Розніца паміж версіямі "Сірыя"

Jump to navigation Jump to search
2 778 байтаў дададзена ,  8 гадоў таму
няма тлумачэння праўкі
}}
'''Сі́рыя''', '''Сіры́йская Ара́бская Рэспу́бліка''' ([[арабская мова|араб.]]: الجمهورية العربية السورية‎‎) — краіна на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. Мяжуе з [[Ліван]]ам, [[Ізраіль|Ізраілем]], [[Іарданія]]й, [[Ірак]]ам і [[Турцыя]]й; мае выхад да [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]].
 
== Этымалогія ==
 
== Геаграфія ==
 
== Гісторыя ==
{{main|Гісторыя Сірыі}}
Сірыя — асяродак старажытных цывілізацый. «Старажытная Сірыя», т.зв. Вялікая Сірыя, да пачатку [[20 стагоддзе|XX ст.]] ўключаліся тэрыторыі сучасных Сірыі, [[Ліван]]а, [[Іарданія|Іарданіі]] і [[Ізраіль|Ізраіля]]. Такім чынам, гісторыя Сірыі да 1920-х гадоў адносіцца да значна больш шырокай тэрыторыі. Гісторыя сучаснай Сірыі пачынаецца з [[1919]]. Доўгі час Сірыя ўваходзіла ў склад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]], а пасля [[Першая сусветная вайна|І Сусветнай вайны]] перайшла пад кантроль [[Францыя|Францыі]].
 
=== Старажытная Сірыя. Антычнасць ===
{{main|Сірыя, рымская правінцыя}}
У сярэдзіне IV-га тысячагоддзя да н.э. тэрыторыю Сірыі засялялі народы семіцкага паходжання. Яны заснавалі гарады-дзяржавы. Каля 2000 да н.э. ў паўднёва-заходняй часткі Сірыі пасяліліся ханаанеі, на ўзбярэжжы — фінікійцы; каля 1700 да н.э. на тэрыторыі Сірыі з'явіліся амарыты, каля 1500 да н.э. — арамеі, у XII ст. да н.э. — яўрэі.
 
=== Арабская Сірыя ===
 
=== Сірыя ў складзе Асманскай імперыі ===
 
=== Сірыя ў гады Першай сусветнай вайны ===
 
=== Французскі мандат ===
Хаця ў [[1918]] годзе прадстаўнікі нацыянальнага руху Сірыі абвясцілі аб незалежнасці краіны, [[Ліга Нацый]] у [[1920]] годзе перадала Францыі палітычны кантроль (мандат) над Сірыяй.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/es/item/400/ |title = Informe de la comisión encomendada por el consejo para el estudio de la frontera entre Siria e Irak |website = [[World Digital Library]] |date = 1932 |accessdate = 2013-07-08 }}</ref> Французскія войскі бязлітасна задушылі нацыянальныя выступленні сірыйцаў. У [[1925]] годзе падчас паўстання ў Дамаску загінула каля 5 тысяч чалавек. Пасля доўгага палітычнага змагання Сірыя атрымала дзяржаўную незалежнасць, афіцыйна абвешчаную [[17 красавіка]] [[1946]] года пасля канчатковага вываду з краіны французскіх і англійскіх войск. Гэтая дата стала нацыянальным святам — Днём эвакуацыі.
 
=== Сірыя ў гады Другой сусветнай вайны. Абвяшчэнне незалежнасці ===
Хаця ў [[1918]] годзе прадстаўнікі нацыянальнага руху Сірыі абвясцілі аб незалежнасці краіны, [[Ліга Нацый]] у [[1920]] годзе перадала Францыі палітычны кантроль (мандат) над Сірыяй.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/es/item/400/ |title = Informe de la comisión encomendada por el consejo para el estudio de la frontera entre Siria e Irak |website = [[World Digital Library]] |date = 1932 |accessdate = 2013-07-08 }}</ref> Французскія войскі бязлітасна задушылі нацыянальныя выступленні сірыйцаў. У [[1925]] годзе падчас паўстання ў Дамаску загінула каля 5 тысяч чалавек. Пасля доўгага палітычнага змагання Сірыя атрымала дзяржаўную незалежнасць, афіцыйна абвешчаную [[17 красавіка]] [[1946]] года пасля канчатковага вываду з краіны французскіх і англійскіх войск. Гэтая дата стала нацыянальным святам — Днём эвакуацыі.
Ва ўмовах Другой сусветнай вайны (у чэрвені [[1941]] брытанскія войскі і часткі «Свабоднай Францыі» генерала Ш. дэ Голя выбілі з тэрыторыі Сірыі армію рэжыму «Вішы»), французская адміністрацыя 27 верасня 1941 заявіла аб прызнанні незалежнасці Сірыі, [[23 снежня]] [[1943]] падпісана адпаведнае франка-сірыйскае пагадненне. У жніўні 1943 выбраны першы прэзідэнт незалежнай Сірыі — Ш. Куатлі. Пасля доўгага палітычнага змагання Сірыя атрымала дзяржаўную незалежнасць, афіцыйна абвешчаную [[17 красавіка]] [[1946]] пасля канчатковага вываду з краіны французскіх і англійскіх войск. Гэтая дата стала нацыянальным святам — Днём эвакуацыі.
 
