Розніца паміж версіямі "Карлуш I"

Jump to navigation Jump to search
Аб’ём не змяніўся ,  1 год таму
др
вікіфікацыя
др (вікіфікацыя)
 
| Commons = Carlos I of Portugal
}}
'''Карлуш (Карл) I Пакутнік''' ({{lang-pt|Carlos I o Martirizado}}, {{Дата нараджэння|28|9|1863}}, [[{{МН|Лісабон]]}} — {{Дата смерці|1|2|1908}}, [[{{МС|Лісабон]]}}) — [[кароль Партугаліі]] з [[19 кастрычніка]] [[1889]] года па [[1 лютага]] [[1908]] года. Належаў да дому [[Саксен-Кобург-Гоцкая дынастыя|Саксен-Кобург-Гота]], афіцыйна лічачыся прадстаўніком дынастыі [[Дынастыя Браганса|Браганса]].
 
[[1 лютага]] [[1908]] года ў [[Лісабон]]е адкрыты экіпаж, у якім ехала Каралеўская сям'ясям’я, быў абстраляны двума забойцамі. Жонцы Карлуша I, каралеве [[Амелія Арлеанская|Амеліі]], і іх малодшаму сыну [[Мануэл II|Мануэлу]] атрымалася выратавацца, а сам Кароль і яго старэйшы сын [[Луіш Філіпэ, герцаг Браганса|Луіш Філіпэ]] загінулі. Карлуш I стаў першым партугальскім Каралём, які памёр гвалтоўнай смерцю, з часоў [[Себасцьян I|Себасцьяна I]], які кіраваў яшчэ ў [[XVI]] стагоддзі.
 
== Сям'яСям’я. Раннія гады ==
 
Карлуш I нарадзіўся [[28 верасня]] [[1863]] года ў Лісабоне ў сям'ісям’і караля Партугаліі [[Луіш I|Луіша I]] і яго жонкі, [[Марыя Піа Савойская|Марыі Піі Савойскай]], дачцы першага караля [[Каралеўства Італія, 1861—1946|аб'яднанайаб’яднанай Італіі]] [[Віктар Эмануіл II|Віктара Эмануіла II]].
 
Стрыечнымі братамі Карлуша па бацькаўскай лініі былі такія будучыя еўрапейскія манархі, як саксонскі кароль [[Фрыдрых Аўгуст III, кароль Саксоніі|Фрыдрых Аўгуст III]], румынскі кароль [[Фердынанд I, кароль Румыніі|Фердынанд I]] і германскі кайзер [[Вільгельм II, германскі імператар|Вільгельм II]], а па матчынай — кароль Італіі [[Віктар Эмануіл III]]. Было ў будучага караля і двое родных малодшых братоў: Афонсу, герцаг [[Порту|Порта]] ([[1865]]—[[1920]]) і яшчэ адзін брат, які нарадзіўся [[27 лістапада]] [[1866]] года і памёр на наступны дзень.
 
=== Асабістае жыццё ===
Першай прэтэндэнткай на шлюб з Карлушам была яго далёкая сваячка, адна з дочак кайзера [[Фрыдрых III, германскі імператар|Фрыдрыха III]], але шлюб не ўдаўся з-за розніцы ў веравызнаннях: партугальскі прынц быў набожным, дбайным [[каталік]]ом, а яго меркаваная жонка вызнавала [[пратэстантызм]]. У выніку Карлуш ажаніўся з Амеліі Арлеанскай ([[1865]]—[[1951]]), якая належала да [[Арлеанскі дом|Арлеанскаму дому]], дачкой Філіпа Арлеанскага, прэтэндэнта на французскі трон. Амелія нарадзіла яму дваіх сыноў: Луіша Філіпэ ([[1887]]—[[1908]]) і Мануэла ([[1889]]—[[1932]]). Апроч таго, у [[1888]] годзе ў мужоў на святло з'явіласяз’явілася дачка інфанта Марыя, але яна пражыла зусім нядоўга і памерла ў тым жа годзе.
 
== Палітыка і асаблівасці кіравання ==
[[Выява:Mapa Cor-de-Rosa.svg|thumb|220px|[[Ружовая карта|«Ружовая карта»]] — нерэалізаваны праект партугальскай каланіяльнай адміністрацыі]]
{{main|Берлінская канферэнцыя, 1884|Ружовая карта}}
Падчас [[Берлінская канферэнцыя, 1884|Берлінскай канферэнцыі]] [[1884]] года, падчас якой выраўся лёс каланіяльнай [[Афрыка|Афрыкі]], партугальская дэлегацыя адстойвала праект т. з. [[Ружовая карта|«Ружовай карты»]], па якім Англіі прапанавалася саступіць на карысць Партугаліі шэраг нутракантынентальных афрыканскіх тэрыторый (сёння — часці [[Зімбабвэ]], [[Замбія|Замбіі]] і [[Малаві]]) з мэтай стварэння «Другой Бразіліі» — транскантынентальнага моста партугальскіх уладанняў у Афрыцы. У абмен на перададзены, хоць бы вузкі, «калідор» паміж [[Ангола|Анголай]]й і [[Мазамбік]]ам Партугалія прапанавала англічанам шэраг даследаваных партугальцамі тэрыторый у Афрыцы і [[Азія|Азіі]]. Але ў гэтым выпадку лінія [[Каір]]-[[Кейптаўн]] заставалася бы залежнай ад Партугаліі, а Англію гэта ніяк не задавольвала. Перамовы замарожваліся і зацягваліся.
[[Выява:Carlos I of Portugal by José Malhoa.jpg|thumb|left|200px|Парадны партрэт Карлуша I (1891, Жазэ Малёа)]]
Пасля прыходу да ўлады Карлуша I [[Брытанская імперыя]], якая напярэдадні развярнула сапраўдную інфармацыйную вайну супраць Партугаліі, абвясціла ёй зневажальны ўльтыматум, якому малады кароль быў вымушаны падпарадкавацца: у жніўні [[1890]] года былі падпісаны зневажальныя для краіны англа-партугальскія пагадненні, якія канчаткова вызначылі межы афрыканскіх калоній каралеўства. З гэтага моманту мяжа паміж партугальскімі [[Мазамбік|Усходняй Афрыкай]] і [[Ангола|Заходняй Афрыкай]], а таксама брытанскай [[Радэзія|Радэзіяй]]й, праходзілі па рэках [[Замбезі]] і [[рака Конга|Конга]]. Іншы каланіяльны дагавор, які ў сутнасці стаў замацаваннем становішчаў першага, быў падпісаны [[14 кастрычніка]] [[1899]] года. Абодва акты подпісу пагадненняў адбыліся пад ціскам Англіі і былі вельмі непапулярныя сярод партугальцаў. Аўтарытэт і рэпутацыя манарха пахіснуліся, а сама дзяржава паступова пачала губляць сваю самастойнасць, упадаючы ў эканамічную і палітычную залежнасць ад Англіі.
 
