 Абрикосов Х. Н. и др. Словарь-справочник пчеловода / Сост. Федосов Н. Ф. — М.: Сельхозгиз, 1955. — С. 337.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]