Розніца паміж версіямі "Васілій I Македанянін"

Jump to navigation Jump to search
няма тлумачэння праўкі
др (Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку Васіль I Македанянін у Васілій I Македанянін: па аналогіі з Васіліем II (паводле БЭ))
{{Цёзкі|ВасільВасілій}}
{{Дзяржаўны дзеяч
| імя = ВасільВасілій I Македанянін
| арыгінал імя = {{lang-el|Βασίλειος Α΄ο Μακεδών}}<br />{{lang-hy|Բարսեղ Ա Մակեդոնացի}}
| выява = Solidus-Basil I.jpg
| месца смерці =
| у шлюбе = Марыя, [[Еўдакія Інгерына]]
| дзеці = [[Канстанцін, сын ВасіляВасілія I|Канстанцін]], [[Леў VI|Леў]], [[Аляксандр, візантыйскі імператар|Аляксандр]], [[Стэфан I, Патрыярх Канстанцінопальскі|Стэфан]]
}}
'''ВасільВасі́лій I МакеданянінМакеданя́нін''' ({{lang-el|Βασίλειος Α΄ο Μακεδών}}, {{lang-hy|Բարսեղ Ա Մակեդոնացի}}; каля [[811]] — [[29 жніўня]] [[886]]) — [[візантыйскі імператар]] (867—886), заснавальнік [[Македонская дынастыя|Македонскай дынастыі]].
 
== Паходжанне, біяграфія да здабыцця імператарскай улады ==
Месца нараджэння ВасіляВасілія I дакладна не вядома. Паводле традыцыйнай версіі ён нарадзіўся ў [[Адрыянопаль|Адрыянопалі]]<ref name="Treadgold Warren 1997">'''Treadgold Warren''', ''A History of the Byzantine State and Society'', ''[[Stanford University Press]], 1997, Stanford 455,'' — ''Гісторыя Візантыйскай дзяржавы і грамадства'', ''[[Выдавецтва Стэнфардскага ўніверсітэта]]'', ''Стэндфард 1997 г. Стар. 455'' ISBN 0-8047-2630-2</ref>, паводле іншай версіі ў Харыупалісе<ref>[[Аляксандр Аляксандравіч Васільеў, гісторык|Васільеў А. А.]] [http://www.byzantium.ru/historys.php?id=73История Візантыйскай імперыі]</ref>. Паводле грэчаскіх і армянскіх крыніц ВасільВасілій быў [[армяне|армянінам]], народжаным у [[фема Македонія|Македоніі]]. Нягледзячы на тое, што ў адной [[арабы|арабскай]] крыніцы гаворыцца пра славянскае паходжанне ВасіляВасілія I, такія здагадкі ў наш час адпрэчваюцца многімі гісторыкамі<ref>'''Bury John Bagnell''', ''«A History of the Eastern Roman Empire, from the Fall of Irene to the Accession of Basil I, A.D. 802—867»'', MacMillan, London, 1912, p.165 — [[Джон Багнел Б'юры]] — ''«Гісторыя Усходняй Рымскай Імперыі ад падзення Ірыны да ўзыходжання ВасіляВасілія I, 802—867 гг.»'', Мак-Мілан, Лондан 1912 г. c.165 — ISBN 1-60520-421-8.</ref>. На сённяшні дзень сярод гісторыкаў ёсць кансенсус наконт таго, што ВасільВасілій паходзіў з армян, якія аселі ў Македоніі<ref>{{кніга |аўтар= John H. Rosser. |частка = |загаловак = Historical Dictionary of Byzantium |спасылка = |выданне = 2-е выд |адказны = |выдавецтва = Scarecrow Press |год = 2011 |том= |старонкі = 52}}: <blockquote>Beginning in the sixth century, Armenians emigrated to Byzantium in great numbers, becoming the most assimilated of any ethnic group, while, at the same time, maintaining their distinct literature, religion, and art. Thousands of Armenian soldiers served in imperial forces, and a number of important military leaders and civil administrators were Armenian, including emperors [[Леў V Армянін|Leo V]], Basil I, [[Раман I Лакапін|Romanos I Lekapenos]], and [[Іаан I Цымісхій|John I Tzimiskes]].</blockquote></ref><ref>Richard Barrie Dobson. [http://books.google.ru/books?id=om4olQhrE84C&pg=PA1152&dq=Encyclopedia+of+the+Middle+Ages,+%D0%A2%D0%BE%D0%BC+2&hl=ru&ei=gD8aTdLkK9HBswaGma3rDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCYQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the Middle Ages] p884</ref><ref>Warren T. Treadgold.[http://books.google.ru/books?id=nYbnr5XVbzUC&printsec=frontcover&dq=A+history+of+the+Byzantine+state+and+society&hl=ru&ei=5UYaTdL0Lc3vsgaGvYT6DQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCYQ6AEwAA] — [[Stanford University Press]], 1997. — '''P. 445''' ISBN 0-8047-2630-2, 9780804726306</ref>. [[Візантыніст]] [[Аляксандр Аляксандравіч Васільеў, гісторык|А. А. Васільеў]] выказаў здагадку, што ВасільВасілій I паходзіў з армяна-славянскай сям'і. Адзінай падставай «Славянскай тэорыі» з'яўляецца тое, што адна арабская крыніца назвала ВасіляВасілія [[Славяне|славянінам]], што ў сваю чаргу, гісторыкі тлумачаць тым, што з пункту гледжання [[Арабы|арабаў]] усе македаняне былі славянамі<ref>'''Bury John Bagnell''', ''«A History of the Eastern Roman Empire, from the Fall of Irene to the Accession of Basil I, A.D. 802—867»'', MacMillan, London, 1912, p.165 — Джон Багнел Б'юры — ''«Гісторыя Усходняй Рымскай Імперыі ад падзення Ірыны да ўзыходжання ВасіляВасілія I, 802—867 гг.»'', Мак-Мілан, Лондан 1912 г. c.165 — ISBN 1-60520-421-8.</ref>. Роднай мовай ВасіляВасілія I была [[армянская мова|армянская]], тады як па-[[грэчаская мова|грэчаску]] ён гаварыў з моцным акцэнтам<ref name="norwich">{{Кніга:Норвіч Джон: Гісторыя Візантыі|214}}</ref>. ВасільВасілій быў сынам селяніна і правёў частку свайго дзяцінства ў няволі ў [[Першае Балгарскае царства|Балгарыі]], дзе пачынаючы з 813 года яго сям'я знаходзілася ў палоне ў [[Крум|Балгарскага хана Крума]]. Толькі ў 836 годзе ВасілюВасілію і некаторым іншым удалося бегчы ў [[Фракія|Фракію]], якая належыла Візантыі<ref name="Treadgold Warren 1997"/>.
 
Перабраўшыся ў [[Канстанцінопаль]], ВасільВасілій, дзякуючы свайму прывабнаму выгляду і фізічнай сіле, атрымаў месца ў імператарскіх стайнях. Тут ён прыцягнуў увагу імператара [[Міхаіл III|Міхаіла III]], стаў фаварытам імператара і яго [[паракімомен]]ам. [[Міхаіл III]] ажаніў ВасіляВасілія са сваёй палюбоўніцай [[Еўдакія Інгерына|Еўдакіяй Інгерынай]]. Адхіліўшы ўплывовага дзядзьку імператара, Варду, ВасільВасілій у [[866]] годзе быў замест яго абвешчаны кесарам, а хутка і суправіцелем. У [[867]] годзе ў перыяд пагаршэння адносін паміж [[Міхаіл III|Міхаілам]] і ВасілёмВасіліем, апошні арганізаваў забойства імператара і аднаасобна заняў імператарскі прастол, заснаваўшы новую дынастыю.
 
== Кіраванне ВасіляВасілія Першага ==
Фінансы, адміністрацыйная сістэма і армія Візантыі прыйшлі ў заняпад з-за неэфектыўнага кіравання [[Міхаіл III|Міхаіла&nbsp;III]]. ВасільВасілій стаў энергічна аднаўляць парадак ва ўсіх абласцях дзяржаўнага кіравання. Арганізаваў чыстку чынавенскага апарата. Сістэматызаваў візантыйскае заканадаўства (выдаў кодэкс «[[Прохіран]]» і падрыхтаваў кодэкс «[[Эпанагога]]»). У «Эпанагозе» ўпершыню ў гісторыі Візантыі была зроблена спроба вызначыць ролі, якія ў дзяржаўным заканадаўстве павінны адыгрываць імператар, патрыярх і сама дзяржава, а таксама размежаваць іх абавязкі.
 
ВасільВасілій павялічыў дараванне салдатаў, павялічыў колькасць арміі. З пераменным поспехам ваяваў з арабамі, вярнуўшы частку страчаных яго папярэднікамі тэрыторый ([[Самасата]], [[Лул]], [[Мелітына]] і інш.)
 
У пошуках саюзнікаў для барацьбы з арабамі, шукаў збліжэння з германскімі імператарамі і [[папства]]м. У сувязі з гэтым, у 867 годзе аднавіў на патрыяршым прастоле Канстанцінопаля [[Ігнацій, Патрыярх Канстанцінопальскі|патрыярха Ігнація]], прыхільніка збліжэння з [[Рым]]ам.
 
ВасільВасілій памёр з-за няшчаснага выпадку на паляванні ў [[886]] годзе.
 
== Гл. таксама ==

Навігацыя