Алеся Александровіч

Алеся Александровіч
Алеся Александровіч
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння	12 ліпеня 1904
Месца нараджэння	Мінск, Мінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя;
Дата смерці	25 жніўня 1947 (43 гады)
Месца смерці	Мінск, Беларуская ССР, СССР;
Пахаванне	Вайсковыя могілкі;
Грамадзянства	Расійская імперыя; БНР; Беларуская ССР; СССР;
Муж	Міхаіл Іванавіч Мароз
Альма-матар	БДУ;
Месца працы	Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы; Нацыянальная бібліятэка Беларусі;
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці	літаратуразнаўца, педагог
Гады творчасці	1920 — 1947
Грамадская дзейнасць
Член у	Беларуская хатка;
	Творы ў Вікікрыніцах
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Але́ся Александро́віч, поўнае імя Алякса́ндра Іва́наўна Александро́віч (12 ліпеня 1904(1904-07-12), Мінск — 25 жніўня 1947(1947-08-25), Мінск) — беларуская літаратуразнаўца і педагог. Сястра паэта Андрэя Александровіча, жонка Міхася Мароза^[1].

Біяграфія

Алеся Александровіч прымала актыўны ўдзел у рабоце «Беларускай хаткі», вядомага беларускага нацыянальнага асяродку. Як пазней адзначала Алеся ў анкеце пры паступленні ў БДУ^[1], яна на працягу некалькіх гадоў спявала ў Беларускім народным хоры пад кіраўніцтвам Уладзіміра Тэраўскага, куды прыцягнула і свайго брата Андрэя^[2]. Слухаць сольнае выкананне Алесі вельмі любіў Янка Купала^[1]. Яна спявала песні ў апрацоўцы Дзмітрыя Агрэнева-Славянскага «Чалавек жонку б’е», а таксама «Каля хацінкі». Як успамінаў Кастусь Пуроўскі, мела поспех песня на словы Купалы «Шумныя бярозы», якую выконвалі Алеся Александровіч, Ганна Бялькевіч і Язэп Васілеўскі^[1].

У 1920 годзе прымала ўдзел у рабоце клуба беларускай мастацкай інтэлігенцыі. З 1920 года — у менскім Беларускім дзяржаўным тэатры (БДТ-1). Сябравала з Міхасём Чаротам і ў 1921 годзе стала першай выканаўцай ролі Алесі ў музычнай драме Міхася Чарота «На Купалле» ў БДТ-1^[3]^[4], гэтая роля была напісаная адмыслова для яе^[1].

Акцёр і тэатральны дзеяч Яўген Рамановіч пісаў^[5], што

[Алеся Александровіч] была ўжо добра вядомай у Мінску салісткай з непараўнанай дзявочай абаяльнасцю і рэдкім па чысціні лірычным сапрана. Усім нам Алеся ў тыя гады здавалася ідэальным увасабленнем беларускай дзяўчыны, якая нібы сышла са старонак паэзіі Янкі Купалы.

У 1928 годзе скончыла літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта БДУ. Працавала ў аддзеле рэкамендацыйнай бібліяграфіі Дзяржаўнай бібліятэкі БССР (1934—1936). Склала падручнікі «Родная краіна» (пазней «Роднае слова») для 4-га класа (было 13 выданняў, 1945—1957), «Кніга для чытання ў першым класе» (4 выданні, 1934—1937). Перавыдаваліся «Хрэстаматыя па літаратуры» для 3-га і 4-га класаў (1938—1941, сум. з О. Селіванавай) і чытанне для 7-га класа «Родная літаратура» (1945—1947)^[3].

У 1937 годзе праз палітычныя рэпрэсіі арыштаваны муж Міхаіл Мароз (памёр у 1946 годзе ў Яраслаўскай вобласці).

