Новачаркаскае казацкае вучылішча
| Новачаркаскае казачае вучылішча | |
|---|---|
| Ранейшыя назвы |
Новачаркаскае ўрадніцкае вучылішча (1869—1871) Новачаркаскае казачае юнкерскае вучылішча (1871—1910) Атаманскае ваеннае вучылішча (1919—1920) |
| Дэвіз | «Абавязку верны — ворагу грозны» |
| Заснаваны | 1869 |
| Закрыты | 1925 |
| Тып | ваеннае вучылішча |
| Краіна | |
| Размяшчэнне | |
| Адрас |
 Расійская імперыя, Новачаркаск |
| Марш | марш Лейб-гвардыі Атаманскага палка |
Новачарка́скае каза́чае вучы́лішча (руск.: Новочеркасское казачье училище) — ваенна-навучальная ўстанова Рускай Імператарскай, Данской і Рускай арміі для падрыхтоўкі афіцэраў у данскія (а таксама астраханскія) казачыя часці.
Падчас Грамадзянскай вайны вучылішча стала першым прытулкам для Добраахвотніцкай арміі, дзе добраахвотнікі атрымлівалі абмундзіраванне, рыштунак і зброю[1]. У поўным складзе яно часта выкарыстоўвалася як дзеючая вайсковая часць на фронце супраць чырвоных[2].
Свята вучылішча адзначалася 21 лістапада (8 лістапада) — у дзень святога Архістратыга Міхаіла[3].
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]Пасля ваеннай рэформы 1862—1865 гадоў у новаўтвораных ваенных акругах пачалі адкрывацца акруговыя юнкерскія вучылішчы. Казачыя юнкерскія вучылішчы былі адкрыты ў Арэнбургу (1867), Новачаркаску (1869) і Стаўрапалі (1870). У Новачаркаскім вучылішчы навучаліся юнкера Данскога і Астраханскага казачых войскаў.
- У 1869 годзе было створана Новачаркаскае ўрадніцкае вучылішча. Курс навучання складаў два гады.
- У 1871 годзе яно было перайменавана ў Новачаркаскае казачае юнкерскае вучылішча. Навучэнцы атрымалі званне юнкераў.
- У 1875 годзе ў вучылішча былі пераведзены юнкера са скасаваных казачых аддзелаў пры Віленскім і Варшаўскім пяхотных вучылішчах.
- У 1880 годзе вакансіі астраханскіх казакоў былі пераведзены ў Арэнбургскае казачае вучылішча, і Новачаркаскае вучылішча стала рыхтаваць афіцэраў толькі для Данскога войска.
- У 1898 годзе была пабудавана і асвечана дамавая царква Святога Архістратыга Міхаіла.
- У 1901 годзе ўведзены трохгадовы курс навучання.
- У 1905 годзе штат павялічаны да 180 юнкераў.
- У 1910 годзе ўстанова перайменавана ў Новачаркаскае казачае вучылішча з правамі ваенных вучылішчаў.
- У 1914 годзе з пачаткам вайны ўведзена паскораная праграма навучання (4-8 месяцаў) з выпускам у чыне прапаршчыка.
- У 1915 годзе шэфам вучылішча быў прызначаны цэсарэвіч Аляксей Мікалаевіч.
Падчас Грамадзянскай вайны і ў эміграцыі
[правіць | правіць зыходнік]У канцы 1917 года юнкеры вучылішча ўдзельнічалі ў раззбраенні салдат запасных палкоў і ахове Вайсковага атамана А. М. Каледзіна. У пачатку 1918 года вучылішча ў поўным складзе ўдзельнічала ў баях пад Растовам. У лютым 1918 года яно выступіла ў Стэпавы паход пад камандаваннем генерал-маёра П. Х. Папова.
17 мая 1918 года вучылішча аднавіла дзейнасць у Новачаркаску. 21 лістапада 1919 года яно было перайменавана ў Атаманскае ваеннае вучылішча. У снежні 1919 года пад націскам Чырвонай арміі пакінула Новачаркаск і адступіла да Наварасійска, а ў сакавіку 1920 года эвакуіравалася ў Крым.
