Ł

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Ł
L with stroke.svg
Лацінскі алфавіт
A B C D E F G
H I J K L M N
O P Q R S T U
V W X Y Z
Дадатковыя
і варыянтныя знакі
À Á Â Ã Ä Å Æ
Ā Ă Ą Ç Ć Ĉ Ċ
Č Ð,ð Ď,ď Đ,đ È É Ê
Ë Ē Ė Ę Ě Ə Ĝ
Ğ Ġ Ģ Ƣ Ĥ Ħ Ì
Í Î Ï Ī Į İ,i I,ı
IJ Ĵ Ķ Ĺ Ļ Ľ Ł
Ñ Ń Ņ Ň Ò Ó Ô
Õ Ö Ø Ő Œ Ơ Ŕ
Ř ß ſ Ś Ŝ Ş Š
Þ Ţ Ť Ù Ú Û Ü
Ū Ŭ Ů Ű Ų Ư Ŵ
Ý Ŷ Ÿ Ź Ż Ž Ƶ

Ł, ł — літара лацінскага алфавіта, што выкарыстоўваецца ў польскай, кашубскай, лужыцкіх мовах, у беларускай лацінцы, а з неславянскіх моў — у венецыянскай, вілямовіцкай мове, у мовах наваха, інупіяк, дэнэ сулінэ, догрыб.

У славянскіх мовах Ł пазначае гук, што ўзыходзіць да агульнаславянскага непалаталізаванага [l].

Упершыню пазначэнне цвёрдага і мяккага польскіх гукаў [l]/[l'] рознымі літарамі сустракаецца ў арфаграфічным трактаце Якуба Пакашовіца, напісаным каля 1440 года (захаваўся ў спісах 14601470-х): для мяккага гуку ён прапанаваў літару ў выглядзе рукапіснага , а для цвёрдага — l з рыскай, што йдзе налева дагары (нешта падобнае да Ч); зрэшты, прыкладаў ужывання такое арфаграфіі не захавалася.

Пазначаць мяккі гук літарай L, а цвёрды — перакрэсленай Ł упершыню прапанаваў Станіслаў Забароўскі, які ў 15141515 надрукаваў у Кракаве кнігу «Orthographia seu modus recte scribendi et legendi Polonicum idioma quam ultissimus»; ён жа лічыцца «бацькам» польскае літары Ż, астатнія ж прапанаваныя ім напісанні не прыжыліся, хоць сама ідэя выкарыстання для польскага пісьменства дыякрытычных знакаў замест змены формы ўласна літар таксама належыць яму. Першапачаткова Ł абазначала велярызаваны (цвёрды) гук [ɫ][1], і такое вымаўленне захавалася і ў цяперашні час на ўсходзе Польшчы[2] і ў мове польскай меншасці ў Літве, Беларусі, Украіне. Вымаўленне гэтага гуку падобнае да вымаўлення беларускага цвёрдага Л. Да сярэдзіны XX ст. вымаўленне цвёрдага Ł з'яўлялася абавязковым для работнікаў радыё і тэлебачання, а таксама ў сцэнічнай мове, з-за чаго атрымала назву «ł aktorskie». У сучаснасці ж польскае Ł пераважна пазначае гук /w/, блізкі да беларускага Ў або англійскага W[3]. Гэтак ładny («прыгожы, ладны») вымаўляецца як /ˈўадны/, słowo («слова») — /ˈсўова/, і ciało («цела») — /ˈч'аўа/. Разам з тым, старое вымаўленне літары Ł (як беларускага [л]) у Польшчы з'яўляецца цалкам зразумелым, але ў большасці рэгіёнаў лічыцца штучным.

Пры пісьме ад рукі перакрэсліванне літары Ł/ł замяняецца тыльдай над літарай.

У беларускай лацінцы літара Ł замяняе звычайную кірылічную Л.

У мове наваха Ł выкарыстоўваецца для пазначэння безгалосага альвеалярнага латэральнага фрыкатыўнага гуку [ɬ], падобнага да гуку валійскай мовы, які пазначаецца Ll.

У венецыянскай Ł пазначае слабое (якое пераходзіць у [e] і нават цалкам выпадае ў вымаўленні) інтэрвакальнае [l]. Напрыклад, "la gondoła " можа вымаўляцца як «la gondola», «la gòndoa» ці «la gòndoea».

Літару Ł ужываюць таксама для запісу некаторых скандынаўскіх дыялектаў.

Камп'ютарны ўжытак[правіць | правіць зыходнік]

Паводле Юнікода, ł адпавядае U+0142, Ł — U+0141. У сістэме LaTeX уводзіцца камандай \l.

Зноскі

  1. Joseph Andrew Teslar & Jadwiga Teslar, A New Polish Grammar 8th Edition, Revised. Edinburgh: Oliver & Boyd, Ltd. (1962)
  2. Oscar E. Swan, First Year Polish 2nd Edition, Revised and Expanded. Columbus: Slavica Publishers (1983)
  3. B. W. Mazur, Colloquial Polish. London: Routledge (1983)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Wiesław Wydra, Wojciech Ryszard Rzepka, Chrestomatia staropolska: Teksty do roku 1543. Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk — Łódź: Zakład narodowy im. Ossolińskich, 1984, стар. 298—300 і 315—317, здымак 38.


