Тадэвуш Рэйтан

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Тадэвуш Рэйтан
Tadeusz Reyten (Rejtan)
Tadeusz Reytan 111.PNG
POL COA Rejtan.svg
Герб «Рэйтан»
 
Нараджэнне: 1740 , 20.07.1742 адбылося давяршэнне працэдуры хросту
Грушаўка(?)
Смерць: 8 жніўня 1780({{padleft:1780|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})
Грушаўка
Дынастыя: Рэйтаны
Бацька: Дамінік Міхал Рэйтан
Маці: Тэрэза Валадковіч

Тадэвуш Рэйтан герба Рэйтан (польск.: Tadeusz Rejtan, Tadeusz Reytan; 1740 — 8 жніўня 1780) — удзельнік Барскай канфедэрацыі (няма доказаў), дэпутат Сойма Рэчы Паспалітай ад Новагародскага ваяводства ВКЛ. Стаў пятым каленам ліцьвінскай галіны абшарнікаў прускага паходжання, асеўшых у ВКЛ у XVII ст. Нацыянальны герой Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Сын заможнага ліцьвінскага землеўладальніка — Дамініка Рэйтана, герба «Рэйтан», новагародскага падкаморага. Брат Міхала — пісара земскага навагрудскага, слуцкага павятовага маршалка. Аўтар маніфестаў, заяваў, суплік. Радчы прыватнага войска князя К. Радзівіла (?). Езуіт (?).

Абранне паслом[правіць | правіць зыходнік]

Становішча Рэчы Паспалітай у 1773 годзе: тры манарха паказваюць на карце РП часткі краіны, на якія яны прэтэндуюць, дыпламат Панін — на анёла, прадвесніка волі манархаў

У жнiўнi 1772 г. кіраўнікі Расіі, Аўстрыi і Прусіі, аслабiўшы Рэч Паспалiтую, дамовiлiся аб першым падзеле яе тэрыторыі памiж сабою. 18 верасня таго ж года гэтыя дзяржавы давялi да ўлад Рэчы Паспалiтай аб ужо адбыўшымся факце падзелу яе тэрыторыі і запатрабавалі склікання надзвычайнага сойма, каб фармальна пацвердзiць законнасць сваіх захопаў. Ад складовай часткi Рэчы Паспалiтай, тэрыторыi Вялiкага Княства Лiтоўскага (ВКЛ), на карысць Расійскай імперыі адрывалася, у прыватнасці, усходняя частка беларускiх зямель з Полацкам, Віцебскам, Магiлёвам і Гомелем агульным памерам прыблізна ў 82 тыс. кв. км, насельнiцтвам звыш аднаго мільёна чалавек. Кароль Станiслаў Аўгуст, апынуўшыся ў дыпламатычнай ізаляцыi, калi краіна была фактычна акупавана іншаземнымi войскамі, вымушаны быў выдаць універсал аб скліканні павятовых соймікаў. Яны павiнны былі абраць паслоў ад Польшчы і ВКЛ на вальны сойм у Варшаве, якi прызначаўся на 19 красавіка 1773 г.

Новагародскае ваяводства на той час складалася з трох паветаў — Наваградскага, Слонiмскага і Ваўкавыскага. Ад кожнага з іх мясцовы соймік абiраў двух паслоў на вальны сойм. 22 сакавіка 1773 г. пасламi на сойм у Варшаву былi абраныя наваградцы Тадэвуш Рэйтан (1742—1780) і Самуэль Корсак (17451794). Згодна з традыцыяй для такіх паслоў на агульнадзяржаўны сойм ад імя павятовага соймiка выпрацоўвалася і прымалася спецыяльная інструкцыя. Паслы павiнны былi ўсiмi сiламi адстойваць на сойме наказ шляхты, нi ў чым не адступаючы ад яго. Інструкцыя, якую атрымалі паслы вылучалася катэгарычнасцю сваіх наказаў. Рэйтан і Корсак павiнны былi настойваць на поўнай эвакуацыi расiйскiх войскаў з тэрыторыі Княства. Яны атрымалі наказ перашкаджаць працы сойма, пакуль не будуць абраныя спецыяльныя прадстаўнiкі да іншых еўрапейскіх дзяржаў з мэтай атрымання пэўных гарантый па захаваннi цэласцi Рэчы Паспалiтай.

Т. Рэйтан

Вальны сойм[правіць | правіць зыходнік]

Ян Матэйка «Рэйтан» (1866)

На першых пасяджэннях сойма яны адкрыта выступiлi супраць здрадніцтва пасла з Польшчы Адама Панінскага, маршалка прарасійскай канфедэрацыі. Яны заклікалі іншых паслоў не дапусціць абрання Панiнскага соймавым маршалкам і тым самым, па сутнасці, сарваць сойм. На адным з паседжанняў Тадэвуш Рэйтан, дамагаючыся ад паслоў такога рашэння і не выпускаючы іх з залы паседжанняў, лёг крыжам перад выхадам. Ён крычаў: «Тапчыце мяне, не тапчыце дзяржаву!». Змаганне Тадэвуша Рэйтана, Самуэля Корсака і Станіслава Багушэвіча-Мінькоўскага на сойме працягвалася з 19 па 22 красавіка 1773 г., да таго часу, пакуль Станіслаў Аўгуст пад пагрозай расійскага пасла ўвесці войскі ў Варшаву і дашчэнту разбіць горад і яго наваколле, быў вымушаны, як і большасць паслоў, далучыцца да канфедэрацыi. Пасля гэтага ў працы сойма, якi далучыўся да прарасійскай канфедэрацыі, Рэйтан, Корсак і Багушэвіч-Мінькоўскі ўдзелу ўжо не прымалі.

Смерць[правіць | правіць зыходнік]

Апошнія годы свайго жыцця правёў у радавым маёнтку Грушаўцы пад Ляхавічамі, дзе памёр у 1780 г., скончыўшы жыццё па адной з версій самагубствам (але быў пахаваны ў касцёле) (Ю.Нямцэвіч), па другой у выпадку няшчаснага выпадку (Г.Жавускі), па трэцяй — быў забіты з інсцэніроўкай самагубства. У 1930 годзе камісія шукала месца спачынку патрыёта Рэчы Паспалітай. Але, знойдзеныя у Грушаўцы астанкі камісія не прызнала за астанкі Тадэвуша Рэйтана. Магіла яго да гэтага часу не знойдзеная.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]