Розніца паміж версіямі "Слуцк"

Jump to navigation Jump to search
2 812 байтаў дададзена ,  4 гады таму
→‎Гісторыя: дапаўненне
(→‎Гісторыя: дапаўненне)
(→‎Гісторыя: дапаўненне)
== Гісторыя ==
 
=== Першабытнасць і часы ўдзельных княстваў ===
Вядомы стаянкі першабытнага чалавека на тэрыторыі сучаснай Случыны з канца V - канца III тысячагоддзяў да н.э. Пасяленні людзей вядомы на тэрыторыі сучаснага Слуцка з VII да н.э па VIII стагоддзе н.э.
[[Файл:Слуцкий Свято-Троицкий монастырь на иконе XVII в.PNG|thumb|left|250px|Слуцкі ТроіцкіТрайчанскі манастыр на абразе XVII стагоддзя]]
Вядомы стаянкі першабытнага чалавека на тэрыторыі сучаснай Случыны з канца V - — канца III тысячагоддзяў да н.э. Пасяленні людзей вядомы на тэрыторыі сучаснага Слуцка з VII да н.э па VIII стагоддзе н.э.
 
Упершыню ўласна горад Слуцк згадваецца пад [[1116]] годам у «[[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]]» як горад [[дрыгавічы|дрыгавічоў]], які быў спалены [[Глеб Усяславіч|Глебам Менскім]], часова ўваходзіў у склад [[Тураўскае княства|Тураўскай зямлі]] і належаў разам з ёй вялікаму князю кіеўскаму [[Уладзімір Манамах|Уладзіміру Усеваладавічу]].
У 1149 годзе [[Юрый Далгарукі]] перадаў Слуцк [[Князі чарнігаўскія|чарнігаўскаму князю]] [[Святаслаў Ольгавіч|Святаславу Ольгавічу]].
 
З 1160 года горад з'яўляўся цэнтрам удзельнага [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]], дзе першым вядомым князем быў унук [[Уладзімір Манамах|Уладзіміра Усеваладавіча]] — {{нп3|Уладзімір Мсціславіч, князь кіеўскі|Уладзімір Мсціславіч|ru|Владимир Мстиславич (князь киевский)}}<ref name="Любавский">''Любавский М.'' Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого литовского статута. — {{М.}}, 1892.</ref>. Пасля (дзвесце гадоў) княствам кіравалі нашчадкі [[Тураўскае княства|тураўскага]] князя [[Юрый Яраславіч, князь тураўскі|Юрыя Яраславіча]]<ref name=autogenerated1>Полное собрание русских летописей (II, 350, 358; IV, 72; V, 236, 239; VII, 49, 255; VIII, 25).</ref><ref>''Нарбут А. Н.'' Генеалогия Белоруссии. Выпуск 1—4. — М.: 1994—1996.</ref>.. У 90-х гадах XII стагоддзя адбылося канчатковае вылучэнне Слуцка з Тураўскай зямлі.
 
У пачатку XIII стагоддзя слуцкія землі трапілі ў залежнасць ад [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]]<ref>Коган В. М., Домбровский-Шалагин В. И.  Князь Рюрик и его потомки: Историко-генеалогический свод.  — С. 164.</ref>.
 
У пачатку XIII стагоддзя слуцкія землі трапілі ў залежнасць ад [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]]<ref>Коган В.М., Домбровский-Шалагин В.И. Князь Рюрик и его потомки: Историко-генеалогический свод. — С. 164.</ref>.
[[Файл:Слуцкий Свято-Троицкий монастырь на иконе XVII в.PNG|thumb|250px|Слуцкі Троіцкі манастыр на абразе XVII стагоддзя]]
У 1205 годзе адбыўся напад на Слуцк польскіх войскаў. Прыкладна ў гэты час з'яўляюцца першыя звесткі пра слуцкі [[Слуцкі Троіцкі манастыр|Троіцкі (Трайчанскі) праваслаўны манастыр]].
 
=== Вялікае Княства Літоўскае ===
У 1320—1330-я гады горад увайшоў у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. У [[1387]] годзе ў грамаце згадваецца слуцкі князь Юрый, апошні з дынастыі нашчадкаў Юрыя Яраславіча Тураўскага<ref>''Stryjkowski M.'' Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiej Rusi. — T. II. — Warszawa, 1846.</ref>.
 
У 1320—1330-я гады горад увайшоў у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і на працягу двух стагоддзяў Слуцк з'яўляўся адным з палітычных і культурных цэнтраў гэтай дзяржавы. У [[1387]] годзе ў грамаце згадваецца слуцкі князь Юрый, апошні з дынастыі нашчадкаў Юрыя Яраславіча Тураўскага<ref>''Stryjkowski M.'' Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiej Rusi. — T. II. — Warszawa, 1846.</ref>.
У 1395 годзе перайшоў з уладання князёў [[Род Рурыкавічаў|Рурыкавічы]] да князёў [[Род Гедзімінавічаў|Гедзімінавічаў]]. У 1398-1454 гадах у Слуцку княжыў [[Алелька Уладзіміравіч|Аляксандр (Алелька) Уладзіміравіч]].
 
У 1395 годзе перайшоў з уладання князёў [[Род Рурыкавічаў|Рурыкавічы]] да князёў [[Род Гедзімінавічаў|Гедзімінавічаў]]. У 1398-14541398—1454 гадах у Слуцку княжыў [[Алелька Уладзіміравіч|Аляксандр (Алелька) Уладзіміравіч]].
[[Файл:Sluckaja Fartecyja Fuerstenhoff (Стары горад).jpg|thumb|250пкс|[[Стары горад, Слуцк|Стары горад]] з замкамі на плане {{нп3|Іаган Георг Максімільян фон Фюрстэнгоф|Максімільяна фон Фюрстэнгофа|de|Johann Georg Maximilian von Fürstenhoff}}, 1711-1736]]
 
[[Файл:Sluckaja Fartecyja Fuerstenhoff (Стары горад).jpg|thumb|250пкс|left|[[Стары горад, Слуцк|Стары горад]] з замкамі на плане {{нп3|Іаган Георг Максімільян фон Фюрстэнгоф|Максімільяна фон Фюрстэнгофа|de|Johann Georg Maximilian von Fürstenhoff}}, 1711-17361711—1736]]
У пачатку XV стагоддзя у месцы ўпадзення ручая [[Рака Бычок|Бычок]] у раку Случ былі пабудаваны [[Верхні замак, Слуцк|Верхні]] і [[Ніжні замак, Слуцк|Ніжні]] замкі.
 
У 1433 годзе горад быў цэнтрам [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1430-х гадах|выступлення супраць вялікага князя]] [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]].
 
У 1441 годзе атрымаў абмежаванае самакіраванне на аснове [[магдэбургскае права|магдэбургскага права]] і [[Герб Слуцка|герб]]. У 1446-471443—1454 гадах слуцкаягорадам дружынаправіў дапамагала маскоўскаму князюкнязь [[ВасільСямён II|Васілю IIАлелькавіч]] у яго барацьбе супраць [[Дзмітрый Юр'евіч Шамяка|Дзмітрыя Шамякі]], які захапіў маскоўскі трон.
 
У 1446-47 гадах слуцкая дружына дапамагала маскоўскаму князю [[Васіль II|Васілю II]] у яго барацьбе супраць [[Дзмітрый Юр'евіч Шамяка|Дзмітрыя Шамякі]], які захапіў маскоўскі трон.
У 1454-1481 гадах у Слуцку княжыў Міхаіл Аляксандравіч.
 
У 1454—1481 гадах у Слуцку княжыў [[Міхаіл Алелькавіч|Міхаіл Аляксандравіч]]. Пасля пакарання Міхаіла Алелькавіча смерцю за змову супраць [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра IV]] горад перайшоў да яго ўдавы Ганны і малалетняга сына {{нп3|Сямён Міхайлавіч Слуцкі|Сямёна|ru|Семён Михайлович Слуцкий}}. Ён княжыў да 1505 года.
Да [[16 стагоддзе|XVI стагоддзя]] стаў адным з палітычных і культурных цэнтраў ВКЛ. Пры княжацкім двары вёўся [[Слуцкі летапіс]] — помнік беларуска-літоўскага летапісання 16 ст., была бібліятэка. У 1582 г. быў падзелены паміж трыма братамі Алелькавічамі на Стары горад, Новы горад і Востраў. У 16 ст. Слуцкія землі неаднаразова спусташалі крымскія татары, аднак замак узяты не быў. У 1592 княжна [[Соф'я Слуцкая|Соф'я Юр'еўна]], апошняя прадстаўніца роду Алелькавічаў, аб'яднала землі княства, у 1612 г. пасля яе смерці горад перайшоў да яе мужа [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]].
 
1494 годам датуюцца першыя звесткі пра бібліятэку рукапісных кніг слуцкага Трайчанскага манастыра. З канца XV стагоддзя пры ім існавала школа перапісчыкаў царкоўных кніг. Да [[16 стагоддзе|XVI стагоддзя]] Слуцк заставаўся адным з палітычных і культурных цэнтраў ВКЛ. Пры княжацкім двары вёўся [[Слуцкі летапіс]] — помнік беларуска-літоўскага летапісання 16 стагоддзя, была бібліятэка.
 
З 1505 па 1542 год спачатку пад рэгенцтвам {{нп3|Настасся Слуцкая|маці|ru|Анастасия Слуцкая}}, а потым самастойна, у Слуцку княжыў [[Юрый Сямёнавіч Алелькавіч|Юрый Алелькавіч]]. У 1508 Слуцк спалены [[Мяцеж Глінскіх|мяцежнымі войскамі]] [[Міхаіл Львовіч Глінскі|Міхаіла Глінскага]]. 8 верасня 1514 случчане прымаюць удзел у [[Бітва пад Оршай, 1514|бітве пад Оршай]] супраць войскаў маскоўскага князя [[Васіль III|Васіля III]].
 
У 1517 годзе пачаліся запісы ў «Слуцкім памянніку», які запаўняўся да XVIII стагоддзя.
 
У 1527 годзе дружына слуцкага князя ваявала з татарамі на Украіне.
 
З 1542 па 1560 год Слуцкам правіў {{нп3|Сямён Юр'евіч Слуцкі|Сямён Юр'евіч|uk|Семен Юрійович Слуцький}}.
 
У 1582 годзе быў падзелены паміж трыма братамі Алелькавічамі на [[Стары горад, Слуцк|Стары горад]], [[Новы горад, Слуцк|Новы горад]] і [[Востраў, Слуцк|Востраў]]. У 16 стагоддзі Слуцкія землі неаднаразова спусташалі, а сам горад абложвалі крымскія татары, аднак замак узяты не быў.
 
У 1592 княжна [[Соф'я Слуцкая|Соф'я Юр'еўна]], апошняя прадстаўніца роду Алелькавічаў, аб'яднала землі княства, у 1612 годзе пасля яе смерці горад перайшоў да яе мужа [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]].
 
