Алесь Салавей

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Алесь Салавей
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні: Альфрэд Васільевіч Радзюк
Псеўданімы: Алесь Салавей
Дата нараджэння: 1 мая 1922(1922-05-01)
Месца нараджэння:
Дата смерці: 21 студзеня 1978(1978-01-21) (55 гадоў)
Месца смерці:
Грамадзянства:
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці: паэт
Гады творчасці: 1937—1970-я
Валодае мовамі: беларуская
Мова твораў: беларуская

Алесь Салавей, сапр.: Альфрэд Васільевіч Радзюк, у эміграцыі Альберт Кадняк (1 мая 1922, в. Крысава, Койданаўскі павет, Польшча, цяпер Дзяржынскі раён Беларусі — 21 студзеня 1978, Торкі, штат Вікторыя, Аўстралія) — беларускі паэт.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся на Койданаўшчыне, яго бацька скончыў сельскагаспадарчы інстытут і працаваў у гарадках вакол Мінска. У Койданаве Альфрэд Радзюк вучыўся ў сярэдняй школе разам з вядомым у будучым гісторыкам Міколам Ермаловічам.

У 1937 годзе былі арыштаваны бацькі, хлопец вымушаны быў уладкавацца на працу, працаваў на разгрузцы вагонаў, на торфараспрацоўках і вывазцы лесу. У 1938 г. паступіў у Мінскі педагагічны тэхнікум, дзе змог працягнуць толькі два гады.

На пачатку вайны пераязджае ў Мінск, дзе пры дапамозе Уладзіміра Дудзіцкага ўладкоўваецца ў рэдакцыю «Беларускай газэты», з 1942 года стаў падпісвацца псеўданімам Алесь Салавей. Працаваў у павятовай управе ў Іллі (Вілейская акруга), з кастрычніка 1942 па жнівень 1944 г. — намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Новы шлях» (Рыга).

У 1944 пакінуў свой край. Апынуўся спачатку ў Беластоку, дзе адбылося знаёмства з Х. Ільяшэвічам, М. Сяднёвым, потым у Берліне, у Празе сустракаўся з Ларысай Геніюш. У 19451949 жыў у лагеры перамешчаных асобаў Зальцбургу (Аўстрыя). Удзельнічаў у выданні газеты «Зь беларускага жыцьця» і часопіса «Пагоня», вёў вялікую перапіску з беларусамі ў Нямеччыне. У Зальцбургу Алесь Салавей ажаніўся з Зінаідай Кадняк, з якой пазнаёміўся ў Берліне.

У 1949 г. разам з сям'ёй выехаў у Аўстралію. Першыя некалькі гадоў жыў у Адэлаідзе (Паўднёвая Аўстралія), удзельнічаў у арганізацыйным сходзе тутэйшых беларусаў у лютым 1950. Пазней перабраўся ў Мельбурн (Вікторыя), дзе таксама далучыўся да грамадскага жыцця. Член Згуртавання беларусаў у Вікторыі, пазней культурны рэферэнт Беларускага цэнтральнага камітэта ў Вікторыі і член беларускай секцыі радыё 3ZZ у Мельбурне (19761977). Перапісваўся з Ларысай Геніюш, якая вярнулася з ГУЛАГа пасля смерці Сталіна.

Памёр 22 студзеня 1978 году ў Мельбурне ад разрыву сэрца падчас купання ў акіяне. Пахаваны на беларускай частцы могілак Фолкнер у Мельбурне.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Першыя вершы апублікаваў у 1937 (часопіс «Піянер Беларусі», раённая газета «Ударнік Дзяржыншчыны»). Раннія яго вершы — гэта захапленне родным краем, прыгажосцю беларускай прыроды. У перадваенны перыяд пачаў асвойваць класічныя формы верша: санеты, актавы, трыялеты, рандо.

Аўтар кнігі паэзіі «Мае песні» (вершы і паэма, Рыга, 1944), які меў падзагаловак «Зборнік лірыкі думкі». У Рызе з'явілася першая яго вялікая паэма «На хуткіх крыллях вольнага Пэгаса», напісаная санетнай страфою.

Перыяд знаходжання ў Зальцбургу быў для паэта надзвычай плённы ў паэтычных адносінах. Алесь Салавей працягваў пісаць вершы класічнай формы, а таксама вершы-мініяцюры, першыя з якіх — «Вянкі» — з'явіліся ў друку ў 1948 годзе, як і паэма «Домік у Менску», пачатая яшчэ ў 1944. У Зальцбургу была напісана і другая паэма Алеся Салаўя «Звіняць званы Сьвятой Сафіі», прысвечаная Юрку Віцьбічу, а таксама паэма «Сын» (надрукаваныя ў 1949). Тут выйшаў другі зборнік паэзіі Алеся Салаўя «Сіла гневу» (вершы, паэма, 1948), дзе сабраны вершы цэлага дзесяцігоддзя. Гэта быў апошні зборнік, выдадзены пры жыцці паэта, у ім шмат вершаў, прысвечаных Радзіме.

У сваіх зборніках Алесь Салавей шмат вершаў прысвяціў беларускай гісторыі, Усяславу Чарадзею, Ф. Скарыне, С. Буднаму, В. Цяпінскаму, М. Багдановічу, уславіў мясціны, дзе яму давялося жыць ці пабываць (Менск, Вільня, Маладзечна, Лагойск, Койданава), апяваў красу беларускай прыроды і заўсёды выказваў гарачую любоў і вернасць Бацькаўшчыне, свайму народу.

Пасля пераезду ў Аўстралію А.Салавей мала займаўся літаратурнай працай. У 1952 г. ён скончыў укладанне двух новых сваіх зборнікаў «Вянкі» і «Несмяротнасць». Яны павінны былі выйсці пад адзіным загалоўкам «Нятускная краса». Але гэты збор твораў Алеся Салаўя выйшаў ўжо пасля смерці паэта намаганнямі Антона Адамовіча і Беларускага інстытута навукі і мастацтва (Нью-Ёрк — Мельбурн, 1982).

Творы[правіць | правіць зыходнік]

Кнігі, брашуры[правіць | правіць зыходнік]

  • Звіняць званы Святой Сафіі. — Зальцбург: выдавецтва «Нові Дні», 1946. — 7 с.[1]
  • Нятускная краса: Збор твораў = Unfading Beauty: Collected Poems. — Нью-Ёрк — Мэльбурн: БІНІМ, 1982. — XVI, 372 с. — (Belarusian Poets and WRiters Series; № 2).
  • Сіла гневу. Лірыка (1937—1947). — [Osterhofen, Whiteruthenian Magazine], «Sakavik», 1948. — 96 с.

Артыкулы[правіць | правіць зыходнік]

  • Вецер буй-вецер // Полымя Рэвалюцыі. — 1938. — № 2. — С. 117.
  • На сенажаці // Ударнік Дзяржыншчыны. — 1937. — Чэрвень. — С.
  • Як пасьпее, пажаўцее… // Чырвоная Змена. — 1938. — № 111. — С. 3.

Зноскі

  1. Паэма прысвечаная Ю. Віцьбічу

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Кадняк З. Успаміны пра Алеся Салаўя // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі / Уклад. Л. Юрэвіч. — Нью-Ёрк, 1999. — С. 319—327.