Розніца паміж версіямі "Каралішчавічы"

Jump to navigation Jump to search
2 010 байтаў дададзена ,  3 месяцы таму
 
== Гісторыя ==
У 1582 годзе [[сяло]] [[Маёнтак|маёнтка]] [[Гатава]] і панскі двор, уласнасць князёў П. Крышынскага і Ю. Масальскага, у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1597—1598 гадах сяло, двор, уласнасць Д. С. Тышкевіча, Г. М. Масальскай, А. Крушынскага. У другой палове XVI ст. вядомы як прыватнае ўладанне на тэрыторыі [[Менскі павет|Менскага павета]]<ref>Спірыдонаў, М.Ф. Беларусь у другой палове XVI ст. [Карта] / М.Ф. Спірыдонаў // Нацыянальны атлас Беларусі. — Мінск: Белкартаграфія, 2002. — С. 266—267.</ref>. У 1667 годзе маёнтак, уласнасць Ф. К. Друцкага-Горскага. У 1778 годзе былі царква, фальварак, 2 сырабойні, уласнасць І. Прушынскага. У 1791 годзе сяло — цэнтр маёнтка, 2 карчмы, уласнасць Менскай парафіі і Прушынскіх.
[[File:Karališčavičy. Каралішчавічы (1901-17).jpg|left|thumb|Касцёл у Каралішчавічах, 1914]]
У другой палове XVI ст. вядомы як прыватнае ўладанне на тэрыторыі [[Менскі павет|Менскага павета]]<ref>Спірыдонаў, М.Ф. Беларусь у другой палове XVI ст. [Карта] / М.Ф. Спірыдонаў // Нацыянальны атлас Беларусі. — Мінск: Белкартаграфія, 2002. — С. 266—267.</ref>. Пазней належалі да [[Заслаўе|заслаўскага]] маёнтку Пшаздзецкіх. У пачатку [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] часткі гэтага маёнтка купіў [[Міхал Прушынскі]], пасля яго смерці заслаўскі маёнтак падзяліўся, Каралішчавічы атрымаў сын Міхала, Мечыслаў<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/443 Геаграфічны слоўнік Польскага каралеўства і іншых мясцін славянскіх (том XIV, ст. 443)] {{ref-pl}}</ref>.
 
Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе сяло ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], ёсць драўляны касцёл Святой Тройцы, капліца, карчма, панскі двор з пабудовамі, драўляны мост цераз Свіслач, уласнасць С. Прушынскага і каталіцкай царквы. У 1858 годзе сяло, уласнасць К. Прушынскага і М. Прушынскага. У 1861 годзе Каралішчавічы, у сувязі з пабудовай у касцёле новага аргана, наведаў кампазітар [[Станіслаў Манюшка]]<ref>Ruch muzyczny, 1861.</ref>. Магчыма, Станіслаў Манюшка не раз быў у Каралішчавічах, нейкім чынам з Каралішчавічамі быў звязаны яго стрыечны брат (сын цёткі Міхаліны з Манюшак) [[Ян Эдвард Ваньковіч]], які тут і пахаваны.
У 1785 годзе па фундацыі Станіслава Прушынскага ў Каралішчавічах пабудаваны драўляны [[Касцёл Апекі Маці Божай, Каралішчавічы|касцёл Апекі Маці Божай]], які падтрымліваўся ў добрым стане клопатамі роду Прушынскіх. Маёнтак Прушынскіх у Каралішчавічах быў дастаткова заможным і дзякуючы сваяцкім і грамадскім сувязям уладальнікаў прыцягваў да сябе эканамічную і культурную эліту краю. У 1930-я гады касцёл быў перабудаваны пад клуб. З 2014 года ў адноўленым касцёле праводзяцца святыя імшы.
 
