Эд-Дыр’іа: Розніца паміж версіямі

Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
46 байтаў выдалена ,  5 месяцаў таму
няма тлумачэння праўкі
[недагледжаная версія][недагледжаная версія]
(Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.8.6)
Няма тлумачэння праўкі
 
{{НП
|статус = горад
|беларуская назва = Эд-Дыр'іаДыр’іа
|арыгінальная назва =
|краіна = Саудаўская Аравія
{{Сусветная спадчына|1329}}
[[Файл:diriyahpic.jpg|thumb|right|270px|Палац Саада ібн-Сауда]]
'''Горад Эд-ДырДыр’іа'іа'''  — горад у [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]], заходні прыгарад [[Горад Эр-Рыяд|Эр-Рыяда]]. Цэнтр аднаіменнай мухафазы [[Правінцыя Рыяд|Эр-Рыяд]]. Насельніцтва згодна з дадзенымі на 2004 год  — 33 213 чалавек. Вядомы тым, што з яго паходзяць {{нп3|Саудыты||ru|Саудиты}}  — правячая дынастыя Саудаўскай Аравіі. З 1744 па 1818 год Эд-Дыр'іаДыр’іа была першай сталіцай дынастыі Саудытаў.
 
31 ліпеня 2010 года цэнтральны раён Эд-Дыр'іі Дыр’іі — Эт-Турайф (Эт-Тарайф)— быў уключаны [[ЮНЭСКА]] ў спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/news/642 World Heritage Comittee inscribes seven cultural sites on World Heritage list]</ref>.
 
== Размяшчэнне ==
Размешчаны на вышыні 677  м над узроўнем мора<ref name="fallingrain">{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/SA/10/Ad_Diriyan.html|title=Ad Dir'iyan, Sudi Arabia Page|lublisher=Fallingrain Globak Gazetteer|lang=en|accesdate=2014-01-18|archiveurl=|archivedate=}}{{Недаступная спасылка}}</ref>.
 
Стары горад Эд-Дыр'іяДыр’ія знаходзіцца, ў асноўным, у разбураным стане і размешчаны над вузкай далінай [[Вадзі-Ханіфа]], якая працягваецца на поўдзень ад Эр-Рыяда і за яго. Руіны падзелены на тры раёна  — Гусайба, Эль-Мулабайд і Эт-Турайф,  — і складаюцца з гліняных пабудоў. Эт-Турайф знаходзіцца вышэй за астатнія два раёны. Новы (сучасны) горад знаходзіцца на тым жа самым схіле, што і Эт-Турайф, але ніжэй за няго. Сады і пальмаыя плантацыі размешчаны ў Вадзі-Ханіфа на поўнач ад горада.
 
== Гісторыя ==
Першыя сведчанні аб Эд-Дыр'ііДыр’іі адносяцца да XV стагоддзя. Згоддна з хронікамі {{нп3|Неджд|Неджда|ru|Неджд}}, горад быў заснаваны ў [[1446]] ці [[1447]] годзе Мані эль-Мрайдзі, продкам цяперашніх Саудзітаў. Мані і ягоны клан ([[Мруда]]) прыйшлі з {{нп3|Горад Эль-Каціф|Эль-Каціфа|ru|Эль-Катиф}}, аазіса на ўсходзе Аравйіскага паўвострава, па запрашэнню Ібн-Дыра, уладара вобласці, якая знаходзілася на месцы сучаснага Эр-Рыяда. Магчыма, Ібн-Дыр быў родзічам Мані эль-Мрайдзі, і перасяленне на самой праве было вяртаннем на гістарычную радзіму<ref>Al-Juhany, U.M., Najd before the Salafi Reforn Movement, Ithaca Press, 2002, ISBN 0863724013.</ref><ref name="EoI">Rentz, G. «al-Dir'iyyaDir’iyya (or al-Dariyya).» Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P Heinrichs. Brrill, 2007. Brill Online. CDL. 5 November 2007 [http://brillonline.nl/subscriber/entry?entry=islam_SIM-1876]{{Недаступная спасылка}}</ref>.
 
Першапачаткова Мруда пасяліліся ў Гусайба і Эль-Мулайбід, але ўсё паселішча атрымала назву Эль-Дыр'іаДыр’іа, ад імя Ібн Дыра. Эт-Тураіф быў заселены пазней<ref name="EoI"/>. Мноства сямей з навакольных паселішчаў перасяліліся ў Эд-Дыр'іюДыр’ію, і да XVIII стагоддзя апошняя стала адным з найбольш значных гарадоў Неджда.
 
