Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч
| Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч | |
|---|---|
| | |
| Дата нараджэння | 25 кастрычніка (6 лістапада) 1891 |
| Месца нараджэння | |
| Дата смерці | 2 лютага 1938 (46 гадоў) |
| Месца смерці | |
| Грамадзянства | |
| Род дзейнасці | навуковец |
| Навуковая сфера | мовазнаўства |
| Месца працы | |
| Альма-матар | |
Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч (25 кастрычніка (6 лістапада) 1891, Лявонаўка, Мінская губерня — 2 лютага 1938, Арэнбург) — беларускі мовазнавец.
Біяграфія
[правіць | правіць зыходнік]Нарадзіўся 25 кастрычніка (6 лістапада) 1891 года на хутары Лявонаўка Бабруйскага павета Мінскай губерні (цяпер — Асіповіцкі раён Магілёўскай вобласці).

У 1911 годзе скончыў Бабруйскую гімназію і паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. З пачаткам Першай сусветнай вайны пайшоў добраахвотнікам у войска. Быў паранены. У лютым 1918 года дэмабілізаваўся, вярнуўся на Радзіму. Тут перажыў нямецкую і польскую акупацыі. Выкладаў у Бабруйскай і Клецкай гімназіях рускую і лацінскую мовы. У жніўні 1920 года мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Дэмабілізаваўся ў 1922 годзе. У 1923 годзе скончыў Петраградскі ўніверсітэт.

Прыехаў у Мінск, дзе выкладаў беларускую мову ў польскім і яўрэйскім педтэхнікумах. З лютага 1924 года — у БДУ на кафедры гісторыі беларускай мовы (з 1927 г. — дацэнт). Адначасова з 1927 года — навуковы сакратар Камісіі па ўкладанні гістарычнага слоўніка беларускай мовы Інбелкульта. У 1929—1930 гадах працаваў у Інстытуце мовазнаўства БелАН. Асноўныя сферы навуковых інтарэсаў — гісторыя беларускай мовы і беларуская дыялекталогія. У верасні 1930 года вымушаны выехаць з Беларусі. Працаваў у Саратаве загадчыкам кафедры агульнага мовазнаўства ва ўніверсітэце (1930—1931), з 1931 года — у педінстытуце.

