Армянская дыяспара

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Карта рассялення армян у свеце

Армянская дыяспара, Спюрк (арм.: Հայկական սփյուռք) — абшчыны армян, пражываючых за межамі Арменіі. Агульная колькасць армян у свеце складае 10 — 11 млн[1], тым часам насельніцтва самой Арменіі складае каля 3,06 млн (2014). Агульная колькасць армянскай дыяспары ацэньваецца ў 7 — 8 млн[2]. Армяне з'яўляюцца другім па колькасці народам у Ліване і Абхазіі, трэцім па колькасці ў Грузіі, Сірыі і Іарданіі. Армянская мова прызнаная адной з афіцыйных моў у Ліване[3], Іраку[4][5].

Раён Маленькая Арменія ў Галівудзе. Лос-Анджэлес.

Вытокі ўзнікнення феномена[правіць | правіць зыходнік]

Армянскі народ за сваю доўгую гісторыю перажыў нямала пераследаў, і гэта адбілася на сённяшняй геаграфічнай разнастайнасці месцаў жыцця армян. Армянская дыяспара існавала з моманту страты армянамі дзяржаўнасці ў 1375, калі ў змаганні з мамлюкамі пала Кілікійскае армянскае царства.

Армянскі народ сам сваімі пальцамі асляпіў сябе, бо неўтаймаванасцю і непакорлівасцю сваёй загубіў ён царства сваё, яго сталі таптаць нагамі, ён стаў рабом і палонным іншых плямён і цароў; а калі яго наганяла якая бяда, калі, апынуўшыся ў бязвыхадным становішчы, не бачыў дапамогі ніадкуль, ён рабіўся ўцекачом і разбягаўся ў розныя бакі. Такім чынам, як па гэтай прычыне, так і па прычыне вялікага голаду і джалаліеў, пра якія мы вышэй расказалі, увесь народ армянскі, стаўшы выгнанцам, паўсюль пайшоў з родных хат і земляў і, пойдучы далёка, куды вочы павядуць, разбрыўся і рассеяўся па ўсім свеце: на Кіпр, у Канстанцінопаль і гарады, размешчаныя вакол яго, у Румелію, Бугдан, у краіну Ляхаў, на востраў Кафы, на ўзбярэжжа Понту.

— Аракел Даврижеци, «Книга истории», 1651—1662 годы[6]

Дыяспара моцна павялічылася пасля генацыду армян у Асманскай Турцыі ў 1915 годзе. Армянскія ўцекачы асталяваліся ў многіх гарадах Усходняй Еўропы, Балкан, і Блізкага Усходу, такіх як Масква і Сочы ў Расіі, Адэса і Севастопаль ва Украіне, Тбілісі і Батумі ў Грузіі, Плоўдзіў у Балгарыі, Афіны ў Грэцыі, Бейрут у Ліване, Алепа ў Сірыі. У Ізраілі ёсць буйная армянская абшчына, засяроджаная ў Армянскам квартале Іерусаліма.

Некалькі мільёнаў армян асталяваліся ў Заходняй ЕўропеФранцыі, Германіі, Італіі і Нідэрландах) і ў Амерыцы (Паўночнай і Паўднёвай). Буйныя армянскія абшчыны ёсць на расійскім Далёкім Усходзе і ў былых савецкіх рэспубліках Сярэдняй Азіі. Невялікія армянскія абшчыны ёсць у Індыі, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Афрыцы паўднёвей СахарыСудане, Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, і Эфіопіі), і на Далёкім Усходзе ў Сінгапуры, Бірме і Ганконгу. Армянскія абшчыны некалі квітнелі ў Кітаі, Японіі і на Філіпінах, але цяпер армянская культура ў гэтых краінах амаль знікла.

Арганізацыя жыццядзейнасці армянства за межамі Арменіі[правіць | правіць зыходнік]

На сённяшні дзень, паводле дзейнай Стратэгіі нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Арменія ад 2007 г., захаванне армянства і развіццё нацыянальнай самабытнасці армянскага народа ў Арменіі і ў Дыяспары з'яўляюцца асноватворнымі каштоўнасцямі нацыянальнай бяспекі[7].

О, армянскі народ. Выратаванне тваё — у тваім адзінстве!

Егішэ Чарэнц (Дэвіз Міністэрства Дыяспары РА)

У справе захавання армянства асаблівая важнасць надаецца развіццю армянскай мовы, літаратуры і культуры, а таксама іншых галін армянскага гісторыка-ведання і арменазнаўства як фактараў, што забяспечваюць захаванне нацыянальнай духоўнай спадчыны і ўвасабляюць нацыянальную самабытнасць[8].

Грамадска-культурныя аб'яднанні, што фармуюць Дыяспару, значаць для армян не гэтулькі месца перыядычных сустрэч і баўлення часу, сродкам захавання сваёй ідэнтычнасці, ва ўмовах культурнага, палітычнага і эканамічнага ўплыву іншых дзяржаў і, такім чынам, пытанні самаарганізацыі і інтэграцыі ў грамадскае, палітычнае, культурнае і грамадзянскае жыццё краіны жыцця[9].

Функцыі і прызначэнне грамадска-культурных цэнтраў[правіць | правіць зыходнік]

Кожная асобна ўзятая абшчына, што характарызуецца вызначанай тэрытарыяльнай прывязкай, складаецца з аднаго ці некалькі вышэй памянёных элементаў і мае сацыяльна-культурную, рэлігійную, адукацыйную-выхаваўчую, а таксама фінансава-эканамічную функцыі. Гэты сацыяльны арганізм функцыянуе, перадусім, для моладзі і падрасталых пакаленняў[10].

Рэлігія[правіць | правіць зыходнік]

Армянская апостальская царква на працягу стагоддзяў гуляе вылучную ролю ў жыцці армянскага грамадства[11]. Таму і сёння асновай дыяспары з'яўляецца менавіта царква як увасабленне Хрысціянскай рэлігіі, якую армяне першымі прынялі ў якасці дзяржаўнай у 301 г. н. э[12].

Культура і грамадства[правіць | правіць зыходнік]

Апроч царквы, другім базавым элементам умацавання армянскага грамадства з'яўляецца армянская школа[11] (зазвычай, нядзельная), на базе якой або ў цеснай супрацы з якой ствараюцца і моладзевыя арганізацыі абшчын і іншыя армянскія арганізацыі, мэтай якіх з'яўляецца пасоўванне армянскай культуры і мастацтва ў атачальным грамадстве[13].

Гэта патрэба ўзнікае з факта, што армянскі народ па сваёй прыродзе не з'яўляецца аўтаркічным і замкнёным (як, прыкладам, кітайскія дыяспары за межамі КНР), што азначае добраахвотную і нічым не прадыктаваную гатовасць да цеснага ўзаемадзеяння з прадстаўнікамі іншых нацыянальнасцяў, якія жывуць побач, што ў полікультурным грамадстве з'яўляецца аб'ектыўнай патрэбай.

Фінансавы складнік[правіць | правіць зыходнік]

Міністэрства Дыяспары прыводзіць досыць шырокі пералік арганізацый па ўсім свеце[14], большасць з якіх з'яўляецца дабрачыннымі і, разам з фінансавай падтрымкай мясцовых армян, таксама матэрыяльна падтрымнымі Дыяспару. ЛЮдзі, якія жывуць за межамі Арменіі, таксама штогод маюць магчымасць браць удзел у арганізаванай Усеармянскім фондам «Арменія» дабрачыннай акцыі «Тэле-Марафон», у рамках якога на працяг аднаго дня кожны ахвотнік можа перавесці жаданую суму ў рахунак падтрымкі рэалізоўных у Арменіі і НКР грамадзянскіх праектаў[15].

Вылучнасць феномена Дыяспары і абшчыны[правіць | правіць зыходнік]

Вылучнасць феномена Дыяспары палягае ў тым, што гэта не значыць толькі толькі кампактна жыць на якой-небудзь тэрыторыі і перыядычна перасякацца з землякамі: быўшы аднойчы створанай, Дыяспара, нібы немаўля, расце і ператвараецца ў самастойны арганізм, што з'яўляецца часткай складанейшай атачальнай экасістэмы, магчымы вынятак з якой з'яўляецца аднолькава вялікай стратай як для членаў самай Дыяспары, так і для пэўна ўзятага мясцовага соцыуму ў цэлым[16].

