Феадалізм

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці

Феадалізм (ад англ.: feudum) — эканамічная і грамадская мадэль, пры якой асноўныя сацыяльныя класы людзей — феадалы (землеўладальнікі) і эканамічна залежнае ад іх сялянства; феадалы пры гэтым звязаныя друг з другам спецыфічным тыпам прававых абавязанняў, вядомых як феадальныя ўсходы.

Слова «феадалізм» выкарыстоўвалася англійскімі юрыстамі XVII ст. як пазначэнне тыпу ўласнасці; як грамадска-палітычны тэрмін яно ўжываецца ў Мантэскье. Паданне аб феадалізме як аб этапе сацыяльна-эканамічнай гісторыі чалавецтва, адпавядалага ў Еўропе Сярэднявеччу, развіваецца ў французскай гістарыяграфіі пачатку XIX ст., першым чынам у Гізо. У афіцыйным савецкім марксізме феадалізм разглядаўся ў якасці адной з пяці грамадска-гістарычных фармацый, больш высокай у параўнанні з рабаўладаннем. У XX ст. розныя гістарычныя школы высоўвалі розныя канцэпцыі феадалізму; некаторыя наогул не выкарыстоўваліі гэты тэрмін. У сучаснай навуцы часта выкарыстоўваюцца тэрміны традыцыйнае грамадства, аграрнае грамадства. Панавальны тып эканомікі пры феадальным ладзе — натуральная гаспадарка, уклад — традыцыйны.

Пры феадальных адносінах уладальнікі земляў (феадалы) выбудаваныя ў феадальныя ўсходы: ніжэйстаячы (васал) атрымлівае за службу зямельны надзел (феод або фьеф) і прыгонных у вышэйстаячага (сеньёра). На чале феадальных усходаў стаяў манарх, але яго ўлада звычайна значна саслабленая ў параўнанні з паўнамоцтвамі буйных сеньёраў, якія, у сваю чаргу, не маюць абсалютнай улады над усімі землеўладальнікамі, стаялымі ніжэй іх у феадальных усходах (прынцып «васал майго васала — не мой васал», дзейнічалы ў шматлікіх дзяржавах кантынентальнай Еўропы). Сяляне працуюць на землях, прыналежных феадалам усіх узроўняў, плацячы ім паншчынай або чыншам.

Феадалізм у заходняй Еўропе, па шэрагу канцэпцый, стаў усталёўвацца яшчэ ў V ст. нашай эры ў позней Рымскай імперыі. Адметнымі рысамі феадалізму ў Заходняй Еўропе былі высокая ступень палітычнай дэцэнтралізацыі, дуалізм свецкай і духоўнай улад, спецыфіка еўрапейскага горада як цэнтра рамяства і гандлю, ранняе развіццё гарызантальных грамадскіх структур, публічнага часнага права. Затым, у сярэднія стагоддзі, ён стаў панаваць у Еўропе аж да буржуазных рэвалюцый. На змену феадальнаму ладу прыйшоў капіталістычны.


У антычным міры найболей падобную з феадалізмам сістэму мела Персідская імперыя, у якой цяжкаму вершніку даваўся надзел падобны з феадальным феодам.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]