У Крыме вучылішча было аб'яднана з Данскім ваенным вучылішчам у Данскі юнкерскі полк. Улетку 1920 года полк удзельнічаў у баях пад Кахоўкай, за што атрымаў Георгіеўскія пятліцы.
1 лістапада 1920 года вучылішча было эвакуіравана на востраў Лемнас, а ў жніўні 1921 года перавезена ў Балгарыю. У эміграцыі адбыліся тры выпускі юнкераў. З 1925 года вучылішча фактычна спыніла існаванне.
Адукацыйны працэс
[правіць | правіць зыходнік]На 1914 год вучылішча складалася з агульнага класа і двух спецыяльных класаў. Прымаліся толькі данскія казакі ва ўзросце 17-27 гадоў.
- Агульны клас (падрыхтоўчы курс) адпавядаў скарочанаму курсу выпускных класаў гімназіі.
- Першы спецыяльны клас (першы курс) уключаў вывучэнне ваенных навук і практычныя заняткі.
- Другі спецыяльны клас (другі курс) завяршаўся выпускам. Юнкера, якія паспяхова скончылі курс, атрымлівалі права на вытворчасць у чын харунжыга.
Уніформа
[правіць | правіць зыходнік]Юнкера насілі пагоны з падоўжнай нашыўкай (да 1871 года жоўтай, пасля — срэбнай). З 1904 года пагоны былі пунсовыя з шыфроўкай «Н. У.». У 1915 годзе быў прысвоены срэбны вензель цэсарэвіча Аляксея ў выглядзе літары «А»[4].
Начальнікі вучылішча
[правіць | правіць зыходнік]- Аляксандр Карлавіч Мілер (1869—1873)
- Мікалай Аляксандравіч Траццякоў (1873—1885)
- Дзмітрый Савельевіч Шуваеў (1885—1889)
- Міхаіл Сцяпанавіч Цюлін (1889—1903)
- Аляксей Максімавіч Каледзін (1903—1906)
- Пётр Лукіч Гуслаўскі (1906—1910)
- Пётр Харытонавіч Папоў (1910—1918)
- Аляксандр Іпалітавіч Семянчэнкаў (1918—1920)
- Аляксей Міхайлавіч Максімаў (1920—1924)
- Уладзімір Пятровіч Папоў (1924—1935)
- Мікалай Рыгоравіч Зубаў (1935—1968)
Вядомыя выпускнікі
[правіць | правіць зыходнік]- Іван Аляксеевіч Бірукоў — атаман Астраханскага казачага войска.
- Пётр Харытонавіч Папоў — Данскі атаман.
- Фёдар Васільевіч Токараў — савецкі збройнік.
- Мікалай Мікалаевіч Туравераў — паэт.
- Аляксандр Аляксеевіч Ханжонкаў — піянер рускага кінематографа.
- Васіль Міхайлавіч Чарняцоў — палкоўнік, камандзір партызанскага атрада.
- Цімафей Цімафеевіч Шапкін — савецкі военачальнік.
Крыніцы
[правіць | правіць зыходнік]- ↑ Воробьёва А. Ю.. Российские юнкера, 1864—1917. История военных училищ (руск.). Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2014. Праверана 5 красавіка 2014.
- ↑ Прянишников Б.. Донской юнкерский полк (руск.). Кадетская перекличка. Архівавана з першакрыніцы 1 студзеня 2009. Праверана 5 кастрычніка 2008.
- ↑ Новочеркасское казачье училище (руск.)(недаступная спасылка). Русская Императорская армия. Архівавана з першакрыніцы 4 студзеня 2017. Праверана 5 кастрычніка 2008.
- ↑ Кострюков И. Т. Новочеркасское казачье юнкерское училище, краткая историческая записка (руск.). — СПб., 1910.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Кащенко Л. Я. «Разсадник образованных донских офицеров». Новочеркасское казачье училище в 1869—1917 гг.(руск.) // Военно-исторический журнал. — 2020. — № 4. — С. 59—67.