Розніца паміж версіямі "Карл Фрыдрых Гаус"

Jump to navigation Jump to search
др
выдал. шаблона, replaced: {{Link GA| → {{subst:Void| (2) using AWB
др (→‎Вонкавыя спасылкі: выдаленне шаблона:FA, replaced: {{Link FA| → {{subst:Void| (2) using AWB)
др (выдал. шаблона, replaced: {{Link GA| → {{subst:Void| (2) using AWB)
У каледжы Гаус вывучаў працы [[Ісак Ньютан|Ньютана]], [[Леанард Ойлер|Леанарда Ойлера]], [[Жазэф Луі Лагранж|Лагранжа]]. Ужо ў тыя часы ён зрабіў некалькі адкрыццяў у вышэйшай [[арыфметыка|арыфметыцы]], у тым ліку даказаў закон [[квадратычны закон узаемнасці|узаемнасці квадратычных рэшт]]. [[Адрыен Мары Лежандр]] адкрыў гэты закон раней, але зрабіць строгі доказ так і не змог; у Эйлера гэта таксама не атрымалася. Акрамя таго, Гаус стварыў «[[метад найменшых квадратаў]]» (таксама незалежна адкрыты Лежандрам) і пачаў даследаванні ў сферы «[[нармальнае размеркаванне|нармальнага размеркавання памылак]]».
 
З [[1795]] па [[1798]] гады Гаус вучыўся ў [[Гётынгенскі ўніверсітэт|Гётынгенскім ўніверсітэце]]. Гэта быў найбольш паспяховы перыяд у жыцці Карла. У гэтыя часы Гаус доказаў, што з дапамогай цыркуля і лінейкі можна пабудаваць правільны сямнаццацівугольнік<ref>Carl Friedrich Gauss §§365–366 in «Disquisitiones Arithmeticae». Leipzig, Germany, 1801. New Haven, CT: Yale University Press, 1965.</ref>. Акрамя таго, ён рашыў праблему [[правільны многавугольнік|правільных многавугольнікаў]] да канца і знайшоў крытэрый магчымасці пабудовы правільнага n-вугольніка з дапамогай цыркуля і лінейкі: калі n — просты лік, то ён павінен быць віду: <math>n=2^{2^k}+1</math> ([[лікі Ферма|лікам Ферма]]). Гэтым адкрыццём Гаус даражыў і завяшчаў нарысаваць на яго магіле правільны сянаццацівугольнік, упісаны ў [[акружнасць|акружнасць]].
 
З [[1796]] года Гаус вядзе кароткі дзённік сваіх адкрыццяў. Шмат што, як і Ньютан, ён не публікаваў, аднак гэта былі вынікі выключнай важнасці ([[эліптычныя функцыі]], [[нееўклідава геаметрыя]] і іншыя). Сваім сябрам ён тлумачыў, што публікуе толькі тыя вынікі навуковых прац, якія яго поўнасцю задавальняюць. Многія з тых закінутых ідэй пазней знайшлі сваё месца ў працах [[Нільс Хенрык Абель|Абеля]], [[Карл Густаў Якаб Якобі|Якобі]], [[Агюстэн Кашы|Кашы]], Лабачэўскага і многіх іншых. [[Кватэрніён]]ы ён таксама адкрыў за 30 гадоў да [[Уільям Роўэн Гамільтан|Гамільтана]], назваўшы іх «мутацыямі».
У [[1805]] годзе Гаус ажаніўся з Ёганай Остгоф, ад гэтага шлюбу нарадзілася тры дзіцяці. На наступны год, ад ран, атрыманых на вайне супраць [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]], памірае герцаг-апякун Гауса, пасля чаго некалькі краін запрашаюць Карла да сябе на службу. Але Гаус пераязджае ў Гётынген, дзе артымлівае пасаду дырэктара абсерваторыі, якую займаў да самай смерці.
 
У [[1807]] годзе напалеонаўскія войскі займаюць горад і абкладваюць усіх жыхароў кантрыбуцыяй, Гаус павінен быў выплаціць 2000 франкаў. [[Генрых Вільгельм Матэус Ольберс|Ольберс]] і [[П'ер-Сімон Лаплас|Лаплас]], даведаўшыся пра гэта, прапаноўвалі яму сваю дапамогу, але Гаус адмовіўся ад іхніх грошай. Тады адзін незнаёмец з [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурта]] даслаў Гаусу 1000 гульдэнаў, і гэты падарунак прыйшлося ўзяць. Толькі пазней было ўстаноўлена, што гэтым незнаёмцам быў [[курфюрст]] [[Майнц|Майнцкі]]кі, друг паэта [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Гётэ]].
 
[[Файл:Braunschweig Brunswick Gauss-Denkmal komplett (2006).JPG|thumb|left|220px|Помнік Гауса ў Браўншвейгу]]
 
{{Эпоха Асветніцтва}}
 
 
 
 
{{DEFAULTSORT:Гаус, Ёган Карл Фрыдрых}}
 
[[Катэгорыя:Постаці нямецкай навукі]]
[[Катэгорыя:Постаці нямецкай матэматыкі]]
[[Катэгорыя:Постаці фізікі]]
[[Катэгорыя:Постаці астраноміі]]
 
 
 
{{Link GA|de}}
{{Link GA|fi}}
11 592

праўкі

Навігацыя