Абшчыны ў розных краінах і гарадах функцыянуюць далёка не аднолькава і маюць істотныя адрозненні, абумоўленыя рознымі грамадска-палітычнымі, сацыяльна-эканамічнымі і духоўна-культурнымі асаблівасцямі развіцця краін іх жыцця. Існуе цэлы шэраг прычын рознага паходжання, што тлумачаць дадзеная з'ява. Абшчыны, знаходзячыся парой у розным геапалітычным і цывілізацыйным асяроддзі, валодаюць рознымі і спецыфічнымі светапогляднымі, духоўнымі, культурнымі, сацыяльна-эканамічнымі і палітычнымі арыенцірамі[17].

Афіцыйныя стасункі Арменія-Дыяспара[правіць | правіць зыходнік]

На сённяшні дзень афармленне якога-небудзь роду трансмежных і транснацыянальных стасункаў немагчыма ўявіць без хоць бы мінімальнай ступені інстытуцыяналізацыі стасункаў паміж залучанымі бакамі. У сувязі з гэтым, у сілу спецыфікі і шырокай геаграфіі рассялення армян, дадзены працэс быў пачаты яшчэ ў СССР у сярэдзіне 1960-х гг. і прайшоў шэраг якасных трансфармацый.

Этапы інстытуцыйнага ўмацавання сувязей паміж Арменіяй і Дыяспарай[18]:

  1. 1964 год — у Савецкай Арменіі створаны Камітэт па культурных сувязях з армянамі за мяжой.
  2. 1998 год — у структуры МЗС Рэспублікі Арменія заснаваны Выканаўчы сакратарыят па сувязях з Дыяспарай.
  3. Красавік-кастрычнік 2008 года — Дзяржаўны камітэт па сувязях з Дыяспарай.
  4. 1 кастрычніка 2008 года — паводле Закона № 0-79 «Пра структуру Урада Рэспублікі Арменія», прынятаму 17 чэрвеня 2008 года Нацыянальным Сходам РА, у складзе Урада РА пачало дзейнасць Міністэрства Дыяспары Рэспублікі Арменія. Першым і дзейным міністрам з'яўляецца — Грануш Акапян.

Бягучая міжнародная дзейнасць Міністэрствы на міжурадавым роўні[правіць | правіць зыходнік]

Развязку шэрага праблем развіцця супрацы Арменія-Дыяспара спрыяе супрацу з парламентарамі, якія прадстаўляюць парламенты дзяржаў у рамках[19]:

Зноскі

  1. Миниатюрные Империи: Исторический Словарь Недавно Независимых государств — Страница 3 Джеймс Б. Минахан
  2. Armenia seeks to boost population (англ.) . BBC (2007-02-21). Архівавана з першакрыніцы 1 сакавіка 2012. Праверана 24 снежня 2009.
  3. CIA Languages // People and Society // Lebanon // CIA World Factbook (2014).
  4. CIA Languages // People and Society // Iraq // CIA World Factbook (2014). — «Languages: Arabic (official), Kurdish (official), Turkmen (a Turkish dialect) and Assyrian (Neo-Aramaic) are official in areas where they constitute a majority of the population), Armenian»
  5. Official languages // Languages of Iraq (англ.) .
  6. Аракел Даврижеци «Книга историй», гл. 13
  7. Стратегия национальной безопасности Республики Армения (руск.) . — 2007. — С. 2.
  8. Концепция развития сотрудничества Армения-Диаспора (am, ru, en). — 2009. — С. 103.
  9. Концепция развития сотрудничества Армения-Диаспора. — 2009. — С. 106.
  10. Концепция развития сотрудничества Армения-Диаспора. — 2009. — С. 117.
  11. 11,0 11,1 Концепция развития сотрудничества Армения-Диаспора. — 2009. — С. 105.
  12. Thomas F. Mathews, Alice Taylor J. Paul Getty Museum. The Armenian Gospels of Gladzor: the life of Christ illuminated — С. 13.
  13. Концепция развития сотрудничества Армения-Диаспора. — 2009. — С. 105-106.
  14. Концепция развития сотрудничества Армения-Диаспора. — 2009. — С. 81-82.
  15. Посольство Армении в Российской Федерации Всеармянский фонд "Айастан".
  16. Кртян Л. А. Роль армянской диаспоры в современном политическом процессе Французской Республики (руск.) . — 2011. — P. 165.
  17. Концепция развития сотрудничества Армения-Диаспора. — 2009. — С. 114.
  18. Концепция развития сотрудничества Армения-Диаспора. — 2009. — С. 119.
  19. Концепция развития сотрудничества Армения-Диаспора. — 2009. — С. 139.