Пасля вайны яна працавала ў Літаратурным музеі Янкі Купалы^[6]. Пісала артыкулы, уступныя словы да выданняў, успаміны пра Янку Купалу, Цётку, Францішка Багушэвіча, Максіма Танка, Аркадзя Куляшова і інш. Перакладала на беларускую мову кнігі для дзяцей^[3].

Памерла 25 жніўня 1947 года ў Мінску праз анкалогію. Пахаваная на Вайсковых могілках Мінска^[7].

Сям’я

У шлюбе з палітыкам Міхаілам Марозам (1893—1946). Дзеці:

Міхаіл (1924—1991), вайсковец;
Андрэй (1930—1995), радыёфізік.

Алеся Александровіч і Янка Купала

Знаёмая з Янкам Купалам з пачатку 1920-х гадоў. Часта бывала на кватэры паэта. Улетку 1933 года на яе запрашэнне Купала з жонкай адпачываў у Капылі ў доме Марозаў, бацькоў мужа Александровіч. Складальнік жыццёвага і творчага летапісу Янкі Купалы да 1917 года. Аўтарка ўспамінаў пра Купалу^[6].

Творы

«Іван Дамінікавіч Луцэвіч (Янка Купала)» («Савецкі селянін», 9 снежня 1945 года).
«Сябра моладзі» («Сталинская молодежь», 29 чэрвеня 1945 года).
«Аб дакастрычніцкай творчасьці Янкі Купалы» (часопіс «Полымя», 1947, № 6).
«Паэма Янкі Купалы „Адвечная песня“ ў ацэнцы дарэвалюцыйнай крытыкі» (часопіс «Беларусь», 1947, № 6).
Успаміны ў зборніку «Янка Купала», Мн, 1952.

Крыніцы

1 2 3 4 5 Стагоддзе Купалавай Алесi(недаступная спасылка)
↑ Яўхім Кіпель. ГУРТАВАНЬНЕ БЕЛАРУСКАЕ МОЛАДЗI Архівавана 29 мая 2014.
1 2 3 т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.
↑ Наш край в новой энциклопедии Архівавана 4 сакавіка 2016. (руск.)
↑ Гесь, Аляксандра. Стагодзьдзе Купалавай Алесі (нявызн.). Газета Звязда (11 мая 2012 году).(недаступная спасылка)
1 2 Янка Купала: Энцыкл. даведнік. — Мн., БелСЭ, 1986. — Артыкул «Александровіч Алеся». — C. 36.
↑ Аблажэй — Брыль – Белліт (бел.) (14 ліпеня 2023). Праверана 18 ліпеня 2024.

Літаратура

Ватацы, Н. Б. Александровіч Алеся // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. А капэла — Габелен. — С. 83. — 727 с. — 10 000 экз.
Багдановіч І. Э. Александровіч Алеся // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992. — Т. 1. Абуховіч — Ватацы. — С. 54—55. — 542 с.; іл. — ISBN 5-85700-061-0.

Спасылкі

Александровіч Алеся Іванаўна (1904—1947), літаратуразнаўца Архівавана 12 ліпеня 2023. // Мінская раённая цэнтральная бібліятэка

[СКА-1] 1 2 3 4 5 Стагоддзе Купалавай Алесi(недаступная спасылка)

[2] Яўхім Кіпель. ГУРТАВАНЬНЕ БЕЛАРУСКАЕ МОЛАДЗI Архівавана 29 мая 2014.

[БС-3] 1 2 3 т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

[4] Наш край в новой энциклопедии Архівавана 4 сакавіка 2016. (руск.)

[zviazda-5] Гесь, Аляксандра. Стагодзьдзе Купалавай Алесі (нявызн.). Газета Звязда (11 мая 2012 году).(недаступная спасылка)

[enc-6] 1 2 Янка Купала: Энцыкл. даведнік. — Мн., БелСЭ, 1986. — Артыкул «Александровіч Алеся». — C. 36.

[7] Аблажэй — Брыль – Белліт (бел.) (14 ліпеня 2023). Праверана 18 ліпеня 2024.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]