Перайсці да зместу

Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч
Дата нараджэння 25 кастрычніка (6 лістапада) 1891
Месца нараджэння
Дата смерці 2 лютага 1938(1938-02-02) (46 гадоў)
Месца смерці
Грамадзянства
Род дзейнасці навуковец
Навуковая сфера мовазнаўства
Месца працы
Альма-матар
Лагатып Вікікрыніц Творы ў Вікікрыніцах
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч (25 кастрычніка (6 лістапада) 1891, Лявонаўка, Мінская губерня — 2 лютага 1938(1938-02-02), Арэнбург) — беларускі мовазнавец.

Нарадзіўся 25 кастрычніка (6 лістапада) 1891 года на хутары Лявонаўка Бабруйскага павета Мінскай губерні (цяпер — Асіповіцкі раён Магілёўскай вобласці).

Копія пасведчання аб заканчэнні Петраградскага ўніверсітэта (1918 г.)

У 1911 годзе скончыў Бабруйскую гімназію і паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. З пачаткам Першай сусветнай вайны пайшоў добраахвотнікам у войска. Быў паранены. У лютым 1918 года дэмабілізаваўся, вярнуўся на Радзіму. Тут перажыў нямецкую і польскую акупацыі. Выкладаў у Бабруйскай і Клецкай гімназіях рускую і лацінскую мовы. У жніўні 1920 года мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Дэмабілізаваўся ў 1922 годзе. У 1923 годзе скончыў Петраградскі ўніверсітэт.

Іосіф Воўк-Левановіч, акадэмік Мікалай Нікольскі і прафесар Аляксандр Вазнясенскі (злева направа) на маёўцы пад Менскам (канец 1920-х гг.)

Прыехаў у Мінск, дзе выкладаў беларускую мову ў польскім і яўрэйскім педтэхнікумах. З лютага 1924 года — у БДУ на кафедры гісторыі беларускай мовы (з 1927 г. — дацэнт). Адначасова з 1927 года — навуковы сакратар Камісіі па ўкладанні гістарычнага слоўніка беларускай мовы Інбелкульта. У 1929—1930 гадах працаваў у Інстытуце мовазнаўства БелАН. Асноўныя сферы навуковых інтарэсаў — гісторыя беларускай мовы і беларуская дыялекталогія. У верасні 1930 года вымушаны выехаць з Беларусі. Працаваў у Саратаве загадчыкам кафедры агульнага мовазнаўства ва ўніверсітэце (1930—1931), з 1931 года — у педінстытуце.

План лекцый па рускай дыялекталогіі ў Арэнбургскім педінстытуце, складзены І. Воўк-Левановічам перад арыштам (23 сакавіка 1937 г.)

У 1934 годзе быў арыштаваны мясцовым прадстаўніцтвам ДПУ, знаходзіўся пад вартай на працягу трох месяцаў, але адпушчаны без прад’яўлення абвінавачванняў. Хутка пераехаў у Арэнбург, жыў па адрасе: вул. Савецкая, 21. З верасня 1934 года прыступіў да працы ў Арэнбургскім педагагічным інстытуце на пасадзе загадчыка кафедры рускай мовы і літаратуры.

17 верасня 1937 года арыштаваны органамі НКУС па Арэнбургскай вобласці, беспадстаўна абвінавачаны ва ўдзеле ў «контрэвалюцыйнай, тэрарыстычнай і дыверсійна-шкодніцкай арганізацыі». Уключаны ў спіс асоб, якія падлягаюць рэпрэсіям па першай катэгорыі[1]. 2 лютага 1938 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прыгавораны да расстрэлу, які неадкладна быў выкананы (паводле іншых звестак памёр у лагеры на Поўначы 19 жніўня 1943 г.). Рэабілітаваны пасмяротна.

Навуковая дзейнасць

[правіць | правіць зыходнік]
Аўтограф характарыстыкі дацэнта БДУ І. Воўк-Левановіча, складзенай заснавальнікам беларускага навуковага мовазнаўства акадэмікам Яўхімам Карскім (6 верасня 1928 г.)

Асноўныя кірункі навуковых даследаванняў Іосіфа Воўк-Левановіча — гісторыя беларускай мовы, гістарычная і сінхранічная дыялекталогія, мова старажытных помнікаў і выданняў Францыска Скарыны, методыка складання гістарычнага слоўніка беларускай мовы, а таксама пытанні беларускага правапісу.

У 1926 годзе да Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі падрыхтаваў даследаванне «Да пытання аб аканні ў беларускім правапісе». У тым жа годзе ў юбілейным зборніку Інбелкульта «Чатырохсотлецце беларускага друку» апублікаваў грунтоўную працу «Мова выданняў Францішка Скарыны». Даследаваў моўныя асаблівасці дакументаў Літоўскай метрыкі, падрыхтаваў падрабязны дыялекталагічны нарыс гаворак Бабруйшчыны (вёскі Татаркавічы і наваколля). Быў паслядоўнікам акадэміка Яўхіма Карскага, які высока ацэньваў навуковую падрыхтоўку і даследчыцкі талент вучонага.

Выбраныя публікацыі і рукапісы

[правіць | правіць зыходнік]
  • Лекцыі па гісторыі беларускай мовы. Уступ і фанетыка. Мн., 1927 (факсімільнае выданне, 1994);
  • Гістарычнае вывучэнне беларускай мовы ў славянскай філалогіі: Гісторыка-метадалагічны нарыс // Працы БДУ. 1925, № 6-7. С. 98—127;
  • Мова выданняў Францішка Скарыны // Чатырохсотлецце беларускага друку. Мн., 1926. С. 262—283;
  • Форма «прошлага ў будучым» (буду-лъ) у мове дакументаў «Літоўскай метрыкі» // Працы БДУ. 1927. Т. 16;
  • Ещё к вопросу о «ляшских» чертах в белорусской фонетике // Slavia (Praha). 1930. R. 9. S. 500—523.

21 снежня 2021 года ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі адбыўся круглы стол «І. В. Воўк-Левановіч і беларуская гістарычная лексікаграфія 20-х гг. ХХ ст.», прымеркаваны да 130-годдзя нараджэння вучонага і да 100-годдзя Iнстытута беларускай культуры[2].

  1. ↑ РГАСПИ, ф.17, оп.171, дело 413, лист 304. Список от 22 декабря 1937 г. (Оренбургская область) — 1-я категория.
  2. ↑ Адбыўся круглы стол «І. В. Воўк-Левановіч і беларуская гістарычная лексікаграфія 20-х гг. ХХ ст.». Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі.