Розніца паміж версіямі "Эскімосы"

Jump to navigation Jump to search
6 011 байтаў дададзена ,  4 гады таму
== Назва ==
Найменне '''эскімосы''' ніколі не ўжывалася эскімоскімі народамі ў якасці саманазвы. Яно паходзіць з мовы суседніх [[індзейцы|індзейскіх]] народаў і трапіла ў [[Еўропа|еўрапейскія]] мовы праз [[Дацкая мова|дацкую]] або [[Французская мова|французскую]]<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=Eskimo Online Etymology Dictionary]</ref>. У нашы дні яно шырока ўжываецца ў [[навука|навуковай]] [[літаратура|літаратуры]] і ў афіцыйных [[дакумент]]ах, аднак высоўваецца прапанова называць эскімоскія народы Інуіт—Юпік<ref>[https://www.uaf.edu/anlc/resources/inuit-eskimo/ Inuit or Eskimo: Which name to use?]</ref> паводле моў, якімі яны самі карыстаюцца.
 
== Паходжанне ==
Паходжанне эскімоскіх народаў з'яўляецца надзвычай складаным пытаннем. У першай палове [[20 cnfujllpt|XX]] ст. вучонымі былі высунуты 2 асноўныя версіі<ref>[https://books.google.by/books?id=70swCwAAQBAJ&dq=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0&source=gbs_navlinks_s Арутюнов С. А., Сергеев Д. А., Древние культуры азиатских эскимосов: (Уэленский могильник)]</ref>:
* [[Культура]] эскімосаў сфарміравалася ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]
* [[Культура]] эскімосаў сфарміравалася на паўночным захадзе [[Азія|Азіі]]
 
Прадстаўнікі першай версіі не адвяргалі міграцыю старажытных людзей з Азіі ў Паўночную Амерыку праз [[Берынгія|Берынгію]], аднак лічылі, што эскімосы сфарміраваліся ў выніку працяглай ізаляцыі ад [[індзейцы|індзейцаў]] ужо ў Паўночнай Амерыцы. Так, [[Франц Боас|Ф. Боас]] называў прарадзімай эскімосаў землі на захад ад [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. Ён сцвярджаў, што менавіта адтуль пачалося рассяленне продкаў эскімосаў па [[Арктыка|арктычных]] тэрыторыях, болей за тое — эскімосы і некаторыя індзейскія народы перасяляліся ў Азію і аказалі ўплыў на палеазіяцкія народы [[Сібір]]ы.
 
Прыхільнікі другой версіі абапіраліся на [[археалогія|археалагічныя]] знаходкі, якія дэманстравалі тое, што міграцыя [[палеаэскімосы|палеаэскімосаў]] адбывалася з захаду на паўночны ўсход. Аднак, нягледзячы на наяўнасць старажытных эскімоскіх стаянак на [[Чукоцкі паўвостраў|Чукоцкім паўвостраве]] і [[Востраў Урангеля|востраве Урангеля]], пакуль не выяўлены знаходкі, больш старажытныя, чым на паўночнаамерыканскім беразе<ref>[http://arheologija.ru/machinskiy-drevnyaya-eskimosskaya-kultura-na-chukotskom-poluostrove/ Мачинский А.В., Древняя эскимосская культура на Чукотском полуострове]</ref>.
 
У нашы дні папярэднія веды пра развіццё старажытных эскімоскіх культур стала перагледжваюцца. [[Палеагенетыка|Палеагенетыкі]] высветлілі, што продкі сучасных эскімосаў мігрыравалі ў Паўночную Амерыку каля 6 тысяч гадоў таму, значна пазней, чым продкі індзейцаў<ref>[http://nmnh.typepad.com/100years/2014/08/origins-of-arctic-peoples-revealed-through-study-of-ancient-dna.html Origins of Arctic Peoples Revealed Through Study of Ancient DNA]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2874220/ The Origin of Amerindians and the Peopling of the Americas According to HLA Genes: Admixture with Asian and Pacific People]</ref>. [[Генетыка|Генетычныя]] даследаванні паказалі, што палеаэскімосы, якія насялялі арктычныя раёны [[Канада|Канады]] і [[Грэнландыя|Грэнландыі]] не з'яўляюцца продкамі сучасных эскімосаў<ref>[http://www.techtimes.com/articles/14516/20140901/paleo-eskimos-and-not-inuit-were-the-first-settlers-in-arctic-dna-study-reveals.htm Paleo-Eskimos, and not Inuit, were the first settlers in Arctic, DNA study reveals]</ref>. На мысе Дэнгбі на [[Аляска|Алясцы]] знойдзена [[мікраліты|мікралітычная]] культура 4 - 3 тысячагоддзяў да н. э.<ref>[https://uaf.edu/files/olli/Denbigh-Slides_lowres.pdf Second Wave: The Denbigh Flint Complex and the Paleo‐Eskimo Settlement of the High Arctic]</ref> Яна магла быць непасрэдным папярэднікам культур палеаэскімосаў, а таксама продкаў сучасных эскімосаў. У канцы 1 тысячагоддзя да н. э. на ўсходзе Аляскі і захадзе Чукоцкага паўвострава сфарміравалася [[археалагічная культура]] [[паляванне|паляўнічых]] [[Берынгава мора]], што ўжо непасрэдна датычылася сучасных эскімосаў. На яе аснове ўзнікла [[археалагічная культура Туле]], прадстаўнікамі якой з'яўляліся продкі сучасных [[Інуіты|інуітаў]]. Продкі [[юпік]] пачалі міграцыю з берагоў Берынгава мора ў цэнтральныя землі Аляскі ўздоўж буйных рэк не раней за [[14 стагоддзе|XIV]] ст.<ref>[http://www.everyculture.com/North-America/Central-Yup-ik-Eskimos-History-and-Cultural-Relations.html Central Yup'ik Eskimos - History and Cultural Relations]</ref>
 
== Літаратура ==
autoeditor
29 575

правак

Навігацыя