Тадэвуш Рэйтан

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Тадэвуш Рэйтан
Tadeusz Reyten (Rejtan)
Тадэвуш Рэйтан
POL COA Rejtan.svg
Герб «Рэйтан»
 
Нараджэнне: 1740 , 20.07.1742 адбылося давяршэньне працэдуры хросту
Грушаўка(?)
Смерць: 8 жніўня 1780(1780-08-08)
Грушаўка
Дынастыя: Рэйтаны
Бацька: Дамінік Рэйтан
Маці: Тэрэза Валадковіч
Т. Рэйтан

Тадэвуш Рэйтан герба Рэйтан (польск.: Tadeusz Rejtan, Tadeusz Reytan; 1740 — 8 жніўня 1780) — удзельнік Барскай канфедэрацыі (няма доказаў) , дэпутат Сойма Рэчы Паспалітай ад Навагрудскага ваяводства ВКЛ. Паходзіў з роду салдат-наймітаў(?), абшарнікаў прускага паходжання, асеўшых у ВКЛ у XVII ст.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Сын заможнага ліцьвінскага землеўладальніка - Дамініка Рэйтана, гербу "Reyten", навагрудскага падкаморыя. Брат Міхала -вядомага паляўнічага, пісара земскага навагрудскага. Прававед. Юрыст. Аўтар мемуараў, шматлікіх маніфестаў, заяваў, суплік. Капітан артылерыі замка Ляхавічы (?). Радчы прыватнага войска князя К. Радзівіла (?). Езуіт (?).

Абранне паслом[правіць | правіць зыходнік]

Становішча Рэчы Паспалітай у 1773 годзе: тры манарха паказваюць на карце РП часткі краіны, на якія яны прэтэндуюць, дыпламат Панін — на анёла, прадвесніка волі манархаў

У жнiўнi 1772 г. кіраўнікі - Расіі, Аўстрыi і Прусіі, аслабiўшы Рэч Паспалiтую, дамовiлiся аб першым падзеле яе тэрыторыі памiж сабою. 18 верасня таго ж года гэтыя дзяржавы давялi да ўлад Рэчы Паспалiтай аб ужо адбыўшымся факце падзелу яе тэрыторыі і запатрабавалі склікання надзвычайнага сейма, каб фармальна пацвердзiць законнасць сваіх захопаў. Ад складовай часткi Рэчы Паспалiтай, тэрыторыi Вялiкага княства Лiтоускага (ВКЛ), на карысць Расійскай імперыі адрывалася, у прыватнасці, усходняя частка беларускiх зямель з Полацкам, Вiцебскам, Магiлевам і Гомелем агульным памерам прыблізна ў 82 тыс. кв. км, насельнiцтвам звыш аднаго мільёна чалавек. Кароль Станiслаў Аўгуст, апынуўшыся ў дыпламатычнай ізаляцыi, калi краіна была фактычна акупавана іншаземнымi войскамі, вымушаны быў выдаць універсал аб скліканні павятовых сеймікаў. Яны павiнны былі абраць паслоў ад Польшчы і ВКЛ на вальны сейм у Варшаве, якi прызначаўся на 19 красавіка 1773 г. Наваградскае ваяводства на той час складалася з трох паветаў - Наваградскага, Слонiмскага і Ваўкавыскага. Ад кожнага з іх мясцовы сеймік абiраў двух паслоў на вальны сейм. 22 сакавіка 1773 г. пасламi на сейм у Варшаву былi абраныя наваградцы Тадэвуш Рэйтан (1742 -1780) і Самуэль Корсак (17451794). Згодна з традыцыяй для такіх паслоў на агульнадзяржаўны сейм ад імя павятовага сеймiка выпрацоўвалася і прымалася спецыяльная інструкцыя. Паслы павiнны былi ўсiмi сiламi адстойваць на сейме наказ шляхты, нi ў чым не адступаючы ад яго. Інструкцыя, якую атрымалі паслы вылучалася катэгарычнасцю сваіх наказаў. Рэйтан і Корсак павiнны былi настойваць на поўнай эвакуацыi расiйскiх войскаў з тэрыторыі Княства. Яны атрымалі наказ перашкаджаць працы сейма, пакуль не будуць абраныя спецыяльныя прадстаўнiкі да іншых еўрапейскіх дзяржаў з мэтай атрымання пэўных гарантый па захаваннi цэласцi Рэчы Паспалiтай.

Вальны сейм[правіць | правіць зыходнік]

Ян Матэйка «Рэйтан» (1866)

На першых пасяджэннях сейма яны адкрыта выступiлi супраць здрадніцтва пасла з Польшчы Адама Панінскага, маршалка прарасійскай канфедэрацыі. Яны заклікалі іншых паслоў не дапусціць абрання Панiнскага сеймавым маршалкам і тым самым, па сутнасці, сарваць сейм. На адным з паседжанняў Т. Рэйтан, дамагаючыся ад паслоў такога рашэння і не выпускаючы іх з залы паседжанняў, лёг крыжам перад выхадам. Ён крычаў: "Тапчыце мяне, не тапчыце дзяржаву!". Змаганне Т. Рэйтана і С. Корсака на сейме працягвалася з 19 па 22 красавіка 1773 г., да таго часу, пакуль Станіслаў Аўгуст пад пагрозай расiйскага пасла ўвесці войскі ў Варшаву і дашчэнту разбiць горад і яго наваколле, быў вымушаны, як і большасць паслоў, далучыцца да канфедэрацыi. Пасля гэтага ў працах сейма, якi далучыўся да прарасійскай канфедэрацыі, Т. Рэйтан і С. Корсак удзелу ўжо не прымалi.

Смерць[правіць | правіць зыходнік]

Апошнія годы свайго жыцця правёў у радавым маёнтку Грушаўцы пад Ляхавічамі, дзе памёр у 1780 г., скончыўшы жыццё па адной з версій самагубствам (Ю.Нямцэвіч) , па другой у выпадку няшчаснага выпадку (Г.Жавускі) , па трэцьцяй - быў забіты з інсцэніроўкай самагубства. У 1930 годзе камісія шукала месца спачынку патрыёта Рэчы Паспалітай. Але, знойдзеныя у Грушаўцы астанкі камісія не прызнала за астанкі Тадэвуша Рэйтана. Магіла яго да гэтага часу не знойдзеная.


Літ.:
  • Іван Саверчанка, Зміцер Санько. 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Мінск, 1999.

Помнікі тваёй краіны http://zviazda.by/2013/09/14611.html Калі і дзе нарадзіўся тадэвуш Рэйтан? №7 (504) люты 2014 частка І http://reyten.blogspot.com/2014/02/3.html