Libellus de medicinalibus indorum herbis

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Старонка кодэкса. Намаляваны расліны tlahçolteoçacatl, tlayapaloni, axocotl і chicomacatl

Libellus de medicinalibus indorum herbis (лац. «Кніжачка аб індзейскіх лекавых раслінах») — ацтэкскі траўнік, які змяшчае малюнкі і апісанні лекавых раслін, якія выкарыстоўваліся ў дакалумбавай Мексіцы. З'яўляецца перакладам на лацінскую мову арыгінальнага кодэкса Марціна дэ ля Круса, пераклад быў выкананы ў 1552 г. Хуанам Бадзіяна — абодва яны былі выпускнікамі калегіума Санта-Крус дэ Тлатэлалька. Арыгінал на наўатль не захаваўся.

Назвы[правіць | правіць зыходнік]

Апроч сваёй лацінскай назвы, рукапіс вядомы пад імем перакладчыка, а таксама як Кодэкс Крус-Бадзіяна. У літаратуры рукапіс згадваецца так жа як Кодэкс Барберыні, паводле імя аднаго з яе ўладальнікаў XVII ст. — кардынала Франчэска Барберыні (1597—1679).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Зёлкі быў складзены і пераведзены па замове дона Франсіска дэ Мендоса — сына першага губернатара Новай Іспаніі. Мендоса накіраваў рукапіс ў Іспанію, дзе яна захоўвалася ў каралеўскай бібліятэцы. Мяркуецца, у пачатку XVII ст. рукапіс апынулася ва ўладанні Дыега дэ Картавіла-і-Санабрыя — лекара караля Філіпа IV. Далей рукапіс апынулася ў зборы кардынала Барберыні, магчыма, абмінуўшы некалькіх пасярэднікаў. У 1902 г. збор Барберыні ўвайшоў у склад ватыканскай бібліятэкі. У 1990 г. Папа Ян Павел II вярнуў рукапіс у Мексіку, дзе ён захоўваецца ў зборы Нацыянальнага інстытута гісторыі і антрапалогіі ў Мехіка.

У XVII ст. сакратар кардынала Барберыні — Касьяна даль Поца (1588—1657) зняў з рукапісу копію, якая разам з яго бібліятэкай была падорана Папе Кліменту XI. Яго пляменнік прадаў рукапіс каралю Вялікабрытаніі Георгу III, цяпер гэтая копія захоўваецца ў Каралеўскай бібліятэцы ў Віндзары.

Яшчэ адна копія была зробленая Франчэска дэ Стэлучы, членам Акадэміі рысеглазых, але цяпер яна страчана.

У XX ст. кодэкс Крус-Бадзіяна карыстаецца вялікай папулярнасцю: двойчы выдаваўся ў іспанскім перакладзе (1952, 1964) і тройчы — у англійскім (1939, 1940, 2000).

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Byland, Bruce (2000). «Introduction to the Dover Edition». An Aztec Herbal: The Classic Codex of 1552. Mineola, New York: Dover.
  • Garritz Ruiz, Andoni y Chamizo, José Antonio (1997). Del tequesquite al ADN. Algunas facetas de la química en México. México, Distrito Federal. ISBN 968-l6-5232-0.