Эндзі Уорхал

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Эндзі Уорхал
Andy Warhol
Andy Warhol 1977.jpg
Эндзі Уорхал, 1977 год
Дата нараджэння: 6 жніўня 1928
Месца нараджэння: Пітсбург, Пенсільванія, ЗША
Дата смерці: 22 лютага 1987(1987-02-22) (58 гадоў)
Месца смерці: Нью-Ёрк, ЗША
Лагатып ВікіСховішча Эндзі Уорхал на Вікісховішчы

Э́ндзі Уо́рхал (англ.: Andy Warhol; сапраўднае імя — Андрэй Варгола, славацк.: Andrej Varhola, англ.: Andrew Warhola; 6 жніўня 1928 года ў Пітсбургу, ЗША, пам. 22 лютага 1987 года ў Нью-Ёрку, ЗША) — выбітнейшы прадстаўнік поп-арту і сучаснай культуры ўвогуле. Эндзі Уорхал вядомы дзякуючы серыі кампазіцый з вялікім каларыстычным кантрастам, для стварэння якіх выкарыстоўваў тэхніку трафарэтнага друку. Праз гэты метад былі створаны кампазіцыі звычайнага амерыканскага халадзільніка, бляшанкі колы ці таматнага супу Campbell, звычайных прадметаў, напр. бананаў, сурвэтак і г.д. Трафарэтны друк дапамог стварыць Уорхалу партрэты вядомых людзей, такіх як: Мэрылін Манро, Элвіса Прэслі, Жаклін Кенэдзі, Марлана Бранда, Элізабет Тэйлар, таксама стварыў Мао Цзэдуна і Леніна. Эндзі Уорхал асэнсоўваў усё што маляваў беспрадметна, без лішніх эмоцый. Таматны суп і доларавая банкнота мелі для яго аднолькавую вартасць з людзьмі якіх ён маляваў.

Уорхал быў прадметам шматлікіх рэтраспектыўных выставак, кніг, мастацкіх і дакументальных фільмаў. Ён прыдумаў шырока выкарыстальны выраз «15 хвілінная слава». Многія з яго твораў з'яўляюцца калекцыйнымі і вельмі каштоўнымі. Самы высокі кошт, які быў заплачаны за карціну Уорхала, складае 100 млн долараў, гэта было палатно пад назвай «Восем Элвісаў», створанае ў 1963 годзе. Гэтая купля была ўзгадана ў 2009 годзе ў артыкуле часопіса The Economist, які апісаў Уорхала як «лідара на рынку мастацтва»[1]. Працы Уорхала ўваходзяць у спіс самых дарагіх карцін, якія былі калі-небудзь прададзены.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Эндру Уорхал нарадзіўся 6 жніўня 1928 года ў Пітсбургу з імем Андрэй Варгола. Яго бацькі, Андрый Варгола і Улія Юстына Завацка (фамілію Варгола змянілі на англійскі варыянт Уорхал пасля пераезду ў ЗША), былі эмігрантамі са Славакіі, якая ў той час уваходзіла ў склад Аўстра-Венгрыі. Яны паходзілі з русінскіх грэка-каталікоў з вёскі Мікоя на поўначы Славакіі. У Славакіі бацька працаваў на вугальнай шахце ў наваколлі Медзілаборцэ.

У маладосці Эндзі захварэў харэяй, якая, хутчэй за ўсё, была вынікам ускладнення шкарлятыны. Гэта хвароба на ўсё жыццё змяніла знешні выгляд Уорхала.

Творчыя здольнасці, якія выявіліся яшчэ ў маладосці, дазволілі Уорхалу скіраваць сваю адукацыю на мастацтва. Ён паступіў на факультэт камерцыйнага мастацтва Універсітэту Карнэгі Мелан у Пітсбургу. У 1949 годзе ён пераехаў у Нью-Ёрк, дзе пачаў кар'еру ілюстратара часопісаў і стваральніка рэкламы ў Міжнародным Мастацкім Цэнтры. У 1950-я гады, творчасць Уорхала яшчэ не набыла сваю адметнасць. У гэты час Уорхал атрымаў вядомасць дзякуючы сваім эксцэнтрычным чарнільным малюнкам абутку, выкананым у вольным стылі з намеранымі плямамі.

У 1960-х гг. Эндзі Уорхал вынайшаў тэхніку трафарэтнага друку. У 1962 годзе Уорхал стварыў сенсацыйную серыю карцін, на якіх былі адлюстраваны, часта ў яркіх фарбах бляшанкі кока-колы і кансерваў, у тым ліку вядомыя выявы банак таматнага супу Campbell, якія прынеслі яму папулярнасць. Ён шукаў спосабы не толькі стварэння мастацкіх твораў з дапамогай прадуктаў масавай культуры, але і жадаў, перад усім, ствараць масавае мастацтва. Яго творы выявілі пустату і бязлікасць заходняй масавай культуры заснаванай на спажыванні. Хутка ён стварыў яшчэ больш яскравыя творы — выкананыя ў эксцэнтрычным стылі — выявы вядомых людзей таго часу: Мэрылін Манро, Элвіса Прэслі, Маа Цзэ Дуна. Скандальная рэпутацыя Уорхала спрыяла вядомасці прац гэтай серыі. У наш час яе кошт дасягае дзясяткі мільёнаў долараў.

У другой палове 1960-х гг. Уорхал зацікавіўся кіно. Яго фільмы, створаныя разам з Полам Морысі сталі першымі прадвеснікамі сексуальнай рэвалюцыі. Разам з гэтым Уорхал стварае першую альтэрнатыўную рок-групу «The Velvet Underground». Таксама ён стаў дызайнерам абкладак для некалькіх папулярных альбомаў, напрыклад «Sticky Fingers» гурта The Rolling Stones.

Вакол мастака склалася асаблівая субкультура моладзі, адна з удзельніц якой, феміністка Валеры Саланас у 1968 годзе выстраліла ў «настаўніка», цяжка яго параніўшы. Нягледзячы на тое, што яго жыццё атрымалася ўратаваць, Уорхал застаўся інвалідам і ў 1987 годзе памёр ад наступстваў гэтага ранення. Ён быў пахаваны ў Пітсбургу, у грэка-каталіцкай царкве Св. Духу.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Мастацтва[правіць | правіць зыходнік]

Карціна выкананая метадам трафарэтнага дкуку.

Да пачатку 1960-х гадоў Уорхал стаў вельмі паспяховым камерцыйным ілюстратарам. Яго падрабязныя і элегантныя малюнкі для абутку былі асабліва папулярнымі. Яны складаліся ў асноўным з выяваў зробленых трафарэтным друкам, тэхнікай якой ён карыстаўся ў многіх сваіх ранніх працах. Хоць многія мастакі таго перыяду працавалі ў камерцыйным мастацтве, аднак не былі гэтак жа папулярны. Уорхал быў настолькі паспяховым, што здавалася, што ён станне сур'ёзным мастаком.

Поп-арт быў эксперыментальнай формай мастацтва, якое толькі пачало набіраць абароты, адным з піянераў гэтага руху быў Рой Ліхтэнштэйн. Але Уорхал быў вядомы як «бацька поп-арту», артыстам які звярнуўся да гэтага новага стылю, дзе папулярныя прадметы жыцця могуць быць часткай палітры мастака. Яго раннія працы складаліся са здымкаў з мультфільмаў і рэкламы, дапрацаванымі фарбавым роспісам. Даволі вядомай працай Эндзі стала кампазіцыя Мерылін Манро, секс-сімвалу ЗША на той час, у незвычайнай апрацоўцы, што прынесла велізарны поспех аўтару.

Кіно[правіць | правіць зыходнік]

Уорхал працаваў у шырокім спектры медыя-жывапісу, фатаграфіі, графікі і скульптуры. Акрамя таго, ён быў вельмі пладавітым кінарэжысёрам. Паміж 1963 і 1968 гадамі, ён вырабіў больш за 60 фільмаў, а таксама каля 500 кароткіх чорна-белых кінапробаў[2]. Адзін з яго самых вядомых фільмаў, «Сон», паказвае шасцігадзінавы сон паэта Джона Гіёрна. 35-хвілінны фільм «Мінет» з'яўляецца бесперапынным здымкам ДэВерэна Букуолтэра, які атрымоўвае задавальненне нібыта ад аральнага сексу, аднак камера ніколі не нахіляецца ўніз, каб убачыць гэта. Іншая праца, «Імперыя» (1964), складаецца з кадраў васьмігадзінага назірання за Эмпайр-Стэйт Білдынг у Нью-Ёрку ў прыцемках.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Schaffner, Ingrid The Essential Andy Warhol — New York City: Harry N. Abrams, 1999. — ISBN 0-8109-5806-6.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons

Шаблон:Эндзі Уорхал

Шаблон:Поп-арт