У XVIII стагодді кланавая барацьба ўнутры клана Эль-Мігрын, патомкаў Мані, клана, які правіў у Эд-Дыр'іеДыр’іе, скончылася перамогай {{нп3|Мухамад ібн Сауд|Мухамада ібн Сауда|ru|Мухаммад ибн Сауд}}, які лічыцца заснавальнікам дынастыі Саудытаў. Мухамад стаў эмірам (уладаром) Эд-Дыр'ііДыр’іі. У 1744 годзе ён узяў пад апёку багаслова {{нп3|Мухамад ібн Абд аль-Вахаб|Мухамада ібн абд аль-Вахаба|ru|Мухаммад ибн Абд Аль-Ваххаб}}, выгнанага з горада {{нп3|Горад Уяйна|Уяйны|ru|Уяйна}}, які знаходзіцца прыкладна ў 30  км вышэй па даліне. Ібн Сауд прыняў {{нп3|Вахабізм|рэлігійнае вучэнне|ru|Ваххабизм}} Абд аль-Вахаба, і гэты момант лічыцца заснаваннем {{нп3|Дырыйскі эмірат|першай Саудаўскай дзяржавы|ru|Дирийский эмират}}, сталіцай якога стала Эд-Дыр'іаДыр’іа. Напрацягу наступных дзесяцігоддзяў ібн-Сауд і ягоныя нашчадкі здолелі падпарадкаваць увесь {{нп3|Неджд||ru|Неджд}}, захад і ўсход аравійскага паўвострава, і нават пасылалі ваенныя экспедыцыі у сучасны [[Ірак]]. Эд-Дыр'іаДыр’іа хутка расла і стала буйнейшым горадам Неджда і адным з буйнейшых у Аравіі.
 
У далейшым, аднак, той факт, што Саудзіты ўзялі пад кантроль свяшчэнныя гарады іслама [[Горад Мекка|Мекку]] і [[Горад Медзіна|Медзіну]] выклікала незадавальненне [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]], што прывяло да уварвання турэцка-егіпецкай арміі на Аравійскі паўвостраў і {{нп3|Асмана-саудаўская вайна|Асмана-саудаўскай вайне|ru|Османо-саудовская война}} 1811—1818 гадоў. Вайна скончылася паражэннем Першай Саудаўскай дзяржавы, а Аравійскі паўвостраў перайшоў пад кантроль Асманскай імперыі. Эд-Дыр-іа капітулявала ў 1818 годзе пасля гадавой аблогі, а камандуючы егіпецкай арміяй {{нп3|Ібрагім-паша||ru|Ибрагим-паша}} загадаў разбурыць горад. Потым, пасля першай спробы аднаўлення вахабіцкай дзяржавы, ён загадаў канчаткова разбурыць і спаліць Эд-Дыр'іюДыр’ію. Пры наступным аднаўленні дзяржавы, Саудыты зрабілі сваёй сталіцай ужо не Эд-Дыр'іюДыр’ію, а размешчаны на поўдзень ад яе Эр-Рыяд.
 
У 1818 годзе, пасля разбурэння горада, насельніцтва поўнасцю пакінула Эд-Дыр'іюДыр’ію. Навакольныя землі былі зноў заселены толькі ў XX стагоддзі, у асноўным [[Бедуіны|бедуінамі]], а ў 1970 годзе быў заснаваны новы горад Эд-Дыр'іаДыр’іа<ref>Ionis Thompson, ''Desert Treks from Riyadh'', Stacey International, London, UK, 1994, pp. 6-7, ISBN 0-905743768</ref>. Неўзабаве новы горад паволі вырас і стаў адміністрацыйным цэнтрам. Рэстаўрацыя руінаў старой Эд-Дыр'ііДыр’іі адбываецца пры падтрымцы ўрада Саудаўскай АравііюАравіі.
 
== Аднаўленне ==
{{зноскі}}
 
{{Сусветная спадчына ў Саудаўскай Аравіі}}
{{ізаляваны артыкул}}
{{Бібліяінфармацыя}}
 
[[Катэгорыя:Гарады Саудаўскай Аравіі]]
[[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Саудаўскай Аравіі]]

Навігацыя