=== Становішча ўнутры краіны ===
На ўнутрыпалітычнай ніве ў перыяд кіравання Карлуша I манархічная ўлада двойчы паказала сваю безгрунтоўнасць: [[14 чэрвеня]] [[1892]] года, а пасля [[10 мая]] [[1902]] года, краіна аб'яўляласяаб’яўлялася [[банкруцтва|банкрутам]], што выклікала збоі ў прамысловасці, рост сацыяльнага [[Антаганізм, класавая барацьба|антаганізмантаганізму]]у і антыманархічных настрояў у Партугаліі. Банкруцтва было выклікана не толькі эканамічнай непаўнавартаснасцю дзяржавы, але і празмернай марнатраўнасцю караля<ref>[http://www.igrejabranca.ru/articles/carlos.htm Игрежабранка: Португалия близко. Король Португалии Карлуш I]</ref>.
[[Выява:Carlos I de Portugal - Arribas da Guia à Tarde, Cascais, 1906.jpg|thumb|200px|Пейзаж у [[Кашкайш]]ы (1906). Карціна, напісаная Карлушам I]]
У адказ на беспарадкі ў краіне Карлуш прыняў роспуск парламента, а [[19 мая]] [[1906]] года прызначыў на пост [[Прэм'ер-міністр Партугаліі|прэм'ерпрэм’ер-міністра Партугаліі]] Жоаа Франка, па ініцыятыве якога было сфарміраваны новы, антырэспубліканскі ўрад, а ў дзяржаве ўсталявалася цвёрдая [[аўтарытарызм|аўтарытарная]] [[ваенная дыктатура]], што яшчэ больш пагоршыла становішча манарха.
 
У той жа час, Карлуш I выступаў як заступнік навукі і мастацтваў. У [[1894]] годзе ён прыняў удзел ва ўрачыстых мерапрыемствах, прымеркаваных да 500-й гадавіны з дня нараджэння [[Генрых Мараплавец|Генрыха Мараплаўца]]. Акрамя таго, кароль выказваў цікавасць да глыбакаводных і марскіх даследаванняў<ref name="travel_port">{{кніга|аўтар= |загаловак=Travel Portugal for Smartphones and Mobile Devices - Illustrated Guide |адказны= |спасылка=http://books.google.com/books?id=KgxavOniWRAC&pg=PT384&dq=Cascais+history&hl=ru&ei=EIQlTrLbAoHoOcexjLkK&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=3&ved=0CEYQuwUwAg#v=onepage&q=Cascais%20history&f=false |месца= |выдавецтва=SoundTells, LLC |год= |том= |старонак= |старонкі= |isbn=}}</ref>, якія неаднаразова праводзіў сам, і пісаў даволі выдатныя карціны.
{{main|Партугальскі рэгіцыд}}
[[Выява:O Regicídio por Alberto de Sousa (2).jpg|thumb|220px|Ілюстрацыя падзей 1 лютага 1908 года]]
[[1 лютага]] [[1908]] года кароль, каралева і іх сыны вярталіся з адпачынку ў Лісабон. Калі адкрыты экіпаж, дзе знаходзілася каралеўская сям'ясям’я, выехаў на [[Праса-ду-Камерсіу|плошчу Тэрэйру-ду-Пасу]], тэрарысты-рэспубліканцы Альфрэда Коста і Мануэль Буіса адкрылі па іх агонь. Коста страляў у караля з рэвальвера, а Буіса, які быў ваенны і снайпер, зрабіў пяць выстралаў з вінтоўкі, схаванай пад яго доўгім паліто: кароль быў забіты на месцы, а яго старэйшы сын, спадчыннік прастола Луіш Філіпэ сканаў праз 20 хвілін, не прыходзячы ў свядомасць. Прынц Мануэл быў лёгка паранены ў руку. Адзіным членам сям'ісям’і, які не атрымаў раненняў, была жонка Карлуша I, Амелія Арлеанская, якая адбівалася ад тэрарыстаў з дапамогай вялікага букета, каб выратаваць жыццё малодшага сына.
 
Абодва царазабойцы былі забіты на месцы: Коста — затаптаны натоўпам, а Буіса — застрэлены гвардзейскім афіцэрам. Наступным каралём Партугаліі стаў Мануэл II, але ён быў занадта малады і безыніцыятыўны, што прывяло да [[Партугальская рэвалюцыя, 1910|Партугальскай рэвалюцыі]] ў [[1910]] годзе і канчатковага звяржэння манархіі ў краіне.

Навігацыя

Асабістыя прылады

Прасторы назваў

Варыянты