Шыпшына
| Шыпшына | ||||||||||||||
 Rosa canina |
||||||||||||||
| Навуковая класіфікацыя | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Міжнародная навуковая назва | ||||||||||||||
|
Rosa L., 1753, nom. cons. |
||||||||||||||
| Сінонімы | ||||||||||||||
| Тыпавы від | ||||||||||||||
|
Rosa cinnamomea L., 1753, typ. cons.[3]
[syn. Rosa pendulina L., 1753], non Rosa cinnamomea L., 1759, nom. illeg. [syn. Rosa majalis Herrm., 1762][4] |
||||||||||||||
|
||||||||||||||
Шыпшына (Rosa) — род дзікарослых раслін сямейства Ружавыя. Мае мноства культурных формаў, якія разводзяцца пад назвай Ружа.
Найбольшае распаўсюджванне і гаспадарчае значэнне мае шыпшына карычная (Rosa cinnamomea L.).
Змест |
Этымалогія[правіць]
Шыпшына атрымала назву з-за вострых шыпоў, якія пакрываюць яе галіны.
Батанічнае апісанне[правіць]
Лістападны хмызняк, як правіла, вышынёй 1-5 метраў. Часам сустракаюцца невысокія дрэвападобная формы.
Лісце непарнаперыстае, з парнымі прылістнікамі (рэдка простыя і без прылістнікаў, як у Rosa persica), утрымлівае 5-7 лісточкаў.
Кветкі, як правіла, бледна-ружовыя, 4-6 см у дыяметры. Сустракаюцца формы з кветкамі, якія праяўляюць прыкметы махрыстасці. Красаванне ў еўрапейскай частцы Расіі ў маі — чэрвені.
Плод ілжывы (гіпантый), авальны або яйкападобна-шарападобны, пры выспяванні чырвонага, аранжавага, пурпурна-чырвонага колеру, са шматлікімі арэшкамі ўсярэдзіне. Афарбоўка гіпантыя абумоўлена высокім утрыманнем каратынаў. Плады спеюць у верасні-кастрычніку.
Некаторыя віды[правіць]
Пералік складзены на аснове дадзеных GRIN[5].
- Rosa abietina Gren.
- Rosa abyssinica R.Br. ex Lindl.
- Rosa acicularis Lindl.
- Rosa agrestis Savi
- Rosa albertii Regel
- Rosa amblyotis C.A.Mey.
- Rosa arkansana Porter
- Rosa arvensis Huds.
- Rosa baltica Roth
- Rosa banksiae W.T.Aiton
- Rosa banksiopsis Baker
- Rosa beggeriana Schrenk
- Rosa bella Rehder & E.H.Wilson
- Rosa blanda Aiton
- Rosa bracteata J.C.Wendl.
- Rosa brunonii Lindl.
- Rosa cabulica Boiss.
- Rosa californica Cham. & Schltdl.
- Rosa canina L. — шыпшына сабачая
- Rosa carolina L.
- Rosa caudata Baker
- Rosa cerasocarpa Rolfe
- Rosa chinensis Jacq.
- Rosa clinophylla Thory
- Rosa coriifolia Fr.
- Rosa corymbifera Borkh.
- Rosa corymbulosa Rolfe
- Rosa cymosa Tratt.
- Rosa davidii Crep.
- Rosa davurica Pall.
- Rosa doluchanovii Manden.
- Rosa dumalis Bechst.
- Rosa ecae Aitch.
- Rosa elegantula Rolfe
- Rosa elliptica Tausch
- Rosa fedtschenkoana Regel
- Rosa filipes Rehder & E.H.Wilson
- Rosa foetida Herrm.
- Rosa foliolosa Nutt. ex Torr. & A.Gray
- Rosa forrestiana Boulenger
- Rosa gallica L.
- Rosa gentiliana H.Lev. & Vaniot
- Rosa giraldii Crep.
- Rosa glauca Pourr.
- Rosa glomerata Rehder & E.H.Wilson
- Rosa graciliflora Rehder & E.H.Wilson
- Rosa gymnocarpa Nutt.
- Rosa helenae Rehder & E.H.Wilson
- Rosa hemisphaerica Herrm.
- Rosa hemsleyana Tackh.
- Rosa henryi Boulenger
- Rosa iberica Steven ex M.Bieb.
- Rosa jundzillii Besser
- Rosa kokanica (Regel) Regel ex Juz.
- Rosa laevigata Michx.
- Rosa laxa Retz.
- Rosa leschenaultiana (Thory) Wight & Arn.
- Rosa longicuspis Bertol.
- Rosa luciae Franch. & Rochebr. ex Crep.
- Rosa macrophylla Lindl.
- Rosa mairei H.Lev.
- Rosa cinnamomea Herrm. — шыпшына карычная
- Rosa manca Greene
- Rosa maracandica Bunge
- Rosa marretii H.Lev.