У 1934 годзе быў арыштаваны мясцовым прадстаўніцтвам ДПУ, знаходзіўся пад вартай на працягу трох месяцаў, але адпушчаны без прад’яўлення абвінавачванняў. Хутка пераехаў у Арэнбург, жыў па адрасе: вул. Савецкая, 21. З верасня 1934 года прыступіў да працы ў Арэнбургскім педагагічным інстытуце на пасадзе загадчыка кафедры рускай мовы і літаратуры.
17 верасня 1937 года арыштаваны органамі НКУС па Арэнбургскай вобласці, беспадстаўна абвінавачаны ва ўдзеле ў «контрэвалюцыйнай, тэрарыстычнай і дыверсійна-шкодніцкай арганізацыі». Уключаны ў спіс асоб, якія падлягаюць рэпрэсіям па першай катэгорыі[1]. 2 лютага 1938 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прыгавораны да расстрэлу, які неадкладна быў выкананы (паводле іншых звестак памёр у лагеры на Поўначы 19 жніўня 1943 г.). Рэабілітаваны пасмяротна.
Навуковая дзейнасць
[правіць | правіць зыходнік]
Асноўныя кірункі навуковых даследаванняў Іосіфа Воўк-Левановіча — гісторыя беларускай мовы, гістарычная і сінхранічная дыялекталогія, мова старажытных помнікаў і выданняў Францыска Скарыны, методыка складання гістарычнага слоўніка беларускай мовы, а таксама пытанні беларускага правапісу.
У 1926 годзе да Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі падрыхтаваў даследаванне «Да пытання аб аканні ў беларускім правапісе». У тым жа годзе ў юбілейным зборніку Інбелкульта «Чатырохсотлецце беларускага друку» апублікаваў грунтоўную працу «Мова выданняў Францішка Скарыны». Даследаваў моўныя асаблівасці дакументаў Літоўскай метрыкі, падрыхтаваў падрабязны дыялекталагічны нарыс гаворак Бабруйшчыны (вёскі Татаркавічы і наваколля). Быў паслядоўнікам акадэміка Яўхіма Карскага, які высока ацэньваў навуковую падрыхтоўку і даследчыцкі талент вучонага.
Выбраныя публікацыі і рукапісы
[правіць | правіць зыходнік]- Тытульны аркуш даследавання «Мова выданняў Францішка Скарыны» ў зборніку «Чатырохсотлецце беларускага друку» (1926)
- Асобны адбітак «Да пытання аб аканні ў беларускім правапісе» (1926) з аўтарскім дарчым надпісам А. Сержпутоўскаму
- Дыялекталагічны нарыс «Важнейшыя рысы гаворак вёскі Татаркавічы і гаворак вакольных вёсак» (Інбелкульт, 1928)
- Праца «Аб прынцыпах і метадах укладання гістарычнага слоўніка беларускай мовы» (БелАН, 1930)
- Аўтограф і адбітак даследавання «Форма прошлага ў будучым (буду-лъ) у мове дакументаў «Літоўскай метрыкі» (1927)
- Ліст акадэміка Яўгена Цімчанкі да І. Воўк-Левановіча па методыцы складання гістарычнага слоўніка (1928)
Творы
[правіць | правіць зыходнік]- Лекцыі па гісторыі беларускай мовы. Уступ і фанетыка. Мн., 1927 (факсімільнае выданне, 1994);
- Гістарычнае вывучэнне беларускай мовы ў славянскай філалогіі: Гісторыка-метадалагічны нарыс // Працы БДУ. 1925, № 6-7. С. 98—127;
- Мова выданняў Францішка Скарыны // Чатырохсотлецце беларускага друку. Мн., 1926. С. 262—283;
- Форма «прошлага ў будучым» (буду-лъ) у мове дакументаў «Літоўскай метрыкі» // Працы БДУ. 1927. Т. 16;
- Ещё к вопросу о «ляшских» чертах в белорусской фонетике // Slavia (Praha). 1930. R. 9. S. 500—523.
Памяць
[правіць | правіць зыходнік]21 снежня 2021 года ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі адбыўся круглы стол «І. В. Воўк-Левановіч і беларуская гістарычная лексікаграфія 20-х гг. ХХ ст.», прымеркаваны да 130-годдзя нараджэння вучонага і да 100-годдзя Iнстытута беларускай культуры[2].
Крыніцы
[правіць | правіць зыходнік]- ↑ РГАСПИ, ф.17, оп.171, дело 413, лист 304. Список от 22 декабря 1937 г. (Оренбургская область) — 1-я категория.
- ↑ Адбыўся круглы стол «І. В. Воўк-Левановіч і беларуская гістарычная лексікаграфія 20-х гг. ХХ ст.». Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Германовіч І. К. Беларускія мовазнаўцы: Нарысы жыцця і навуковай дзейнасці. Мн., 1985. С. 115—126.
- Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
- Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]- Волк-Леонович Иосиф Васильевич (1891–1943). Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі (Фонд 18, вопіс 1). Праверана 26 кастрычніка 2026.
На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч- Да 130 годдзя з дня нараджэння Іосіфа Васільевіча Воўка-Левановіча. Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі. Праверана 1 снежня 2024.
- Круглы стол «І. В. Воўк-Левановіч і беларуская гістарычная лексікаграфія 20-х гг. ХХ ст.». Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа ДНУ «Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі» (21 снежня 2021). Праверана 29 лістапада 2024.
- Лингвистическая дискуссия с расстрелом. Фрагменты биографии Осипа Волк-Левановича // СБ, 28.08.2009
- ВОЛК-ЛЕВАНОВИЧ Иосиф Васильевич Архівавана 31 жніўня 2021. // Возвращенные имена: Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталин. репрессий / сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; под ред. А. С. Махнача. — Мн.: Навука i тэхнiка, 1992. — 120 с. — 1 000 экз. — ISBN 5-343-01246-9.
- Нарадзіліся 6 лістапада
- Нарадзіліся ў 1891 годзе
- Нарадзіліся ў Ігуменскім павеце
- Памерлі 2 лютага
- Памерлі ў 1938 годзе
- Памерлі ў Арэнбургу
- Выкладчыкі БДУ
- Супрацоўнікі Інстытута беларускай культуры
- Супрацоўнікі Інстытута мовазнаўства НАНБ
- Выкладчыкі Саратаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта
- Выкладчыкі Арэнбургскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта
- Выпускнікі Бабруйскай гімназіі
- Выпускнікі СПбДУ
- Асобы
- Вучоныя паводле алфавіта
- Рэпрэсаваныя савецкай уладай
- Мовазнаўцы Беларусі
- Нарадзіліся ў Асіповіцкім раёне