Юрый Карлавіч Алеша

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Юрый Карлавіч Алеша
Юрый Карлавіч Алеша
Olesha y1958.jpg
Алеша ў 1958
Псеўданімы:

Зубіла

Дата нараджэння:

19 лютага (3 сакавіка) 1899

Месца нараджэння:

Елізатград(Кіраваград), Расійская імперыя

Дата смерці:

10 мая 1960

Месца смерці:

Масква, РФССР

Грамадзянства:

Расійская імперыя, СССР

Род дзейнасці:

празаік, паэт, драматург, сатырык

Дэбют:

«Тры таўстуна» (руск.: Три толстяка)

Юрый Карлавіч Алеша (19 лютага (3 сакавіка) 1899, Елізаветград, цяпер Кіраваград — 10 мая 1960, Масква; Псеўданімы: Зубіла) — рускі савецкі пісьменнік-празаік, паэт, драматург, сатырык.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў збяднелай беларускай шляхецкай сям'і. Род Алешаў выводзіцца ад баярына Аляксандра (Алешы) Пятровіча, які атрымаў у 1508 годзе ад Фёдара Іванавіча Яраславіча-Пінскага, князя давыд-гарадзецкага, сяло Беражное (цяпер у Столінскім раёне). Сялом Беражным род Алешаў валодаў на працягу чатырох стагоддзяў. Прозвішча атрымалі ад памяншальнага імя заснавальніка роду — Алешы (Аляксандра) Пятровіча. Аляксандр (Алеша) быў жанаты з Аленай Макасей. Ад гэтага шлюбу нарадзіўся сын Хведар, будучы сакратар каралеўскі Казіміра Ялегончыка. Хведар быў жанаты з Ганнай Астражэўскай, іх сынам быў Пятро, легенда роду Алешаў. Першыя Алешы вызнавалі праваслаўе, потым прадстаўнікі роду перайшлі ва ўніяцтва, а затым у каталіцтва.

Бацька пісьменніка — акцызны служачы, дамашняй мовай у сям'і была польская. Некаторы час сям'я жыла ў Гродна, дзе бацька працаваў кіраўніком гасцініцы. У 1902 годзе сям'я пераехала ў Адэсу. Тут Юры паступіў у Рышальеўскую гімназію; яшчэ ў гады вучобы пачаў пісаць вершы. Верш «Кларымонда» (1915) быў апублікаваны ў газеце «Паўднёвы веснік». Скончыў гімназію (1917) і паступіў у Адэскі ўніверсітэт, два гады вывучаў юрыспрудэнцыю. Вядома, што Юрый Алеша добра гуляў у футбол на пазіцыі паўабаронцы, выступаў у адной дружыне з вядомым футбалістам зборнай Расіі Рыгорам Багемскім. У Адэсе ён разам з маладымі літаратарамі Валянцінам Катаевым, Эдуардам Багрыцкім і Іллёй Ільфам стварыў таварыства «Калектыў паэтаў». У гады Грамадзянскай вайны Алеша заставаўся ў Адэсе, у 1921 годзе пераехаў па запрашэнні У. Нарбута на працу ў Харкаў. Працаваў журналістам і друкаваў вершы ў газетах. У 1922 годзе бацькі Алешы эмігравалі ў Польшчу, аднак Юрый застаўся ў СССР.

У 1922 годзе Алеша пераехаў у Маскву, пісаў фельетоны і артыкулы, падпісваў іх псеўданімам Зубіла. У 1924 годзе Алеша напісаў свой першы вялікі празаічны твор — раман-казку «Тры таўстуна» (руск.: Три толстяка), пасля аўтар стварыў аднайменную п'есу, якая мела вялікі поспех на сцэне. У 1927 годзе ў часопісе «Чырвоная навіна» быў апублікаваны раман «Зайздрасць», адзін з лепшых твораў савецкай літаратуры пра месца інтэлігенцыі ў парэвалюцыйнай Расіі. У 1929 годзе аўтар напісаў па гэтым рамане п'есу «Змова пачуццяў» (руск.: Заговор чувств), па матывах якой быў зняты фільм «Cтрогі юнак».

Сітуацыя ў краіне і культуры ў часы сталінскага рэжыму аказвала на Алешу прыкметнае прыгнятальнае ўздзеянне. У 1930-х шматлікія сябры і знаёмыя пісьменніка былі рэпрэсаваны, галоўныя творы самога Алешы з 1936 году не друкаваліся і не ўпаміналіся афіцыйна. Алеша распавёў пра сябе ў сваёй апошняй аўтабіяграфічнай кнізе «Ні дня без радка» (апублікавана ў 1961 годзе, пасля смерці пісьменніка).

Пахаваны на Навадзявочых могілках.

Сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Бабуля — Мальвіна Францаўна Гярловіч; маці — Вольга Уладзіславаўна Алеша (пам. 1963); бацька — Карл Антонавіч Алеша (пам. 194?); сястра — Ванда Карлаўна Алеша (1897—1919); жонка — Вольга Густаваўна Суок (1899—1978).

Творы[правіць | правіць зыходнік]

  • «Гульня ў плаху» (аднаактовая драма, 1921)
  • «Вершы» (зборнік, 1924)
  • «Тры таўстуна» (1924)
  • «Салют» (зборнік вершаў, 1927)
  • «Зайздрасць» (1927)
  • «Змова пачуццяў» (п'еса па матывах «Зайздрасці», 1929)
  • «Вішнёвая костачка» (зборнік апавяданняў, 1931)
  • «Спіс дабрадзействаў» (п'еса, 1931)
  • «Ні дня без радка» (1965, пасмяротная публ.)