Андрэй Іванавіч Александровіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Андрэй Іванавіч Александровіч
Andrej Aleksandrowicz 1926 .jpg
Асабістыя звесткі
Псеўданімы: А. А-віч, А. Андр., Андр. Ал-іч, А. Худніцкі, Чыгуначнік Бэцін
Дата нараджэння: 22 студзеня 1906(1906-01-22)
Месца нараджэння:
Дата смерці: 6 студзеня 1963(1963-01-06)[2] (56 гадоў)
Месца смерці:
Пахаванне:
Грамадзянства: Сцяг БССР
Альма-матар:
Літаратурная дзейнасць
Род дзейнасці: публіцыст, перакладчык, паэт, дзіцячы пісьменнік, літаратурны крытык, крытык
Мова твораў: беларуская
Дэбют: 1921

Андрэй Александро́віч (22 (9) студзеня 1906, Мінск — 6 студзеня 1963, Падмаскоўе) — беларускі паэт, перакладчык, публіцыст, літаратурны крытык. Член ЦВК БССР (19311937), кандыдат у члены ЦК КП(б)Б (19361937). Брат Аляксандры (Алесі) Александровіч.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Cкончыў МБПТ (1925), БДУ (1930[3]). Кіраваў распрацоўкай нарматыўнага руска-беларускага слоўніка (1931—1937). Член-карэспандэнт АН БССР[4][3], намеснік старшыні праўлення СП БССР (1934—1937), дырэктар Інстытута мовы БелАН.

Падчас рэпрэсій 1929—1931 гг. выступіў супраць «нацдэмаў» (паэма «Цені на сонцы»[5], выступленне на III пленуме праўлення СП СССР[6]). Падчас рэпрэсій 1937—1938 гг. арыштаваны (2.7.1938), асуджаны на 15 гадоў лагераў; у 1938—1947 на Крайняй Поўначы, працаваў на будоўлі Нарыльскага металургічнага камбіната. Тэрмін зняволення быў скарочаны да 8 гадоў, і ў 1947 годзе ён выйшаў на волю. У 1948 яму забаранілі працаваць у друку. Быў зноў арыштаваны 26.2.1949 і сасланы ў Краснаярскі край. Рэабілітаваны ў 1955. Потым жыў і працаваў у Мінску. Памёр у санаторыі ў Падмаскоўі. Пахаваны ў Мінску на Ўсходніх могiлках[7].

У літаратуры[правіць | правіць зыходнік]

Адзін з арганізатараў літаратурнага аб'яднання «Маладняк»[3]. Рэдактар часопіса «Малады араты» (1925), працаваў у рэдакцыях розных рэгіянальных і мінскіх выданняў («Наш працаўнік», «Чырвоная Полаччына», «Бальшавік Беларусі», «Заклік»). Першыя паэтычныя зборнікі «Па беларускім бруку», «Прозалаць». Паэма «Цені на сонцы» (1930), прысвечаная выкрыванню «нацдэмаў». У 1947—1948 гадах, да забароны займацца літаратурнай дзейнасцю, літсупрацоўнік шматтыражкі Мінскага трактарнага завода.

Апяваў рэвалюцыйнае пераўтварэнне жыцця, будаўніцтва сацыялізму, сяброўства савецкіх народаў, паказваў працоўныя будні працоўнага чалавека, напружанасць класавай барацьбы, нацыянальна-вызваленчую барацьбу працоўных Заходняй Беларусі. Шмат увагі надаў праблеме выхавання новага чалавека[3]. Пісаў кнігі для дзяцей[3].

У друку карыстаўся псеўданімамі: А.А-віч, А.Андр., Андр. Ал-іч, А.Худніцкі, Чыгуначнік Бэцін.

Яшчэ ў гады Першай сусветнай вайны стаў удзельнікам хору У. Тэраўскага. Наведваў «Беларускую хатку».

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Паэтычныя кнігі[правіць | правіць зыходнік]

Кнігі прозы[правіць | правіць зыходнік]

Кнігі для дзяцей[правіць | правіць зыходнік]

Пераклады[правіць | правіць зыходнік]

Перакладаў на беларускую мову з рускай, украінскай, літоўскай моў. Аўтар перакладу на беларускую мову «Інтэрнацыяналу»[8], паэмы А. С. Пушкіна «Руслан і Людміла» (1938[9], 1978[10]), асобных твораў Д. Беднага, М. Ісакоўскага, А. Суркова, паэму С. Маршака «Пожар»[3].