=== Найноўшая гісторыя Сірыі ===
Слабасць палітычных традыцый і глыбокія сацыяльныя падзелы спрыялі таму, што палітычная сістэма Сірыі ад самага пачатку існавання незалежнай дзяржавы была кволай. Важную ролю ў палітыцы мела войска, а адной з формаў палітычнай барацьбы сталі ваенныя перавароты, першы з якіх адбыўся ўзімку 1948—1949 гадоў. У [[1949]] годзе мелі месца яшчэ два ваенныя перавароты, была скасаваная канстытуцыя, распушчаны [[парламент]], забароненыя дзейнасць партый і прафсаюзаў.
 
У [[1970]] годзе адбыўся чарговы ваенны пераварот, у выніку якога да ўлады прыйшло ваеннае крыло партыі БААС на чале з генералам Хафезам Асадам. Асад займаў пасаду прэзідэнта да сваёй смерці ў [[2000]] годзе. Афіцыйна кандыдатуру прэзідэнта прапануе Народная рада (заканадаўчы орган), а пасля яго абіраюць на ўсеагульным рэферэндуме тэрмінам на 7 гадоў. Пасля смерці Хафэза Асада прэзідэнтам краіны стаў яго сын Башар Асад, які атрымаў на рэферэндуме 97,3 % галасоў.
 
==== Паўстанне 2011 — 2012 ====
{{main|Сірыйскае паўстанне}}
У ходзе т.зв. [[Арабская вясна|«Арабскай вясны»]] па ўсім Бліжнім Усходзе пракацілася хваля паўстанняў і рэвалюцый, якія перакінуліся і на Сірыю.
Яно пачалося з масавых выступаў з патрабаваннямі палітычных свабодаў, якія першапачаткова, па большай частцы, былі мірнымі, аднак жорстка падаўляліся ўладамі. Праз некалькі месяцаў апазіцыянеры перайшлі да адкрытай узброенай барацьбы супраць урада і паставілі сваёй мэтай звяржэнне рэжыму. ААН афіцыйна прызнала тое, што адбываецца ў краіне грамадзянскай вайной летам 2012 года.<ref>http://nn.by/?c=ar&i=104855</ref>
 
== Дзяржаўны лад і палітыка ==
== Адміністрацыйны падзел ==
{{main|Дзяржаўны лад і палітыка Сірыі}}
 
=== Знешняя палітыка ===
==== Дачыненні з Беларуссю ====
Дыпламатычныя адносіны ўрады ўстанавілі [[26 жніўня]] [[1993]] года<ref>[http://www.president.gov.by/by/press61139.print.html Аляксандр Лукашэнка павіншаваў Прэзідэнта Сірыі Башара Асада з нагоды 15-й гадавіны ўстанаўлення дыпламатычных адносін паміж дзвюма краінамі]// Афiцыйны iнтэрнет-партал Прэзiдэнта Рэспублiкi Беларусь. 26 жніўня [[2008]]</ref>.
 
=== Адміністрацыйны падзел ===
Краіна дзеліцца на 14 правінцый (''мухафазатаў''), кіраўнікі якіх прызначаюцца міністрам унутраных спраў, пасля зацвярджэння кабінетам міністраў. У кожнай правінцыі ёсць [[парламент]].
 
# [[Правінцыя Эль-Хасэке|Эль-Хасэке]] (насельніцтва 1 256 000, сталіца [[Эль-Хасэке]]).
 
== Эканоміка ==
== Дачыненні з Беларуссю ==
{{main|Эканоміка Сірыі}}
Дыпламатычныя адносіны ўрады ўстанавілі [[26 жніўня]] [[1993]] года<ref>[http://www.president.gov.by/by/press61139.print.html Аляксандр Лукашэнка павіншаваў Прэзідэнта Сірыі Башара Асада з нагоды 15-й гадавіны ўстанаўлення дыпламатычных адносін паміж дзвюма краінамі]// Афiцыйны iнтэрнет-партал Прэзiдэнта Рэспублiкi Беларусь. 26 жніўня [[2008]]</ref>.
 
== Насельніцтва ==
{{main|Насельніцтва Сірыі}}
 
== Культура ==
 
== Гл. таксама ==

Навігацыя