Эвалюцыя
Эвалюцыя (лац.: ēvolūtiō) — працэс неантагенетычнага развіцця, аднаўзроўневай якаснай трансфармацыі, працэс структурнай змены чагосьці ад аднаго стану да іншага. Эвалюцыя (у процівагу рэвалюцыі) — працэс развіцця, які складаецца з паступовых колькасных змяненняў, без рэзкіх скачкоў.
Біялагічная эвалюцыя — незваротнае і накіраванае гістарычнае развіццё жывой прыроды, якое суправаджаецца змяненнем генетычнага складу папуляцый, фарміраваннем адаптацыі, утварэннем і выміраннем відаў, пераўтварэннем экасістэм і біясферы ў цэлым. Біялагічная эвалюцыя вывучаецца эвалюцыйнай біялогіяй.
Існуе некалькі эвалюцыйных тэорый, агульным для якіх з'яўляецца сцвярджэнне, што цяпер жывуць формы жыцця з'яўляюцца нашчадкамі іншых формаў жыцця, што існавалі раней. Эвалюцыйныя тэорыі адрозніваюцца тлумачэннем механізмаў эвалюцыі. У дадзены момант найбольш распаўсюджанай з'яўляецца Сінтэтычная тэорыя эвалюцыі, якая з'яўляецца развіццём тэорыі Дарвіна.
| Эвалюцыйная біялогія | |
|---|---|
| Працэсы біялагічнай эвалюцыі | Адаптацыя • Прэадаптацыя • Экзаптацыя • Абаптацыя • Відаўтварэнне • Мікраэвалюцыя • Макраэвалюцыя |
| Механізмы папуляцыйнай генетыкі | Дрэйф генаў • Спадчынная зменлівасць • Мадзіфікацыйная зменлівасць • Мутагенез • Спадчыннасць • Адбор (Натуральны, Штучны , Групавы, Палавы, Кін) • Паток генаў • Эфект бутэлечнага рыльца • Гарызантальны перанос генаў |
| Узнікненне жыцця | Хімічная эвалюцыя • Гіпотэза свету РНК |
| Гісторыя эвалюцыйнага вучэння | Жафруізм • Бракізм • Дарвінізм • Ламаркізм • Пангенезіс • Артагенез • Аўтагенез • Намагенез • Сальтацыянізм • Катастрафізм • Неакатастрафізм |
| Сучасныя канцэпцыі | Сінтэтычная тэорыя эвалюцыі • Тэорыя перарывістай раўнавагі • Нейтральная тэорыя малекулярнай эвалюцыі • Доказы эвалюцыі |
| Эвалюцыя (Агульная храналогія) | грыбоў • земнаводных • кітападобных • каня • млекакормячых • птушак • раслін • рэптылій • рыб • чалавека • членістаногіх |