Зноскі

  1. Александрович Андрей Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.
  2. Александрович Андрей Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Александрович Андрей Иванович // Биографический справочник — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 17-18. — 737 с.
  4. Пасведчанне пра абранне членам-карэспандэнтам АН БССР
  5. «Цені на сонцы»
  6. Тэкст выступленне на III-м пленуме праўлення СП СССР
  7. Фота магілы на Ўсходніх могiлках
  8. «Інтэрнацыянал»
  9. «Руслан і Людміла», выд. 1938
  10. «Руслан і Людміла», выд. 1978

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Альманах белорусской литературы. Приложение к журналу «Резец». 1929. [1]
  • Да дзесяцігоддзя творчай працы Андрэя Александровіча: Спіс літаратуры // Кніга масам № 1, 1932;
  • Бэндэ Л. Андрэй Александровіч. 1932.[2]
  • Прывітанне Андрэю Александровічу /у дзень дзесяцігодзьдзя яго творчасьці/. Прывітанне старшыні СНК БССР тав. Галадзеда аўтару «Цені на сонцы» — пісьменьніку-менапаўцу. [3]
  • Прывітанне старшыні ЦВК БССР тав. Чарвякова песьняру пралетарскай барацьбы. [4]
  • Кучар А. Пра п'есу Андрэя Александровіча. У кн.: Вялікая перабудова. Кніга літаратурнае крытыкi.[5]
  • Александровіч Андрэй Іванавіч // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: БелЭн, 1992—1995.. — Т. 1.
  • У апошні шлях. Літаратура і мастацтва. 1963.[6]
  • Бур'ян Б. Паэтычны летапіс. Беларусь, 1964.[7]
  • Бурносаў В. Час і вершы. Полымя, 1964.[8]
  • Грахоўскі С. Творы розных год. Літаратура і мастацтва. 1958.[9]
  • Пісьменнікі Савецкай Беларусі. Кароткі біяграфічны даведнік. 1959.[10]
  • Салавей Л. У свеце дзіцячых уяўленняў. Беларусь, 1960.[11]
  • Грахоўскі С. Не забуду ніколі. Літаратура i мастацтва. 1963.[12]
  • Лапаў Б. Пясняр маладой рэспублікі. Літаратура і мастацтва, 1964.[13]
  • Шушкевіч С. НЯСТОМНЫ ПРАЦАЎНІК. Да 60-годдзя з дня нараджэння Андрэя АЛЕКСАНДРОВІЧА. Звязда, 1966.[14]
  • Никифорович В. Песни новой жизни. Советская Белоруссия, 1967.[15]
  • Зарынка С. З дэвізам свайго пакалення. Беларусь, 1976.[16]
  • Ржэцкая Л. Жывуць у маёй памяці сустрэчы. Літаратура і Мастацтва, 1977.[17]
  • Хромчанка К. Сэрцы і песні — з народам і партыяй. Беларусь, 1984.[18]
  • Грахоўскі С. З кагорты першых // «Так і было» (зборнік). — Мн.: «Мастацкая літаратура», 1986.
  • Пруднiкаў П. Песняр роднай зямлi. Настаўнiцкая газета, 1986. [19]
  • Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. — Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9
  • Семеняков В. Взлет и падение // Вячэрні Мінск, 6 мая 1994. — С. 5.
  • Кіпель Я. Гуртаваньне беларускае моладзі. 1998. Эпізоды. Выдавецтва газэты Беларус. С. 33-42.
  • Махнач А. АЛЕКСАНДРОВІЧ, ДУДАР, МІКУЛІЧ І «НАСТУПЛЕНИЕ». ПА СТАРОНКАХ «КРАЯ СМОЛЕНСКОГО». Літаратура і мастацтва, 1996.[20]
  • Селяменеў В., Скалабан В. Справа Міхася Клімковіча. Звязда, 2002.[21]
  • Скалабан В., Рублевская Л. Буря и пена. Советская Белоруссия. 2006. [22]
  • Рублевская Л., Скалабан В. Буря и пена. Взлет и падение поэта Андрея Александровича. Время и бремя архивов и имен. Минск, Лiтаратура i Мастацтва, 2009. [23]
  • З неапублікаванай кніжкі ўспамінаў. Кастусь Губарэвіч. АДНАЛЮБ. Мікола Хведаровіч. З ПЕСНЯЙ ЗАЎСЁДЫ Ў СТРАІ. Алесь Звонак. АНДРЭЙ АЛЕКСАНДРОВІЧ. Міхась Машара. З УСПАМІНАЎ.[24]