Лацінскі алфавіт
Aa  Bb  Cc  Dd  Ee  Ff  Gg  Hh  Ii  Jj  Kk  Ll  Mm  Nn  Oo  Pp  Qq  Rr  Ss  Tt  Uu  Vv  Ww  Xx  Yy  Zz 

Дыякрытычныя літары

ÁáÀàĂăẮắẰằẴẵẲẳÂâẤấẦầẪẫẨẩǍǎÅåǺǻÄäǞǟÃãȦȧǠǡĄąĀāẢảȀȁȂȃẠạẶặẬậḀḁȺⱫḂḃḄḅḆḇɃƀƁɓƂƃĆćĈĉČčĊċÇçḈḉȻȼƇƈɕĎďḊḋḐḑḌḍḒḓḎḏĐđƉɖƊɗƋƌȡÉéÈèĔĕÊêẾếỀềỄễỂểĚěËëẼẽĖėȨȩḜḝĘę • ĒēḖḗḔḕẺẻȄȅȆȇẸẹỆệḘḙḚḛɆɇḞḟƑƒǴǵ

ĞğĜĝǦǧĠġĢģḠḡǤǥƓɠĤĥȞȟḦḧḢḣḨḩḤḥḪḫH̱ẖĦħⱧⱨÍíÌìĬĭÎîǏǐÏïḮḯĨĩİiĮįĪīỈỉȈȉȊȋỊịḬḭƗɨĴĵJ̌ǰȷɈɉʝɟʄḰḱǨǩĶķḲḳḴḵƘƙⱩⱪĹ弾ĻļḶḷḸḹḼḽḺḻŁłĿŀȽƚⱠⱡⱢɫɬɭȴḾḿṀṁṂṃɱŃńǸǹŇňÑñṄṅŅņṆṇṊṋṈṉƝɲȠƞɳȵÓó • ÒòŎŏÔôỐốỒồỖỗỔổǑǒÖöȪȫŐőÕõṌṍṎṏȬȭȮȯȰȱØøǾǿǪǫǬǭŌōṒṓṐṑỎỏȌȍȎȏƠơỚớỜờỠỡỞởỢợỌọỘộƟɵṔṕṖṗⱣᵽƤƥʠɊɋŔŕŘřṘṙŖŗȐȑȒȓṚṛṜṝṞṟɌɍɼⱤɽɾŚśṤṥŜŝŠšṦṧṠṡẛŞşṢṣṨṩȘșʂȿS̩s̩ŤťTẗṪṫŢţṬṭȚțṰṱṮṯŦŧȾⱬƫƬƭƮʈȶÚúÙùŬŭÛûǓǔŮůÜüǗǘǛǜǙǚǕǖŰűŨũṸṹŲųŪūṺṻỦủȔȕȖȗƯưỨứỪừỮữỬửỰựỤụṲṳṶṷṴṵɄʉṼṽṾṿƲʋẂẃẀẁŴŵWẘẄẅẆẇẈẉẌẍẊẋÝýỲỳŶŷYẙŸÿỸỹẎẏȲȳỶỷỴỵʏɎɏƳƴŹźẐẑŽžŻż • ẒẓẔẕƵƶȤȥʐʑɀⱫⱬ

Іншыя літары

ɐⱭɑɒÆæǼǽǢǣʙↃↄÐðȸʣʥʤƎǝƏəƐɛɘɚɜɝɞʚɤʩℲⅎɡɢʛƔɣƢƣʜǶƕɦⱵⱶɧɪƖɩʞʪʫʟɮƛʎɴŊŋŒœɶƆɔɷȢȣɸȹKʻĸƦʀɹɺɻɿʁßƩʃƪʅʆʨƾʦʧʇɄʉɥʮʯƜɯɰƱʊᵿɅʌʍƍƷʒǮǯƸƹƺʓȜȝÞþǷƿƻƧƨƼƽƄƅɁɂʔʕʡʢʖǀǁǂǃʗʘʬʭЗзЧч

Дыграфы

Aa aaAe aeAi aiAo aoAu auAw awAy ayBh bhCh chC̱h c̱hCk ckCÖ cöCs csCu cuCx cxCz czDd ddDh dhDj djDx dxDz dzDž džDź dźDż dżEa eaEe eeEi eiEu euEw ewEy eyFf ffFh fhGb gbGh ghGħ għGi giGj gjGl glGn gnGx gxGy gyHs hsHu huHx hxIe ieIJ ijJö jöJx jxKh khKn knKp kpKu kuLh lhLj ljLl llLy lyMb mbMh mhMp mpNd ndNg ngNh nhNj njNk nkNs nsNt ntNy nyNz nzOa oaOe oeOi oiOo ooOu ouOw owOy oyPh phQu quRd rdRh rhRl rlRn rnRr rrRt rtRz rzSh shSv svSx sxSy sySz szTh thTj tjTr trTs tsTx txTy tyTz tzUe ueUi uiUx uxWh whXh xhXö xöYh yhYk ykZh zhZs zsZv zv

Трыграфы

Dzs dzsNgb ngbNgh nghNgk ngkNkp nkpNth nthNyk nykRnd rndSch schTsj tsj

Тэтраграфы

Dsch dschTsch tschZsch

Пентаграфы

Tzsch tzsch

Гексаграфы

Eabhai eabhaiEadhai eadhaiEamhai eamhaiEidhea eidheaEighea eigheaOidhea oidheaOighea oighea