У 1897 годзе ёсць хлебазапасны магазін, касцёл, капліца, піцейны дом, у Пярэжырскай воласці Ігуменскага павета. З 1907 года працавала [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]].
[[File:Каралішчавічы.PNG|left|thumb|Маладыя беларускія пісьменнікі ў Доме творчасці, 1980-я.]]
У Каралішчавічах нарадзіліся і, верагодна, ахрышчаны ў касцёле Апекі Маці Божай аўтар гаспадарчага даведніка «Літоўская гаспадыня» [[Ганна Цюндзявіцкая|Ганна Прушынская (у шлюбе Цюндзявіцкая)]] і вядомы беларускі паэт [[Язэп Пушча]]. Сястра Ганны Прушынскай (Цюндзявіцкай) — Міхаліна Прушынская (у шлюбе Семірадская), маці вядомага польскага і рускага мастака [[Генрых Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Г. Семірадскі часта наведваў Каралішчавічы, дзе ў 1873 годзе ажаніўся са сваёй 18-гадовай кузінай Марыяй Прушынскай. У 1861 годзе Каралішчавічы, у сувязі з пабудовай у касцёле новага аргану, наведаў кампазітар [[Станіслаў Манюшка]]<ref>Ruch muzyczny, 1861.</ref>. Магчыма, С. Манюшка не раз быў госцем у Каралішчавічах, нейкім чынам з Каралішчавічамі быў звязаны яго стрыечны брат (сын цёткі Міхаліны з Манюшак) [[Ян Эдвард Ваньковіч]], які тут і пахаваны.
 
У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым — снежні 1918 года Каралішчавічы пад акупацыяй войскаў [[Германская імперыя|Германскай імперыі]].
У 1924—1959 гадах цэнтр [[Каралішчавіцкі сельсавет|Каралішчавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref>, з 5 сакавіка 1959 года па 20 студзеня 1960 года вёска ў складзе [[Трасцянецкі сельсавет|Трасцянецкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>.
 
25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] вёска абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У ліпені 1919 — ліпені 1920 года вёска была пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]].
З 1956 года паблізу Каралішчавіч дзейнічаў Дом творчасці беларускіх пісьменнікаў імя Якуба Коласа.
 
З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Каралішчавіцкі сельсавет|Каралішчавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref> [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). У 1926 годзе працавалі кузня і шавецкая майстэрня. З 26 траўня 1935 года ў [[Мінскі раён|Менскім раёне]]. З 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]].
== Вядомыя жыхары ==
 
У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупаваная войскамі нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіі]]. Нямецкія войскі спалілі 56 двароў, забілі 6 жыхароў і 3 вывезлі на прымусовую працу ў Германію.
 
УЗ 1924—19591956 гадахгода цэнтрпаблізу [[КаралішчавіцкіКаралішчавічаў сельсавет|Каралішчавіцкагадзейнічаў сельсавета]]<ref>РашэннеДом выканкоматворчасці Мінскагабеларускіх абласногапісьменнікаў Саветаімя дэпутатаўЯкуба працоўных ад 5 сакавіка 1959 гКоласа. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref>, зЗ 5 сакавіка 1959 года па 20 студзеня 1960 года вёска ў складзе [[Трасцянецкі сельсавет|Трасцянецкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў Навадворскім сельсавеце.
 
У 2010 годзе дзейнічалі клуб-бібліятэка, магазін.
 
== Вядомыя жыхарыасобы ==
* [[Язэп Гуткоўскі]] (1908—1986) — беларускі грамадскі дзеяч, публіцыст.
* [[Іван Іосіфавіч Ляўко]] (нар. 1920) — беларускі інжынер-будаўнік.
* [[Язэп Пушча]] (1902—1964) — беларускі пісьменнік.
* [[Ганна Цюндзявіцкая]] (1803—1850) — аўтараўтарка папулярнай кулінарнай кнігі «[[Літоўская гаспадыня]]». Сястра Ганны Прушынскай (Цюндзявіцкай) — Міхаліна Прушынская (у шлюбе Семірадская), маці вядомага польскага і рускага мастака [[Генрых Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Генрых Семірадскі часта наведваў Каралішчавічы, дзе ў 1873 годзе ажаніўся са сваёй 18-гадовай кузінай Марыяй Прушынскай.
 
== Помнікі архітэктуры ==
[[File:9fPsYTb6qtw.jpg|thumb|Касцёл улетку 2018 года]]
[[File:Ruins in Karaliscavici.jpg|thumb|Рэшткі стайні сядзібна-паркавага комплекса Прушынскіх]]
* [[Сядзібна-паркавы комплекс Прушынскіх, (Каралішчавічы)|Сядзіба Прушынскіх]] — {{ГККРБ 4|613Г000362}}
* [[Касцёл Апекі Маці Божай, (Каралішчавічы)|Касцёл Апекі Маці Божай]]
{{зноскі}}
9 125

правак

Навігацыя