Арменакан

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Арменакан
арм.: Արմենական կուսակցություն
Лідар Мкрціч Партугалян
Дата заснавання 1885
Дата роспуску 1921
Штаб-кватэра Ван
Ідэалогія нацыяналізм
Колькасць членаў да 2000 членаў і спачувальнікаў у 1894 г.[1]

Арменакан — першая нацыянальна-палітычная партыя армян[2]. Заснавана ўвосень 1885 года ў Ване аднадумцамі Мкрціча Партугаляна[3]. У 1921 г. аб'ядналася з левымі гнчакістамі і рамкаварамі ў партыю Рамкавар-Азатакан Арменакан[4].

У 1860-70-х гадах армянская грамадска-палітычная эліта з увагай ставілася да палітычнага, эканамічнага і культурнага развіцця армянскага народа, падзеленага паміж трыма імперыямі[5]. Вынікі чарговай руска-турэцкай вайны, якая завяршылася Берлінскім кангрэсам прывялі да надзеі развіцця Радзімы. Пераканаўшыся, што рэформы ў армянскіх вілаетах, агаданыя арт.61 Берлінскага дагавора не ажыццяўляюцца, армяне прыступілі да стварэння таемных таварыстваў і кружкоў, што шырылі ідэі нацыянальна-вызвольнай барацьбы[6].

Мкрціч Хрымян яшчэ ў 1876 і 1877 гадах у сваіх творах пісаў пра тое, каб краіна рыхтавалася да барацьбы. Пад кіраўніцтвам Мкрціча Хримяна, Мкрціча Партугаляна і Канстанціна Камсаракана ў канцы 1879 года ў Ване была створана нацыянальна-вызвольная арганізацыя «Чорны Крыж». Дзейнасць арганізацыі паступова прыпынілася, калі асманскі ўрад выслаў Партугаляна і Хрымяна, а Камсаракан быў пераведзены па працы ў іншае месца[7].

Вокладка газеты «Арменія».

Мкрціч Партугалян пасяліўся ў Марселі і з 20 ліпеня 1885 года пачаткаў выдаваць газету «Арменія»[8].

Былыя члены «Чорнага Крыжа» зноў пачалі сустракацца. Спачатку гэтыя сустрэчы арганізоўвалі браты Грыгарыс і Мкрціч Тэрлемезяны. Восенню 1885 года была створана першая армянская палітычная партыя. Па назве газеты М. Партугаляна партыя была названа «Арменакан»[9].

Ядром партыі сталі выпускнікі Цэнтральнага ліцэя Вана, заснаванага М. Партугалянам[1].

Праграма партыі агадвала вызваленне Заходняй Арменіі ад асманскага дэспатызму.

Для дасягнення гэтай мэты прызнаваліся прымальнымі як узброенае змаганне, так і подкупы ці дыпламатычныя шляхі. М. Партугалян сілкаваў вызначаныя надзеі і на рэформы, якія маглі быць ажыццёўлены асманскім урадам[2].

Партыя мела вочкі ў Васпуракане (вілает Ван), Мушы, Бітлісе, Трабзоне і Стамбуле. Мясцовыя партыйныя арганізацыі былі таксама створаны ў іншых раёнах Заходняй Арменіі, на Каўказе, а таксама ў Балгарыі, Егіпце, ЗША, гарадах Персіі Сельмас і Тэбрыз.

Ідэі партыі прывялі да стварэння ў Лондане «Армянскага патрыятычнага таварыства Еўропы», што імкнулася «заваяваць для армян права кіраваць самімі сабою шляхам рэвалюцыі»[10].

У час масавых забойстваў армян у 1890-х гадах Мкрціч Тэрлемезян кіраваў абарончымі баямі Вана[11].

Яму ўдалося з'яднаць вакол сябе дашнакаў і гнчакістаў. Партыя таксама ўзяла ўдзел у Ванскай самаабароне 1915 года.

Выратаваная ад разні група арменаканаў аб'ядналася з іншымі палітычнымі сіламі і стварыла партыю Рамкавар-Азатакан Арменакан[1].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Сурен Саргсян Армянское национально-освободительное движение и партия Арменакан ((руск.) ) // Регион и мир. — 2010.
  2. 2,0 2,1 <span style="" lang="(руск.) " >АРМЕНАКАН КАЗМАКЕРПУТЮН, ПАРТИЯ(нявызн.) . genocide.ru. Праверана 19 верасня 2016.
  3. <span style="" lang="(руск.) " >Институт арменоведческих исследований ЕГУ(нявызн.) . Партия Арменакан. Формирование. Праверана 19 верасня 2016.
  4. Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II
  5. Սիմոնյան Հ. Հայոց պատմություն. հիմնահարցեր. — Երևան, 2000. — С. 176. — 487 с.
  6. Э. Осерская Роль армянских политических партий в эволюции национально-освободительного движения армян в Османской империи (1878 г. — начало XX в.) ((руск.) ) // Историческая и социально-образовательная мысль. — 2011. — № 5. — С. 30-32. Архівавана з першакрыніцы 19 сентября 2016г..
  7. Արմենական կուսակցություն: Ձևավորումը. ԵՊՀ Հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտ. Праверана 5 փետրվարի 2016.(арм.) 
  8. Սիմոնյան Հ. Հայոց պատմություն. հիմնահարցեր. — Երևան, 2000. — С. 178.
  9. Պողոսյան Ս. և ուրիշներ. Հայոց պատմություն. — Երևան, 2004. — С. 82. — 160 с.
  10. А. Широкорад. Россия — Англия: неизвестная война, 1857–1907. — Москва, 2003. — С. 22. — 512 с.
  11. Հայկական Հարց Հանրագիտարան. — Երևան.(арм.) 

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]