Архітэктура Азербайджана

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Azerbaijani mugam trio in XVI century miniature of Nizami Ganjavi's Khosrow and Shirin.JPG
Культура Азербайджана
Літаратура
Архітэктура
Музыка
Тэатр
Танец
Балет
Адзенне
Дыван
Мініяцюра
Выяўленчае
мастацтва
Міфалогія
Адукацыя
Кіно
Права
Кулінарыя

Архітэктура Азербайджана — комплекс будаўнічых забудаванняў на тэрыторыі сучаснага Азербайджана[1], якія прадстаўляюць архітэктурна-гістарычную значнасць. Архітэктура Азербайджана ўключае архітэктуру народаў, якія пражывалі і пражываюць на тэрыторыі краіны. Па разнавіднасці выкарыстоўваемых будаўнічых матэрыялаў архітэктурныя збудаванні Азербайджана можна разбіць на дзве групы: групу будынкаў, збудаваных з каменя — у Баку, Шэмахы і іх наваколлях, і другую групу — у Нахічэвані, Гянджы, Бардзе і іншых раёнах, дзе ў асноўным выкарыстана цэгла.[2]

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Маўзалей Маміне хатун у Нахічэвані, XII стагоддзе.

Мегалітычныя і цыклапічныя будынкі ў перадгор’ях Малога Каўказа і на тэрыторыі Нахічэвана, рэшткі дагістарычнага жылля (правобраз народнага жылля — карадам) характарызуюць будаўніцтва эпохі энеаліта і ранняй бронзы на тэрыторыі Азербайджана[3].

Архітэктурная спадчына Каўказскай Албаніі прадстаўлена будынкамі, якія захаваліся ў паўночных абласцях сучаснага Азербайджана, сярод якіх вылучаецца Царква ў сяле Кіш (VI альбо XII стагоддзе[4]) у Шэкінскам раёне, рэшткі збудаванняў крэпасці Чырах-Кала (VI стагоддзе) ля горада Габала, базілікальны храм ў сяле Кум Кахскага раёна, круглы храм у вёсцы Лекіт (V—VI стагоддзя; бруковы камень, вапняк, абпаленая цэгла) і руіны храмавага комплексу ў Мінгечауры (VII стагоддзе, цэгла-сырэц). Да самых ранніх, якія захавалася ў Азербайджане, збудаванняў адносяцца храмы ў сёлах Кум і Лекіт і падмуркі Дзявочай вежы ў Баку [5]. Архітэктуру раннефеадальнага перыяду на тэрыторыі Азербайджана характарызуюць велізарныя абарончыя збудаванні: бешбермакскія, гільгільчайскія (Чыраг-гала) і закатальскія [6]. Найстарэйшымі ісламскімі будынкамі можна назваць мячэці VIII стагоддзя ў Ахсу і Джума-мячэць у Шэмахе[5].

Пасля арабскай заваёвы ў VII стагоддзі і распаўсюджвання ісламу пачала развівацца мусульманская культура — будаваліся мячэці, мінарэты, медрэсэ, маўзалеі[7].

У IX—X стагоддзях з паслабленнем Арабскага халіфата на тэрыторыі Азербайджана паўстала мноства невялікіх дзяржаў, у гарадах якіх (Барда, Шамахія, Байлакан, Гянджа, Нахічэвань) складваліся лакальныя архітэктурна-мастацкія школы, сярод іх — нахічэванская, якая характарызуецца пышнасцю керамічнага ўбрання будынкаў, шырвана-апшэронская, адрозная кантрастам роўнядзі каменных сцен і пластычнай распрацоўкі архітэктурных элементаў.

Выдатныя помнікі мастацтва Азербайджана XII—XIII стст. — маўзалеі Мамінэ-хатун, Юсуфа ібн Кусеіра і маўзалей у Джуге (у Нахічэвані), Дзявочая вежа ў Баку, замкі XIII ст. у Мардакяне і Нардаране а таксама Ханега на рацэ Пірсагат[7].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Аж да пачатку XX стагоддзя гістарычны тапонім «Азербайджан» ахопліваў тэрыторыі толькі на поўдзень ад ракі Аракс (Іранскі Азербайджан) (В. В. Бартольд. Сочинения. Том 2/1, с.703; The Paths of History — Igor M. Diakonoff, Contributor Geoffery Alan Hosking, Published in the year 1999, Cambridge University Press, pg 100; Minorsky, V. «Ādharbaydjān (Azarbāydjān).» Encyclopaedia of Islam. Edited by: P.Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007), між тым як тэрыторыя сучаснай Азербайджанскай Рэспублікі была вядомая як Аран і/або Шырван.
  2. С. А. Дадашев, М. А. Усейнов.Очерки по истории архитектуры народов СССР. Архитектура Азербайджана. — М: Изд. Академии Архитектуры СССР, 1948.
  3. Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  4. J. Bjornar Storfjell, Ph.D. The Church in Kish. Carbon Dating Reveals its True Age. Azerbaijan International, Spring 2003
  5. 5,0 5,1 Jonathan M. Bloom, Sheila Blair. The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture — Oxford University Press, 2009. — Т. 2. — С. 237. — 513 с. — ISBN 9780195309911.
  6. А. В. Саламзаде. Народы Азербайджанской Советской Социалистической Республики. Архитектура / Под редакцией Б.А.Гарданова, А.Н.Гулиева, С.Т.Еремяна, Л.И.Лаврова, Г.А.Нерсесова, Г.С.Читая. — Народы Кавказа: Этнографические очерки: Издательство Академии наук СССР, 1962. — Т. 2. — С. 175.
  7. 7,0 7,1 Памылка ў зносках: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Художественная энциклопедия

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • «История архитектуры Азербайджана», Гос. изд. литературы по строительству, архитектуре и строительным материалам, Москва, 1963.
  • «Архитектура Азербайджана. Эпоха Низами», Государственное архитектурное издательство Академии архитектуры СССР, Москва, 1947.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]