Флавій Зянон

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Зянон
грэч.: Ζήνων
лац.: Flavius Zeno
Зянон
Манета імператара Зянона, пасля 476
Візантыйскі імператар
474 — 9 студзеня 475
Суправіцель: Леў II (9 лютага 474 — 18 лістапада 474)
Папярэднік: Леў II
Пераемнік: Васіліск
канец жніўня 476 — 9 красавіка 491
Папярэднік: Васіліск
Пераемнік: Анастасій I
 
Веравызнанне: Хрысціянства
Нараджэнне: каля 435
Русумблад, Ісаўрыя
Смерць: 9 красавіка 491(0491-04-09)
Канстанцінопаль
Род: Львоў
Жонка: 2) Арыядна
Дзеці: Зінон (ад 1-га шлюбу); Леў II

Зянон Ісаўр (Зінон, першапачатковае імя Тарасікадыса, каля 435491) — візантыйскі імператар (474475, 476491). У яго валадаранне была скасавана Заходняя Рымская імперыя (476480), пасля чаго Візантыя засталася адзінай пераемніцай Рыма.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Родам са знатнай сям'і ў Ісаўрыі, у 468 ажаніўся з Арыяднай, дачкой імператара Льва I і змяніў сваё першапачатковае імя Тарасікадыса (грэч.: Ταρασικοδίσσα у Кандзіда Ісаўра, варыянты — грэч.: Ἀρικμήσιος, Κοδισσέος, Κοδισσεύς, Τρασκαλισσαῖος, Στρακωδίσσεος) на Зянон. Леў I жадаў супрацьпаставіць яго магутнаму вайскаводу Аспару, якому сам быў абавязаны прастолам. Зянон быў прызначаны патрыцыем, начальнікам імператарскай гвардыі і галоўным военачальнікам малаазіяцкага войска. Аспар склаў змову з мэтай забіць Зянона падчас Фракійскай вайны, але задума не ўдалася, і Зянон, вярнуўшыся ў сталіцу, абвінаваціў Аспара ў здрадзе і загадаў яго забіць, разам з яго сынам Ардавурыем, якому раней была абяцана Арыядна.

Непрыгожы, баязлівы і распусны Зянон выклікаў у Арыядны агіду, але тым не менш яна са славалюбства дапамагала яму ва ўсіх яго планах. У 474 годзе Леў I памёр, прызначыўшы спадчыннікам сына Зянона і Арыядны, Льва II. Зянону было даручана рэгенцтва, і, дзякуючы інтрыгам яго цешчы, Верыны, карона была ўскладзена і на яго. Малалетні Леў пражыў толькі некалькі месяцаў пасля смерці дзеда; у яго смерці падазравалі яго бацькоў, тым больш, што Зянон абвясціў сябе імператарам.

У той час як новы імператар аддаваўся оргіям, Верына склала план узвядзення на прастол свайго брата Васіліска, і Зянон у 475 годзе вымушаны быў бегчы з Канстанцінопаля ў Ісаўрыю, пры гэтым яго пераследвалі вайскаводы Васіліска. Рэшткі арміі Зянона пацярпелі паражэнне, і ён вымушаны быў хавацца ў адным з умацаваных месцаў Ісаўрыі, разам з Арыяднай.

Васіліск, атрымаўшы ўладу, паводзіў сябе яшчэ горш за Зянона, які часткова зброяй, а часткова інтрыгамі ў 477 годзе зноў дамогся прастола. Васіліск разам з членамі сваёй сям'і быў сасланы ў Фрыгію і там неўзабаве памёр. У Імперыю з усіх бакоў урываліся варвары, але частыя змовы і ўнутраныя разлады не давалі Зянону магчымасці звярнуць супраць іх зброю. Каб пазбавіцца ад остготаў, якія пасяліліся ў Мёзіі, ён дазволіў Тэадорыху заняць Італію і пазбавіць прастола Адаакра, следствам чаго стала заснаванне тут Остгоцкага каралеўства.

У 484 годзе ў Палесціне ўспыхнула паўстанне самарыцян, узначаленае Юстам, якое было падушана толькі ў 486 годзе.

Пасля смерці Зянона Арыядна аддала сваю руку Анастасію, каранаванаму ў 491 годзе. У царкоўнай гісторыі Зянон вядомы сваім указам «Энатыкон», выдадзеным у 482 годзе.

Пры напісанні гэтага артыкула выкарыстоўваўся матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Ефрона (1890—1907).