1984, раман

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Літаратурны твор
1984
Nineteen Eighty-Four

1984 first.jpg

Жанр:

раман-антыўтопія

Аўтар:

Джордж Оруэл

Мова арыгінала:

англійская

Год напісання:

1949

Публікацыя:

1949

Асобнае выданне:

8 чэрвеня 1949

Выдавецтва:

Secker and Warburg

1984 (англ.: “Nineteen Eighty-Four”) — класічны раман у жанры антыўтопіі англійскага пісьменніка Джорджа Оруэла.

У 2009 годзе газета The Times назвала раман «1984» лепшай кнігай, апублікаванай за апошнія 60 гадоў.[1]

Назва рамана, яго тэрміналогія сёння ўжываюцца для пазначэння грамадскага ўкладу, які нагадвае апісаны ў «1984» таталітарны рэжым. Неаднаразова станавіўся як ахвярай цэнзуры ў сацыялістычных краінах і ў Заходняй Еўропе.

Раман быў напісаны ў 19471948 гадах і ўпершыню апублікаваны 8 чэрвеня 1949 года. У 1956 і 1984 былі зняты аднайменныя фільмы.

Дзеянне рамана адбываецца ў 1984 годзе ў Лондане, які належыць Ваенна-паветранай Зоне № 1 (былой Вялікабрытаніі), якая ў сваю чаргу з'яўляецца правінцыяй таталітарнай дзяржавы Акіянія, што займае трэцюю частку зямнога шара і ўключае Паўночную і Паўднёвую Амерыку, Вялікабрытанію, Паўднёвую Афрыку, Аўстралію і ўласна Акіянію. Акіянія знаходзіцца ў стане вайны з дзвюма іншымі таталітарнымі дзяржавамі — Еўразіяй і Усходазіяй. Еўразія ўяўляе сабою дзяржаву, якое ўключыла ў свой склад усю мацерыковую Еўропу і Турцыю, а Усходазія з'яўляецца аб'яднаннем Кітая, Індыі і Японіі.

Назва[правіць | правіць зыходнік]

Арыгінальная назва рамана, над якім Оруэл працаваў на працягу 1940-х гадоў, гучала як «Апошні чалавек у Еўропе» (англ.: «The Last Man in Europe»). Вядома, што выдавецтва настойвала на змене назвы для падвышэння цікавасці патэнцыйных чытачоў. Прычыны, па якіх аўтар спыніўся на назве «1984», невядомы.

Найболей распаўсюджаным з'яўляецца меркаванне, што год дзеяння рамана атрымаўся простай перастаноўкай апошніх дзвюх лічбаў 1948 — года напісання рамана.

Аднак «1984» таксама можа быць алюзіяй на стогадовы юбілей Фабіянскага грамадства — першай значнай сацыялістычнай арганізацыі ў Англіі, заснаванай у 1884 годзе. Акрамя таго, назва рамана можа быць спасылкай на шэраг твораў, дзеянне якіх разгортваецца ў тым жа годзе.

Свет 1984[правіць | правіць зыходнік]

Палітычная геаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Дзеянне рамана адбываецца ў 1984 году ў Лондане, які належыць Ваенна-паветранай Зоне № 1 (Узлётнай паласы 1) (англ.: Airstrip One; былой Вялікабрытаніі), якая, у сваю чаргу, з'яўляецца правінцыяй таталітарнай дзяржавы Акіянія. Акіянія знаходзіцца ў стане перманентнай вайны з дзвюма іншымі таталітарнымі звышдзяржавамі — Еўразіяй і Усходазіяй. Такім чынам, Зямля ў свеце Оруэла падзелена паміж трыма магутнейшымі аб'яднаннямі, якія трансфармаваліся ў цэнтралізаваныя таталітарныя імперыі:

Паўночная Афрыка, Сярэдні Ўсход, Паўднёвая Індыя і Паўднёва-усходняя Азія з'яўляюцца «нічыйнай зямлёй» (спрэчнымі тэрыторыямі), за якую вядзецца барацьба паміж трыма звышдзяржавамі. Гэтыя рэгіёны з'яўляюцца ідэальным плацдармам для сутычак узброеных сіл Акіяніі, Еўразіі і Усходазіі, а таксама крыніцай рабоў для іх запатрабаванняў.