У 1617 г. князем Янушам Радзівілам заснавана [[Слуцкая кальвінісцкая гімназія]]. У 1630—1640-я гг. [[Багуслаў Радзівіл]] умацаваў Слуцк, які лічыўся адной з асноўных [[крэпасць|крэпасцяў]] ВКЛ. Пры Праабражэнскім брацтве працавалі школы для гараджан з выкладаннем на беларускай мове. У 1672—1705 гг. дзейнічала друкарня, у 1689—1773 гг. — езуіцкі калегіум. Падчас [[вайна Расіі з Рэччу Паспалітай, 1654-1667|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) Слуцк быў адзіным з буйных гарадоў Беларусі, які не здолелі захапіць рускія войскі. У 1655 г. вытрымаў аблогу рускіх і казацкіх войск. У 1656 г. [[Багдан Хмяльніцкі]] выдаў універсал з гарантыяй недатыкальнасці Слуцка з боку казацкіх атрадаў, а слуцкім купцам — вольнага гандлю на Украіне. У 1700 г. гораду дадзена поўнае магдэбургскае права і герб. У [[Паўночная вайна, 1700-1721|Паўночную вайну]] (1700—1721) у горадзе неаднаразова квартэравалі шведскія войскі.
 
[[File:Slutsk belt - by master craftsman Leo Madjarski - cyrillic script - Belarus - 1780s AD.jpg|thumb|Надпіс [[кірыліца]]й «ВЪ ГРДѢ СЛУЦКѢ» (г.зн. ''«у горадзе Слуцку»'') на [[шляхта|шляхецкім]] [[слуцкія паясы|слуцкім поясе]] аўтарства майстра [[Леў Маджарскі|Льва Маджарскага]], 1780-ыя гг.]]
 
=== Расійская імперыя ===
 
У 1793 г. у выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] горад Слуцк увайшоў у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], стаў цэнтрам Слуцкага павета Мінскай губерні (да 1924 г.).
 
У 1823 г. быў складзены план забудовы горада, які прадугледжваў упарадкаванне вулічнай сеткі, будаўніцтва новых дамоў, зліццё цэнтра з ускраінамі. У 1831 г. скончана будаўніцтва ўчастка Маскоўска-Варшаўскай шашы, што праходзіла праз Слуцк і павет. У 1896 г. распачата будаўніцтва чыгуначнай лініі Асіповічы-Слуцк (скончана ў 1915 г.).
 
У часе выбараў да самакіравання ў 1909 г. у гарадскую раду было абрана 10 рускіх, 4 палякі і 1 яўрэй<ref>W walce o prymat w kraju. Samorząd lokalny. W: Między nadzieją…. Ss. 168—169.</ref>. У 1919 г. у БССР, але яшчэ ў тым годзе заняты польскімі войскамі. У гады 1919—1920 пад часовай польскай адміністрацыяй, у складзе Менскай акругі Грамадскай управы Усходніх земляў. З 1920 г. зноў у складзе БССР.
 
=== СССР ===
 
У 1919 г. у БССР, але яшчэ ў тым годзе заняты польскімі войскамі. У гады 1919—1920 пад часовай польскай адміністрацыяй, у складзе Менскай акругі Грамадскай управы Усходніх земляў. З 1920 г. зноў у складзе БССР.
 
У 1921 г. працавала этнаграфічная экспедыцыя па Беларусі, арганізаваная [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Беларускім Дзяржаўным музеем]], у складзе якой былі мінскія мастакі [[Дзмітрый Мікалаевіч Полазаў|Д. Полазаў]] (кіраўнік), [[Павел Макаравіч Гуткоўскі|П. Гуткоўскі]], [[Янкель Мордухавіч Кругер|Я. Кругер]], [[Канстанцін Сцяпанавіч Елісееў|К. Елісееў]], фалькларыст і кампазітар [[Уладзімір Васілевіч Тэраўскі|Уладзімір Тэраўскі]] і інш. За шэсць тыдняў у Слуцку і навакольных вёсках было сабрана і часткова сфатаграфавана мноства помнікаў старажытнасці, знойдзена значная колькасць цудоўных узораў слуцкіх паясоў і тканін. Пра вынікі працы Д. Полазаў зрабіў даклад на пасяджэнні мінскага таварыства гісторыі і старажытнасці<ref>[http://knihi.com/storage/kastounasci/01/22.html Людміла Налівайка. Рыцары аховы помнікаў]</ref>.

Навігацыя