- Rosa marschalliana Sosn.
- Rosa maximowicziana Regel
- Rosa micrantha Borrer ex Sm.
- Rosa microcarpa Retz.
- Rosa minutifolia Engelm.
- Rosa miyoshii Focke
- Rosa mollis Sm.
- Rosa montana Chaix ex Vill.
- Rosa moschata Herrm.
- Rosa moyesii Hemsl. & E.H.Wilson
- Rosa multibracteata Hemsl. & E.H.Wilson
- Rosa multiflora Thunb.
- Rosa murielae Rehder & E.H.Wilson
- Rosa nanothamnus Boulenger
- Rosa nitidula Besser
- Rosa nutkana C.Presl
- Rosa oxyodon Boiss.
- Rosa palustris Marshall
- Rosa pendulina L.
- Rosa persetosa Rolfe
- Rosa persica Michx. ex J.F.Gmel.
- Rosa phoenicia Boiss.
- Rosa pisocarpa A.Gray
- Rosa platyacantha Schrenk
- Rosa pouzinii Tratt.
- Rosa prattii Hemsl.
- Rosa pulverulenta M.Bieb.
- Rosa roxburghii Tratt.
- Rosa rubiginosa L.
- Rosa rubus H.Lev. & Vaniot
- Rosa rugosa Thunb.
- Rosa sabini Woods
- Rosa sambucina Koidz.
- Rosa saturata Baker
- Rosa schrenkiana Crep.
- Rosa sempervirens L.
- Rosa serafinii Viv.
- Rosa sericea Lindl.
- Rosa sertata Rolfe
- Rosa setigera Michx.
- Rosa setipoda Hemsl. & E.H.Wilson
- Rosa sherardii Davies
- Rosa sicula Tratt.
- Rosa sikangensis T.T.Yu & T.C.Ku
- Rosa sinowilsonii Hemsl.
- Rosa soulieana Crep.
- Rosa spinosissima L.
- Rosa squarrosa Rau
- Rosa stellata Wooton
- Rosa suffulta Greene
- Rosa sweginzowii Koehne
- Rosa tomentosa Sm.
- Rosa turcica Rouy
- Rosa turkestanica Regel
- Rosa tuschetica Boiss.
- Rosa villosa L.
- Rosa virginiana Mill.
- Rosa webbiana Wall. ex Royle
- Rosa willmottiae Hemsl.
- Rosa woodsii Lindl.
- Rosa xanthina Lindl.
- Rosa zagrabiensis Vuk. & Heinr. Braun ex A.Kern.
Прымяненне[правіць]
З шыпшыны варылi сочыва, кiсялi, сушылi яе[6].
У народнай медыцыне плады шыпшыны выкарыстоўвалі пры прастудзе, малакроўi, рэўматызме, гiпертанii, а таксама як супрацьзапаленчы, мачагонны i жаўцягонны сродак[6]. Адвар каранёў шыпшыны дапамагае пры паралічы і захворванні ног[7].
Шыпшына ў культуры[правіць]
У народнай культуры шыпшына сiмвалiзавала мужчынскае цела i маладосць[6]. У беларускім фальклоры шыпшына іншы раз сімвалізавала боль, пакуты, варожасць.[7]. Напрыклад, такой сімволікай карыстаюцца ў сваіх вершах Уладзімір Мікалаевіч Дубоўка[8] і Ніна Аксёнчык[9].
Бог кахання Палель, сын багіні Лады, насіў вянок, у якi былi ўплецены ружовыя кветкi шыпшыны[6]. Святую Арыну, якая ўшаноўваецца ў народным календары 1 кастрычніка звалi Арынай-шыпшыннiцай, таму што ў гэты час паўсюдна збiралi плады шыпшыны, каб нарыхтоўваць на зiму[6].
Сінонімы[правіць]
Зноскі
- ↑ Выкарыстоўваецца таксама назва Пакрытанасенныя.
- ↑ Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Двухдольныя».
- ↑ Barrie F. R. Report of the General Committee: 9 (англ.) // Taxon. — International Association for Plant Taxonomy, 2006. — Vol. 55 (3). — P. 795—800. — ISSN 0040-0262.
- ↑ Hanelt, P. Mansfeld's Encyclopedia of Agricultural and Horticultural Crops — Springer, 2001. — P. 447. — ISBN 3-540-41017-1.
- ↑ Гл. #Спасылкі
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Шыпшына
- ↑ 7,0 7,1 Непрыступная шыпшына
- ↑ О Беларусь, мая шыпшына
- ↑ Шыпшына
Спасылкі[правіць]
Шыпшына: інфармацыя на сайце GRIN Шыпшына: інфармацыя на сайце «Энцыклапедыя жыцця» (EOL)
 |
Гэта пачатак артыкула па біялогіі. Вы можаце дапамагчы праекту, выправіўшы і дапоўніўшы яго. |