Грамадства[правіць | правіць зыходнік]

Акіянія — дзяржава з жорсткім таталітарным ладам. Жыхары пазбаўлены грамадзянскіх правоў і індывідуальнасці. У партыйным грамадстве апроч культу асобы Вялікага Брата і беспярэчнага падначалення ўладам, усё абавязаны прытрымлівацца пурытанскіх поглядаў і ўсім маладым людзям рэкамендуюць уваходзіць у так званы Моладзевы Антыпалавой Саюз, дзе ім выклікаецца агіда да палавых сувязяў і каханні. Каханне з'яўляецца злачынствам, а шлюбы складаюцца вылучна ў рэпрадуктыўных мэтах.

Піраміда ўлады Акіяніі. Зверху - Вялікі Брат, у сярэдзіне - Партыя, пролы - унізе.

У Акіяніі дзейнічае цвёрдая сацыяльная іерархія. Уладным органам з'яўляецца Партыя (каля 2% насельніцтва), якая падзяляецца на Вонкавую і Ўнутраную. Вышэйшай грамадскай кастай з'яўляецца Ўнутраная Партыя, у якую ўваходзяць вышэйшыя чыны міністэрстваў і астатняе вышэйшае кіраўніцтва Акіяніі. У руках Унутранай Партыі знаходзіцца ўся ўлада і багацці Акіяніі. Сярэдняй кастай з'яўляецца Вонкавая Партыя, у якую ўваходзілі незлічоныя наменклатурныя працаўнікі Партыі. Члены Вонкавай Партыі жывуць у галечы і ўвесь час знаходзяцца пад назіраннем Паліцыі Думак.

Члены Партыі абавязаны аддаваць сваіх дзяцей у скаўты, ваенна-палітычную моладзевую арганізацыю, дзе дзецям навязваецца любоў да Партыі і Вялікага Брата. Таксама з дзяцей трэніруюць будучых салдатаў, інфарматараў і працаўнікоў Паліцыі Думак, вучаць сачыць за бацькамі.

Ніжэйшай кастай з'яўляецца беспартыйны пралетарыят (на новамове — пролы), які як і Вонкавая партыя жыве ў нястачы.

Пролы складаюць каля 85% усяго насельніцтва Акіяніі і з'яўляюцца асноўнай крыніцай прыбыткаў.

Вялікі Брат[правіць | правіць зыходнік]

Вялікі Брат (англ.: Big Brother — намінальны кіраўнік Акіяніі, па легендзе, рэвалюцыянер, які прывёў да вызвалення працаўнікоў і ўсталяванню «англійскага сацыялізму».

«І на кожным паверсе з плаката, прычэпленага да сцяны насупраць ліфта, у яго пільна ўзіраўся той самы вялізны твар. Ён нібы пасвіў позіркам кожнага, хто ішоў па сходах. Пад партрэтам стаяў надпіс: «ВЯЛІКІ БРАТ ГЛЯДЗІЦЬ НА ЦЯБЕ».

Ці існуе Вялікі Брат як асоба ці ён з'яўляецца толькі выявай, створаным прапагандай, невядома. Галоўны герой, Уінстан, пытае свайго ката: «Існуе ён у тым сэнсе, у якім існую я?», і атрымлівае адказ: «Вы не існуяце». Зрэшты, гэта ці наўрад мае значэнне, Вялікі Брат існуе і несмяротны як увасабленне партыі.

Пасля выпуску рамана «Вялікі Брат» стала намінальным імем для дзяржавы ці іншай падобнай арганізацыі, якая імкнецца ўсталяваць сачэнне ці кантроль над народам.

У гутарковай англійскай мове «вялікі брат» (big brother) можа таксама азначаць «старэйшы брат», і ў кнізе, відавочна, маецца на ўвазе і гэты сэнс.

У 1998 годзе была заснавана «Прэмія Вялікага Брата» за самае вялікае парушэнне волі грамадзян дзяржавай ці кампаніяй.

Тэлегляд[правіць | правіць зыходнік]

Тэлегляд — прылада, якое сумяшчае ў сабе тэлевізар з адзіным каналам і відэакамеру, якую нельга выключыць. У кожным памяшканні, дзе бывалі члены партыі, знаходзіўся асобны тэлекран, праз які кругласутачна перадаваліся перадачы і праводзілася сачэнне за людзьмі. Тэлекраны практычна цалкам адсутнічалі ў дамах пролаў (беспартыйных), а ў дамах членаў Унутранай Партыі, хоць і меліся ў абавязковым парадку, але, магчыма, былі забяспечаны выключальнікам, якім можна было карыстацца на перыяд не больш за паўгадзіну ў дзень.

Экранізацыі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі