Розніца паміж версіямі "Балканскі тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны"

Jump to navigation Jump to search
(Трыянонскі)
 
=== Сербія ===
 
{{у планах}}
{{Асноўны артыкул|Стварэнне Югаславіі}}
 
[[Файл:Создание Югославии.png|220px|thumb|Фарміраванне [[Каралеўства Югаславія|Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў]]]]
Яшчэ ў 1917 годзе на Корфу паміж прадстаўнікамі Сербіі і Паўднёваславянскага камітэта была падпісана дэкларацыя аб аб'яднанні Сербіі, Чарнагорыі і паўднёваславянскіх зямель Аўстра-Венгрыі ў незалежную дзяржаву — [[Югаславія]], у якім абвяшчалася роўнасць правоў трох нацый — сербаў, [[харваты|харватаў]] і [[славенцы|славенцаў]]. Кіраўніком новага каралеўства павінен быў стаць кароль з сербскай дынастыі [[Дынастыя Карагеоргіевічаў|Карагеоргіевічаў]] <ref name = "Стварэнне Югаславіі"/>.
 
У кастрычніку 1918 года сербскія войскі, прарваўшы фронт балгарскай арміі, цалкам вызвалілі тэрыторыю Сербіі ад акупацыйных войскаў Цэнтральных дзяржаў. Адначасова з гэтым у [[горад Заграб|Заграбе]] было абвешчана стварэнне Дзяржавы сербаў, харватаў і славенцаў. [[24 лістапада]] 1918 года аб уваходжанні ў склад Сербіі заявіў народны [[Харвацкі Сабар|Сабар]] [[Срэм]]а, дзень пасля такое ж рашэнне прыняў нацыянальны камітэт сербаў [[Банат, Бачка і Баранья|Баната, Бачкі і Барані]]. Гэтыя тэрыторыі разам з [[Аўтаномны край Ваяводзіна|Ваяводзінай]] уваходзяць у склад Сербіі. [[26 лістапада]] 1918 было абвешчана аб уваходжанні Чарнагорыі ў склад Сербскага каралеўства.
 
[[1 снежня]] 1918 года ў Белградзе было абвешчана пра аб'яднанне Каралеўства Сербіі і Дзяржавы славенцаў, харватаў і сербаў у адзінае [[Каралеўства Югаславія|Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў]]<ref name = "Стварэнне Югаславіі"/>. Асновай новай дзяржавы стала «[[паўднёваславянства]]». У рамках адзінай дзяржавы сербы, харваты і славенцы павінны былі сфармаваць [[Югаславы|адзіны югаслаўскі народ]]. Аднак гэта канцэпцыя не прызнавала ў якасці народнасцяў прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцяў — [[Баснійцы|баснійцаў]], [[Македонцы|македонцаў]] і [[Чарнагорцы|чарнагорцаў]]. Таксама неславянскія народы — [[албанцы]] [[Косава і Мятохія|Косава]], [[немцы]] і [[венгры]] Ваяводзіны — апынуліся на становішчы нежаданых этнічных меншасцяў<ref name = "Стварэнне Югаславіі"/>. У Македоніі праводзілася палітыка [[Сербізацыя|сербізацыі]], мова [[македонцы|македонцаў]] афіцыйна разглядалася як дыялект [[сербскахарвацкая мова|сербскахарвацкай мовы]] і яе выкарыстанне ва ўстановах адукацыі і органах улады было забаронена<ref name="фрыдман">{{кніга
|аўтар = Friedman, V.
|загаловак = The sociolinguistics of literary Macedonian
|спасылка =
|выданне = International Journal of the Sociology of Language
|месца =
|выдавецтва =
|год = 1985
|тым =
|pages = 31—57
|allpages =
|серыя =
|isbn = 0-25334-656-8
}} {{en icon}}</ref>. Адначасова з гэтым заахвочвалася перасяленне сербскіх каланістаў у [[Македонія, зямля|Македонію]] і [[Рэспубліка Косава|Косава]] <ref group = "заўв."> Пасля Першай сусветнай вайны ў [[Македонія, зямля|Македонію]] і [[Рэспубліка Косава|Косава]] перасялілася каля 60&nbsp;000 сербаў, галоўным чынам з [[Сербы ў Харватыі|Харватыі]], [[Сербы Босніі і Герцагавіне|Босніі]] і [[Сербы у Чарнагорыі|Чарнагорыі]]. </ref>.
 
Пры стварэнні Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў значна былі ўшчэмленыя інтарэсы [[Харваты|харвацкага народа]]. Палітыкі галоўнай харвацкай палітычнай партыі — [[Харвацкая сялянская партыя|Харвацкай сялянскай партыі]] з'яўляліся прыхільнікамі ладу Югаславіі як [[федэратыўная рэспубліка|федэратыўнай рэспублікі]], у той час як сербскі ўрад вызначыў [[Унітарная дзяржава|унітарна]]-[[манархія|манархічны]] лад краіны<ref name="сістэма Югаславіі">[http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=14880 Župnik Juraj Tomac i vlasti Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1919.-1923. {{ref-sh}}]</ref>. Харватыі давялося пазбавіцца сваіх шматвяковых інстытутаў, на якіх і засноўвалася яе дзяржаўнасць, такія як [[Харвацкі Сабар|Сабар]], [[жупанія|жупанства]] і дамабранства. У [[1919]] годзе харвацкія палітыкі заснавалі ў [[горад Парыж|Парыж]]у «Кангрэс прымірэння», выступаючы за самавызначэнне харвацкага народа, рух сабраў подпісы 157&nbsp;000 харватаў <ref name = "хрватска ў югаславіі">[http://amac.hrvati-amac.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1122&Itemid=252 Hrvatska u Jugoslaviji]. {{Ref-hr}} </ref>. «Харвацкае пытанне» стала найбольш вострым ў міжнацыянальных адносінах у [[Югаславія|Югаславіі]].
 
Такім чынам, вядучую ролю ў новаўтвораным каралеўстве гуляла сербская кіруючая эліта. У [[1929]] годзе КСХС было афіцыйна перайменавана ў [[Каралеўства Югаславія]].
 
=== Чарнагорыя ===

Навігацыя